Analyzing Waste Policy-Making from the Perspective of Local People in the Selected Villages of Kermanshah County

Document Type : Original Article

Authors

1 M.Sc. of Geography and Rural Planning, Department of Geography, Faculty of Literature and Humanities, Razi University, Kermanshah, Iran

2 Assistant professor, Department of Geography, Faculty of Literature and Humanities, Razi University, Kermanshah, Iran

Abstract

Abstract
The increase in waste production and the associated ecological concerns have made waste management policy critically important. Waste, a byproduct of human activity, encompasses various types, including household, medical, agricultural, industrial, commercial, and hazardous waste. These diverse waste streams pose significant challenges to public health and environmental sustainability, especially in rural areas where infrastructure may be lacking. Effective waste management requires the integration of collection, processing, and disposal methods to achieve the region's environmental, social, and economic goals. This research aimed to develop a waste management policy informed by the perspectives of local residents in the selected rural areas of Kermanshah, emphasizing community engagement and incorporation of local knowledge. By analyzing residents' attitudes, behaviors, and needs regarding waste management, the study sought to identify practical solutions tailored to the unique characteristics of these communities. The findings were intended to contribute to a more sustainable and effective waste management strategy that not only addressed current challenges, but also anticipated future needs, fostering a healthier environment for all residents.
 
Keywords: Rubbish, Policy-making, Waste Management, Selected Villages of Kermanshah.
 
Introduction
In recent decades, the rapid increase in population, industrialization, lifestyle changes, and the growing diversity of human needs have led to a significant rise in waste production, adversely affecting both human health and the environment. Rural areas have likewise encountered various types of waste and their associated negative consequences, paralleling global trends. Consequently, effective waste management has emerged as a crucial response to these challenges. However, the unique characteristics of local lifestyles and socioeconomic conditions in rural areas differ significantly from those in urban settings. Villagers often engage with waste management in ways that reflect their distinct circumstances. As a result, both the types of waste generated and their management strategies vary. Given the escalating waste production and the ecological concerns it raises, waste management policy has become increasingly important. Waste, a byproduct of human activities, encompasses all forms of household, medical, agricultural, industrial, commercial, and hazardous waste. In formulating comprehensive waste management policies, it is essential to ensure that waste collection, processing, and disposal methods are interlinked to achieve the region's environmental, social, and economic objectives. In light of this, the aim of this research was to develop a waste management policy from the perspective of local residents in the selected rural areas of Kermanshah.
 
Materials & Methods
This research was strategically developed with a practical purpose and employed a descriptive-analytical methodology. Data collection was conducted through surveys and questionnaires. The statistical population for this study consisted of heads of households from 8 selected villages across 4 rural districts in central Kermanshah. Using Cochran's formula, a sample size of 275 participants was determined.
The surveys included questions regarding the types of waste produced, existing waste management practices, awareness of waste management policies, and the perceived effectiveness of these strategies. Participants were also asked to provide insights into their attitudes towards waste management and suggestions for improvement.
The data collected were analyzed using statistical software, allowing for both quantitative and qualitative assessments of the findings. Descriptive statistics helped summarize the demographic information of respondents, while inferential statistics were employed to determine correlations between waste management practices and various individual characteristics.
 
Research Findings
Certain indicators of waste management among local residents showed a significant correlation with their individual characteristics. The findings of this research highlighted the need for targeted training in waste management for residents in the selected areas. Many participants indicated a lack of awareness regarding proper waste segregation, recycling practices, and the environmental impacts of waste. Consequently, implementing educational programs focusing on these aspects could lead to improved waste management practices in these regions. Villagers reported positive changes in waste collection frequency and the establishment of designated disposal sites, which underscored the importance of their continued development and enhancement.
 
Discussion of Results & Conclusion
The results indicated that the current research revealed a weak waste management policy in the region. Notably, the village of Takhe Sarableh from Mian Darband exhibited a better waste management situation compared to other selected villages. This village benefited from more organized waste collection services and higher community engagement in waste management initiatives.
In contrast, the village of Amme from Qarasu faced a poorer waste management scenario than the other villages studied. Residents reported issues, such as irregular waste collection, insufficient disposal facilities, and a general lack of community awareness regarding environmental issues. This disparity highlighted the critical need for region-specific policies that took local contexts into account.
To address the challenges identified in this research, several recommendations can be made:

Community Education: Educational campaigns can be implemented to raise awareness about waste management, recycling, and environmental protection. Workshops and seminars can be organized in collaboration with local NGOs and government bodies.
Improved Infrastructure: Investment in waste management infrastructure, including more regular waste collection services and well-maintained disposal sites, can be taken into account. This can help alleviate the issues faced by villages like Amme.
Involvement of Local Stakeholders: Participation of local residents in waste management policy-making processes can be encouraged. Engaging communities in decision-making can enhance ownership and commitment to waste management initiatives.
Monitoring and Evaluation: A system can be established for monitoring waste management practices and evaluating the effectiveness of implemented policies. Regular assessments can help identify areas for improvement and adjust strategies accordingly.
Integration of Traditional Practices: Integration of traditional waste management practices that may be more suited to local contexts can be explored. This can include composting organic waste and using local resources for waste disposal.

In conclusion, integration of local perspectives into waste management policy-making is vital for developing effective and sustainable waste management practices. By understanding the unique challenges and opportunities present in Kermanshah's rural communities, policymakers can create tailored strategies that not only address waste management issues, but also foster community engagement and environmental stewardship.

Keywords

Main Subjects

Full Text

مقدمه

امروزه حفظ محیط زیست و طبیعت (اعم از شهر و روستا) به یکی از مهم‌ترین دغدغه ‌های بشر تبدیل شده است؛ زیرا از آغاز زندگی بشر تاکنون تولید پسماند در بخش ‌های مختلف خانگی، کشاورزی، درمانی و بهداشتی و... جزء جدایی‌ناپذیر زندگی او بوده است (عنابستانی و رئیسی، 1396، ص. 94). رشد جمعیت، رشد اقتصادی، افزایش شهرنشینی و شیوۀ جدید زندگی انسان‌ها باعث تغییر الگوی مصرف و افزایش میزان پسماند تولیدی و در‌نتیجۀ آن مشکلات زیست محیطی فراوان شده است (Guerrero & Ger Maas, 2013, P. 222). به‌گونه‌ای که یکی از مشکلات زیست محیطی که امروزه در‌سطح جهان مطرح می‌شود، تولید زیاد پسماند است. اگر‌چه این مسئله به میزان زیادی در جوامع پیشرفته حل شده، در جوامع در‌حال توسعه همچنان به‌عنوان یکی از معضلات اساسی مطرح است؛ البته وجود مشکلات زیست محیطی از این دست به‌معنای مبرا‌بودن سایر کشورهای توسعه‌یافته از پیامدهای آن نیست؛ زیرا مشکلات زیست‌محیطی کنونی مشکلاتی فراملی و جهانی است (آقایی و همکاران، 1394، ص. 216). به عبارتی دیگر، این معضلات مختص یک کشور خاص نیست. اتحادیۀ اروپا در سال 1975 سلسله‌مراتب مدیریت پسماند را برای مدیریت با مسئلۀ پسماند ارائه کرد که نمود بارز جهانی‌بودن موضوع است (Ekmekçioglu et al., 2010, P. 1729). به عقیدۀ اسکوردیلیس مباحث مربوط به مواد زائد همگی یک ویژگی مشترک و پیچیده دارد؛ بدین معنا که مواد زائد یکی از منبع‌های آلودگی است (Skordilis, 2004, P. 243) و در‌حال حاضر بخش اعظم آنها در مکان‌های مختلف در زمین دفن می‌شود که این شیوه مشکلات و آلودگی‌های عدیده‌ای را در آب و خاک به وجود می‌آورد (عنابستانی و رئیسی، 1396، ص. 94). با توجه به اهمیت و جایگاه جامعۀ روستایی و مشکلات و چالش‌هایی که این جامعه در فرآیند توسعۀ خود با آن مواجه است، شناخت ویژگی‌های برنامه‌ریزی توسعۀ روستایی و پرداختن به کلیۀ ابعاد آن ضروری است؛ بنابراین نمی‌توان حفاظت از محیط زیست روستا را به حال خود رها کرد، بلکه لازم است در برنامه‌های ملی توجه ویژه‌ای به پسماندها و مدیریت آنها کرد. بی‌توجهی به پسماندهای روستایی پیامدهای نامطلوبی مثل شیوع انواع بیماری‌ها، آلودگی محیط زیست (آب، خاک، هوا)، هدر‌رفتن منابع و سرمایه‌ها را به دنبال خواهد داشت. بر این اساس، لزوم توجه به روش‌های جدید برای جلوگیری از تولید پسماند و مدیریت آنها برای توسعۀ محیط ضرورت می‌یابد؛ البته در بیشتر مناطق از ابتدایی‌ترین شیوه‌ها برای مدیریت امور مربوط به پسماندها استفاده می‌شود که منجر به معضلات گوناگون بعدی می‌شود؛ بنابراین مدیریت پسماندهای روستایی در راستای توسعۀ محیط روستاها حساس و حائز اهمیت خواهد بود تا از بروز آسیب‌ها و زیان‌های محیط زیستی، فرهنگی و اجتماعی و غیره جلوگیری شود. امروزه آلودگی محیط روستا و مسائل زیباشناختی روستا به‌نحوی در بیشتر روستاهای کشور قابل مشاهده است؛ ولی هنوز مدیریت پسماندهای روستایی به‌عنوان یک ضرورت از‌طرف ساکنان این نواحی احساس نمی‌شود. در این راستا، توجه به مدیریت پسماند در نواحی روستایی دهستان شیرین‌درۀ شهرستان قوچان لزوم حائز اهمیت است؛ زیرا از‌طرفی آینده‌ای پیچیده و جدّی پیش‌روی روستاست و از طرف دیگر، با رشد جمعیت حجم زباله‌ها به‌طور دائم افزایش می‌یابد و چنانچه وظیفۀ دفع و رفع پسماندهای تولیدی فقط بر عهدۀ دولت نهاده شود و مردم مشارکت نداشته باشند، کاری صورت نخواهد گرفت؛ بنابراین یک مدیریت هماهنگ همراه با مشارکت مردم با برنامه‌های متنوع و فرهنگی می‌تواند موجب به حداقل رسیدن تولید پسماندهای روستایی و کنترل و دفع مطمئن این مواد برای حفظ چشم‌اندازهای زیبا و طبیعی روستا، حمایت از سلامت ساکنان و کاهش معضلات محیط زیستی در راستای رسیدن به توسعۀ پایدار روستایی شود (نسیمی و حیدری مکرر، 1399، ص. 134). رشد جمعیت حجم تولید پسماندها را در سراسر جهان افزایش‌ می‌دهد و بدین‌سان گسترش روزافزون آلودگی‌‌ها به روش‌های گوناگون، هوا، خاک و آب‌های جهان را تحت‌تأثیر قرار داده است (اصغری و همکاران، 1394، ص. 118). بنابراین در روستاهای مطالعه‌شده نیز از‌دیدگاه مدیران محلی مدیریت پایدار پسماند به‌عنوان یک بخش استراتژیک در سیاست‌گذاری‌ها برای رسیدن به هدف پایداری روستاهای منتخب شهرستان در‌نظر گرفته می‌شود که بیانگر این موضوع است که بین مؤلفه‌ها و سیاست‌گذاری مدیریت پایدار پسماند ارتباط مستقیمی وجود دارد و هر‌چه شاخص‌های آنها در‌سطح مناطق روستایی مطالعه‌شده بهبود یابد، سیاست‌گذاری مدیریت پایدار پسماند نیز بهتر و به‌صورت بهتری برنامه‌ریزی و اجرا خواهد شد. ضرورت و اهمیت یافته‌های این پژوهش برای ارگان‌هایی از‌قبیل استانداری کرمانشاه، فرمانداری و بخشداری مرکزی کرمانشاه، دهیاری‌ها، ادارۀ محیط زیست کرمانشاه، مدیریت بحران و بنیاد مسکن شهرستان کرمانشاه استفاده شود تا این ارگان‌ها بتوانند با عمکرد بهتری در راستای مدیریت پسماند و سیاست‌گذاری‌های مدنظر برای هرچه بهتر این مشکل فعالیت کنند؛ بنابراین محققان در پژوهش حاضر در‌پی پاسخگویی به این سؤال محوری هستند که در سیاست‌گذاری مدیریت پسماند از‌دیدگاه مردم محلی در روستاهای منتخب کرمانشاه به چه نوع سیاست‌گذاری باید توجه ویژه داشت؟

 

مبانی نظری پژوهش

پسماند به مواد جامد، مایع و گاز (غیر از فاضلاب) گفته می‌شود که به‌طور مستقیم و یا غیر‌مستقیم حاصل از فعالیت انسان بوده است و از‌نظر تولید‌کننده زائد تلقی می‌شود (قانون مدیریت پسماندها). پسماند مفهومی ذهنی است. آنچه برای شخصی پسماند به حساب می‌آید، بـرای دیگری منبـع است (Amasuomo & Baird, 2016, P. 89). پسماند براساس سازمان همکاری اقتصادی و توسعه عبارت است از فعالیت‌های انسانی که در‌حال حاضر و در آیندۀ نزدیک به آن نیازی نیست و پردازش و دفع آن ضروری است؛ بنابراین می‌توان این چنین گفت که پسماندها برای افراد، مؤسسه‌ها و شرکت‌ها هیچ ارزشی ندارد و آنها را دور می‌ریزند (نوروزی و همکاران، 1400، ص. 138). از ضایعات مواد غذایی می‌توان به‌طور مؤثرتری برای تولید بیوگاز و کمپوست استفاده کرد. زباله‌های مواد غذایی، کاغذ و پلاستیک منبع اصلی این عامل است (Edo et al., 2016, P. 425). تولید زباله در سراسر جهان به‌طرز نگران‌کننده‌ای در‌حال افزایش است. از سال 2016 شهرها بیش از 2 میلیارد تن زباله در سال تولید کرده است. با رشد سریع جمعیت و شهرنشینی تخمین زده می‌شود که این نسل تا 70 درصد افزایش یابد و پتانسیل آن تا سال 2050 به 3.40 میلیارد تن برسد . زباله‌های جامد نشان‌دهندۀ یک چالش رو‌به رشد در‌سطح جهانی است که وقتی به‌اندازۀ کافی مدیریت نشود، خطرهایی را برای محیط زیست و سلامت انسان به همراه دارد. این موضوع به‌ویژه در کشورهای با درآمد کم و متوسط بسیار مهم است. در‌واقع، چنین مناطقی اغلب با موانع اقتصادی و فنی بیشتری نسبت به کشورهای صنعتی روبه‌رو هستند. علاوه بر این، افرادی که در مناطق روستایی زندگی می‌کنند اغلب با چالش‌های اضافی مواجه می‌شوند که این خود مدیریت زباله‌های جامد را دشوارتر می‌‌کند (Giovanni & Mentore, 2022, P. 1138). امروزه مدیریت پسماند یکی از بُعد‌های مهم توسعۀ پایدار است که در اغلب کشورهای جهان قوانین و مقررات بسیاری دربارۀ آن تصویب و به مرحلۀ اجرا در آمده است (مشاری، 1395، ص. 333). در هر کشوری یکی از اصول و عناوین مهم و ضروری در راستای تأمین منافع بلند‌مدت و حرکت به‌سوی توسعۀ پایدار برنامه‌ریزی در زاستای مدیریت پایدار پسماند و توجه به اثر‌های زیانبار آن بر محیط زیست است (اکبرپور و رضایی باوند‌پور، 1402، ص. 19). پروتکل‌های مدیریت زبالۀ جامد و مدل‌سازی پویا سیستم از توسعۀ سیاست پشتیبانی می‌کنند؛ زیرا از پیشگیری زباله برای توضیح سیستم‌های پیچیدۀ مدیریت زباله استفاده و روش‌هایی را برای مدیریت مؤثر پیشنهاد می‌کنند؛ با این حال ایجاد یک سیستم زبالۀ مؤثر فراتر از تدوین سیاست‌ها و قوانین است. این شامل مهارت مالی و تکنولوژیکی، ظرفیت انسانی ماهر، فنی، اجتماعی، بازیافت منابع، برنامه‌های آگاهی آموزشی و مشارکت فعّال عمومی است (David et al., 2020, P. 1300). بر‌اساس سلسله‌مراتب زباله، اصل پیشرو برای ایمن‌سازی یک سیستم مدیریت زبالۀ پایدار، پیشگیری و استفادۀ مجدد از زباله و به‌دنبال آن بازیافت و سایر عملیات بازیابی بیش از دفع است. نقطۀ شروع مدیریت پایدار پسماند پیشگیری و استفادۀ مجدد از مواد با‌ارزش است در‌واقع، سیستم‌های مدیریت پسماند، پایدار، فرآیند‌محور، سازگار و قادر به انحراف زباله از دفن زباله هستند. انتقال به مدیریت ضایعات پایدار مستلزم این است که 1- مواد استخراج و ضایعات با میزان فزآینده‌ای تولید نشود؛ 2-زباله‌ها سریع‌تر از قابلیت حمل محیط ‌زیست (تجزیۀ فرآیند طبیعی) دفع نشود؛ 3- منابع به‌طور معقول و با به حداقل رساندن ضایعات استفاده شود (Raffaele et al., 2021, P. 442). اساسی‌ترین بخش از سیستم مدیریت پسماند بحث سیاست‌گذاری در این مرحله است. سیاست‌گذاری‌ها باید به‌گونه‌ای باشد که قابلیت اجرا و در جامعۀ محلی مقبولیت کامل داشته باشد. همچنین، با توجه به این موضوع باید مؤلفه‌های مؤثر بر سیاست‌گذاری‌های مدیریت پسماند از‌جمله (طراحی) رهبری توأم با نوآوری، (اجرا)، به‌کارگیری صحیح منابع و (نظارت و کنترل) برنامه‌ریزی و ساماندهی بررسی و تحقیق شود (اکبرپور و رضایی باوند پور، 1402، ص. 19). مدیریت پسماندها چالشی مهم و جدّی در کشورهای درحال توسعه است که در آن باید به مجموعه‌ای از سیاست‌ها در ارتباط با کاهش میزان زباله‌های تولید‌شدۀ خانوارها توجه کرد. این امر مهم باعث شده است که سیستم‌های مختلف مدیریت زباله به اصل کمینه‌سازی پسماندها اتکا کنند (خداوردی ازغندی و کلاهی، 1399، ص. 56). یکی از مهم‌ترین مؤلفه‌های توسعۀ پایدار مدیریت پسماندهاست که این مدیریت مستلزم ایجاد زمینه‌ها و برنامه‌های لازم است. افزایش تولید پسماند در کشور بسیار حائز اهمیت است. مدیریت صحیح پسماند به‌دلیل اهمیت موضوع باید در اولویت دستور کار قرار گیرد. شهرداری‌ها و دهیاری‌ها متولی مدیریت پسماند خانگی در شهر و روستا هستند. قسمت وسیعی از این پسماندها مربوط به محیط‌های روستایی بوده است؛ بنابراین نیازمند یک مدیریت مناسب می باشد (نعمتی و همکاران، 1399، ص. 82). مدیریت پسماند جامد باید به‌طور جدّی مورد توجه قرار گیرد و از‌دیدگاه‌های مختلف در‌هم تنیده در‌حوزه‌های نظارتی، زیست‌محیطی، اقتصادی، فنی و اجتماعی با آن برخورد شود (Amoah et al., 2023, P. 1). برنامۀ زیست‌محیطی سازمان ملل متحد در سال 1996 مدیریت یکپارچۀ پسماند دو استراتژی را ترکیب می‌کند: از یکسو، هر دو فرآیند مدیریت زباله و روش‌های دفع را با هدف کاهش آسیب‌های زیست‌محیطی اجرا می‌کند و از سوی دیگر، شامل فرآیندهایی برای کاهش مقدار کل زباله است؛ بنابراین این برنامه به مدیریت و کاهش زباله کمک می‌کند (Raffaele, 2021, P. 443). عدم مدیریت صحیح پسماندها منجر به ناآگاهی مناسب، دفع نامناسب زباله، سیستم‌های جمع‌آوری ناکارآمد و غیره می‌شود که این خود می‌تواند باعث انباشت زباله و ایجاد مشکلات مزاحم، بوی نامطبوع و آلودگی محیط، خطر‌های آتش‌سوزی و به‌طور کلی، منجر به تهدید سلامت جسمانی مردم می‌شود. در پایان، این مسئله مشکلات ناشی از زباله‌های جامد را در‌پی خواهد داشت (Sani Aliyu et al., 2023, P. 71). در‌واقع، مدیریت پسماند روستایی بر بهبود وضعیت بهداشت محلی، کاهش فشار بر محیط و حفاظت و حفظ محیط می‌تواند مؤثر باشد. مدیریت صحیح پسماندها در مناطق روستاها مزایایی دارد؛ از‌جمله ایران قابلیت تولید سالیانه 2740 میلیون متر مکعب متان از کود دامی و پسماندهای روستایی را دارد که این خود ارزش روش بیوگاز در تولید پایدار انرژی، جلوگیری از گسترش آلودگی و عوامل بیماری‌زا و میکروبی، کاهش بوی نامطلوب و تولید کودهای غنی را دارد (Zareei, 2018, P. 351). مدیریت پسماند روستایی می‌تواند به بهبود بهداشت محلی و تقویت حس تغییر و حفظ و حفاظت بیشتر و بهتر از محیط زیست کمک کند و در کاهش آلودگی‌ها بر محیط زیست نیز مؤثر باشد (نوروزی و همکاران، 1400، ص. 136). زباله‌های جامد مدیریت‌شده از آلودگی محیط زیست جلوگیری می‌کند. پایداری محیط زیست در این زمینه یک رویکرد یکپارچه برای مدیریت مؤثر پسماند است (Charles et al., 2023, P. 886). امروزه با توجه به مدیریت پسماند در مناطق روستایی با محوریت نهادهای متولّی و دهیاری در کشور ایران که به‌عنوان مدیریت روستایی موظف هستند نظارت، همکاری و تعامل مؤثری با مرکز بهداشتی و مسئولان خانۀ بهداشت، مسئولان و سازمان‌های مربوط با روستای خود برای کنترل و پیشگیری داشته باشند (عنابستانی و همکاران، 1394، ص. 275).

 

روش‌شناسی پژوهش

پژوهش حاضر از‌نظر هدف، کاربردی-توسعه‌ای و از‌نظر ماهیت و روش، توصیفی-تحلیلی از نوع پیمایشی است. در پژوهش حاضر از روش کتابخانه‌ای برای شناسایی شاخص‌ها و منابع سیاست‌گذاری مدیریت پسماند (جدول‌های 2و1) و روش میدانی (پیمایشی) استفاده شده است. جامعۀ آماری پژوهش ساکنان روستاهای منتخب بخش مرکزی شهرستان کرمانشاه است. در این مطالعه برای تعیین حجم نمونۀ ساکنان (سرپرست خانوارها971 نفر) از فرمول کوکران استفاده شده است که عدد 275 به دست آمده و نشان‌دهندۀ تعداد حجم نمونۀ مطالعه‌شده است (جدول3). در این مطالعه برای تجزیه‌و‌تحلیل داده‌های جمع‌آوری‌شده (استخراج‌شده از پرسشنامه‌ها) از آزمون‌های آماری متناسب با استفاده از نرم‌افزارSPSS استفاده شده است.

 

 

جدول 1: ابعاد، شاخص‌ها، گویه‌ها و منابع سیاست‌گذاری

Table 1: Dimensions, indicators, subjects and sources of policy making

ابعاد

شاخص‌ها

گویه‌ها

منابع

 

 

امکلنات تکنولوژی سخت‌افزاری و نرم‌افزاری

(اکبرپور و رضایی باوند پور، 1402)

 

 

مدیر کارآمد

(Singh et al., 2022)

 

 

مدیریت کیفیت

(بیاتی، 1395)

 

 

توجه ویژه به پسماندهای کشاورزی

(نوروزی و همکاران، 1400)

 

 

بهینه‌سازی خدمات دفع پسماند

(عنابستانی و همکاران، 1394)

مدیریتی

مدیریت و رهبری و اجرا

شیوۀ مناسب جمع‌آوری زباله

(عنابستانی و همکاران، 1394)

 

 

هزینه‌های جمع‌آوری

(عنابستانی و همکاران، 1394)

 

 

اقدام‌های مسئولان برای آسیب‌شناسی وضع موجود

(Bayram et al., 2019)

 

 

سیستم خدماتی کارآمد

(عنابستانی و همکاران، 1394)

 

 

سرعت و سیستم در انجام‌دادن خدمات جمع‌آوری زباله

(نورپور و همکاران، 1392)

 

 

محل نصب سطل‌های زباله

(مرکز بررسی‌های استراتژیک ریاست جمهوری، 1384)

 

 

هماهنگ‌کردن، سازماندهی و ساماندهی

(Bayram et al., 2019)

 

 

مشارکت‌جویی مردمی

(زینتی و همکاران، 1396)

 

استفادۀ صحیح از منابع (نظارت و کنترل)

نظارت بر سیاست های موجود مدیریت پسماند

(Amoah et al., 2023)

 

 

نظارت شورا بر مسائل پسماند

(اکبرپور و رضایی باوند پور، 1402)

 

 

مدیریت دهیاران و کارکنان مسئول

(اکبرپور و رضایی باوند پور، 1402)

 

 

نظارت بر اجرای قوانین مدیریت پسماند

(نوروزی و همکاران، 1400)

 

 

مدیریت اصول راهبردی در جمع‌آوری پسماندها

(اکبرپور و رضایی باوند پور، 1402)

 

 

وجود دهیار تحصیلکرده

(Singh et al., 2022)

 

 

وجود سازمان‌های غیردولتی و بخش خصوصی

(Bayram et al., 2019)

 

 

کنترل و بازرسی پسماند از مبدأ تا مقصد

(Edo et al., 2016)

 

 

سوخت

(قنبری و حسن‌پور، 1395)

 

 

آلودگی هوا

(حیدری مکرر و شاهزایی، 1394)

 

 

آلودگی خاک

(حیدری مکرر و شاهزایی، 1394)

 

 

آلودگی آب

(حیدری مکرر و شاهزایی، 1394)

 

 

کود کمپوست

(Amoah et al., 2023)

زیست‌محیطی

برنامه‌ریزی و ساماندهی

انجام‌دادن فعالیت‌های طرح‌ریزی سیاست‌های بهینهۀ مدیریت پسماند

(اکبرپور و همکاران، 1401)

 

 

خرید زباله در بخش اختصاص یافته

(نوروزی و همکاران، 1400)

 

 

مکان‌یابی دفع مناسب زباله

 

(عنابستانی و همکاران، 1394)

 

کاهش آلودگی‌ها

(عنابستانی و همکاران، 1394)

 

 

حفظ محیط زیست

(Sani Aliyu et al., 2023)

 

 

روش صحیح دفع زباله

(Zhang, 2019)

 

 

آموزش مردم

(Morias lima et al., 2021)

 

 

تفکیک پسماند

(اکبرپور و همکاران، 1401)

 

 

جمع‌آوری پسماند

(Singh et al., 2022)

 

 

انتقال

(کامیابی و مسلمی، 1399)

 

 

بازیافت

(Morias lima et al., 2021)

 

 

پردازش

(عنابستانی و همکاران، 1394)

 

 

سیستم سنتی و دفع پسماند

(Sani Aliyu et al., 2023)

 

 

بهینه‌سازی طراحی زیر‌ساخت‌ها

(Zhiyaong Han et al., 2019)

منبع: یافته‌های پژوهش 1402

 

جدول2: ابعاد، شاخص‌ها، گویه‌ها و منابع مدیریت پسماند

Table 2: Dimensions indicators objects and sources of waste management

ابعاد

شاخص‌ها

گویه‌ها

منابع

مدیریتی

وضعیت امور روستایی

کاهش زباله‌های روستایی

(Morias lime et al., 2021)

 

 

کاهش هزینۀ جمع‌آوری پسماند

(Morias lime et al., 2021)

 

 

ساماندهی حمل‌و‌نقل

(کریمی و موسوی، 1396)

 

 

بهره‌برداری بهتر و بهینه از پسماند

(قنبری و حسن‌پور، 1395)

 

 

استفادۀ مجدد از پسماند

(Morias lima, 2021)

 

 

افزایش میزان تولید کمپوست از پسماند

(Amoah et al., 2023)

 

 

استفاده از پسماند‌های غذایی

(Edo et al., 2016)

اجتماعی

آموزش عمومی و مشارکت مردم

فرهنگ‌سازی و آموزش به خانواده‌ها و مدسه‌ها

(Kumar & Garg, 2021)

 

 

دهیاران و آموزش‌های لازم

(مرکز بررسی‌های استراتژیک ریاست جمهوری، 1399)

 

 

مشارکت مردم به تفکیک زباله

(زینتی و همکاران، 1396)

 

 

مشارکت مردم به امر بازیافت زباله

(زینتی و همکاران، 1396)

 

 

حضور و همفکری زنان روستا در امر پسماند روستا

(شهبازی و میرک‌زاده، 1396)

 

 

مشارکت‌های فردی، گروهی و سیستماتیک

(Rashid, 2021)

 

 

مشارکت‌های مردم و مسئولان در راستای آسیب‌شناسی مدیریت پسماند

(Bayram et al., 2019)

زیست‌محیطی

بهداشتی

جمع‌آوری فضولات حیوانی برای کود و سوخت

(قنبری و حسن‌پور، 1395)

 

 

روش بهداشتی دفع زباله

(نوروزی و همکاران، 1400)

 

 

دفع بهداشتی فاضلاب در روستا

(اکبرپور و رضایی، 1402)

 

 

دفع غیر‌بهداشتی پسماندها

(مشاری، 1395)

 

 

بهبود وضعیت بهداشت محل

(Zhang, 2019)

 

آلودگی

جلوگیری از تخریب محیط زیست و کاهش آلودگی‌ها

(اکبرپور و رضایی، 1402)

 

 

فضولات دامی و مواد زائد

(مشاری، 1395)

 

 

آلودگی ناشی از نزدیکی به محل رهاسازی ضایعات و نخاله‌جات ساختمانی

(Bello et al., 2022)

 

 

بروز انواع بیماری‌ها

(حیدری مکرر و شاهزایی، 1394)

 

 

بوی نامطبوع زباله

(Zareei, 2018)

 

 

تجمع حشره‌ها و حیوانات

(حیدری مکرر و شاهزایی، 1394)

 

 

ریختن مواد مسموم‌کننده در رودخانه‌ها و جوّی‌ها

(مشاری، 1395)

کالبدی

وضعیت مخازن پسماند

کافی‌بودن تعداد مخازن پسماند

(Kurniawan et al., 2023)

 

 

مکان‌یابی مناسب مخازن پسماند

(Kurniawan et al., 2023)

 

 

مخازن جداگانه برای پسماند‌های تر و خشک

(قنبری و حسن‌پور، 1395)

منبع: یافته‌های پژوهش 1402

 

جدول 3: تعداد خانوارها و حجم نمونۀ مطالعه‌شده

Table 3: The number of households and the size of the studied sample

دهستان

نام روستا

جمعیت

تعداد خانوار

حجم نمونه

درود فرامان

 

سیاه بید علیا

سه چک

921

417

261

120

80

34

قره‌سو

پشته کش

عمه

368

268

106

67

29

15

بالا دربند

سیاه کمر

عمر مل

959

290

241

81

74

20

میان دربند

تکیه سرابله

سیاه چقا

117

224

38

57

10

12

کل

-

3564

971

275

منبع: سرشماری نفوس و مسکن، 1395؛ محاسبات نویسندگان، 1402

 

در این مطالعه برای بررسی روایی پرسشنامه‌ها از نظر‌های کارشناسان رشته‌های جغرافیا و برنامه‌ریزی روستایی، جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، توسعۀ روستایی و جامعه‌شناسی بهره گرفته (20 نفر) و برای سنجش روایی از روش آلفای کرونباخ استفاده شده است. آلفای کرونباخ به‌دست‌آمده در این پژوهش برای ساکنان محلی برابر با 85/. بوده است که نشان‌دهندۀ ضریب پایایی بسیار مطلوبی برای پرسشنامۀ پژوهش است (جدول4).

جدول 4: میزان آلفای کرونباخ پرسشنامۀ ساکنان محلی

Table 4: Cronbach's alpha rate of local residents' questionnaire

ردیف

طیف لیکرت

میزان آلفای کرونباخ

1

سیاست‌گذاری- بُعد مدیریتی (جمع‌آوری زباله و اقدام‌های مسئولان)

803/.

2

سیاست‌گذاری- بُعد مدیریتی (مشارکت مردمی و نظارت شوراها)

896/.

3

سیاست‌گذاری- بُعد مدیریتی (مدیریت دهیاران و کارکنان مسئول و اجرای قوانین پسماند)

910/.

4

سیاست‌گذاری- بُعد مدیریتی (مدیریت اصول راهبردی و وجود دهیاران تحصیلکرده)

713/.

5

سیاست‌گذاری- بُعد مدیریتی (پسماند‌ها و آلودگی آب‌و‌هوا)

802/.

6

سیاست‌گذاری- بُعد زیست محیطی (طرح‌ریزی سیاست‌های بهینه و مکان‌یابی مناسب دفع زباله)

766/.

7

سیاست‌گذاری- بُعد زیست‌محیطی (کاهش آلودگی‌ها و حفظ محیط زیست)

856/.

8

سیاست‌گذاری- بُعد زیست‌محیطی(آموزش‌های لازم و جمع‌آوری پسماند)

870/.

9

سیاست‌گذاری- بُعد زیست‌محیطی(زیر‌ساخت‌ها و دفع پسماند)

927/.

10

مدیریت پسماند- بُعد مدیریتی (بازیافت پسماند و تولید کمپوست)

899/.

11

مدیریت پسماند- بُعد مدیریتی (آموزش و استفاده از پسماندهای غذایی)

915/.

12

مدیریت پسماند- بُعد اجتماعی (حضور زنان و مشارکت مردمی و آسیب‌شناسی مدیریت)

878/.

13

مدیریت پسماند-بُعد اجتماعی (انباشت زباله و دفع بهداشتی)

870/.

14

مدیریت پسماند- بُعد زیست‌محیطی (فضولات حیوانی و دامی و بروز انواع بیماری‌ها)

999/.

15

مدیریت پسماند- بُعد کالبدی (تعداد مخازن (سطل‌های زباله) و انواع زبالۀ تر و خشک)

772/.

منبع: یافته‌های پژوهش 1402

 

شهرستان کرمانشاه 5 بخش به‌ترتیب به اسم‌های مرکزی، فیروزآباد، کوزران، ماهیدشت و بیلوار و 13 دهستان و 815 روستا دارد. تا قبل از سال 1387 بخش مرکزی شهرستان کرمانشاه 6 دهستان (رازآور، پشت دربند، بالادربند، میان دربند، قره‌سو و درودفرامان) داشته است؛ اما بعد از این سال طبق مصوبۀ وزارت کشور به شمارۀ 1/4/42/76772 مورخ 18/6/1387 دو دهستان رازآور و پشت دربند از بخش مرکزی جدا و جزء بخش بیلوار محسوب شدند که اکنون بخش مرکزی شهرستان کرمانشاه 4 دهستان دارد که شامل دهستان‌های مطالعه‌شدۀ 1- دهستان میان دربند (روستاهای مطالعه‌شدۀ تکیۀ سرابله و سیاه چقا)، 2- دهستان بالا دربند (روستاهای مطالعه‌شدۀ سیاه کمر و عمرمل)، 3- دهستان درود فرامان (روستاهای مطالعه‌شدۀ سیاه بید علیا و سه چک)، 4- دهستان قره‌سو (روستاهای مطالعه‌شدۀ پشته کش و عمه) است.

 

 

 

شکل1: نقشۀ موقعیت جغرافیایی منطقۀ مطالعه‌شده (منبع: باز ترسیم نگارندگان، 1402)

Figure 1: Map of the geographical location of the study area

 

یافته‌های پژوهش و تجزیه وتحلیل

یافته‌های مندرج در جدول 5 ابعاد، شاخص‌ها و گویه‌های مدیریت پسماند را در ساکنان محلی نشان می‌دهد. بُعد مدیریتی در این جدول نخستین نمونه از سیاست‌گذاری است که در آن گویۀ «آیا پرداخت هزینه‌های جمع‌آوری زباله در توان ساکنان روستا است؟» بیشترین رتبه و گویۀ «آیا امکانات و تکنولوژی سخت‌افزاری (ماشین‌آلات) در روستا وجود دارد؟» کمترین رتبه را داشته است. به نظر می‌آید که توجه به توان مالی روستاییان نقش مهمی در مشارکت مدیریت پسماند آنان دارد. از‌سویی نیز وجود ماشین‌آلات در حد معمول نیاز مسئولان را برای مدیریت پسماند برطرف می‌کند. در بُعد زیست‌محیطی گویۀ «تا چه حد بهینه‌سازی طراحی زیرساخت‌ها انجام می‌شود؟» بیشترین میزان اهمیت را دارد و کمترین اهمیت مربوط به گویۀ «آیا در روستا روش صحیح دفع زباله انجام می‌شود؟» است. وجود زیرساخت‌های لازم برای هر کاری مبنا و شاکلۀ اصلی را تشکیل می‌دهد. اگر این زیرساخت‌ها وجود نداشته باشد، برنامه‌ها و سیاست‌های اتخاذ‌شده اجرایی نخواهد بود.

 

 

جدول 5: ابعاد، شاخص‌ها و گویه‌های مدیریت پسماند و میانگین وزن ارائه‌شده به آنها (ساکنان محلی)

Table 5: The dimensions, indicators and items of waste management and the average weight given to them (local residents)

مؤلفه‌ها

گویه‌ها

میانگین وزن گویه

رتبه

میانگین وزن شاخص

 

الف) سیاست‌گذاری

بُعد مدیریتی

آیا امکانات و تکنولوژی سخت‌افزاری (ماشین‌آلات) در روستا وجود دارد؟

76/1

آخر

81/3

آیا امکانات و تکنولوژی نرم‌افزاری در روستا وجود دارد؟

05/2

 

تا چه حد در امر مدیریت صحیح پسماند مدیر کارآمد نقش دارد؟

95/3

 

وضعیت کیفیت مدیریت پسماند در روستا به چه صورت است؟

85/3

 

آیا توجه ویژه به پسماندهای کشاورزی می‌شود؟

99/3

 

تا چه حد بهینه‌سازی خدمات دفع پسماند به‌خوبی صورت می‌گیرد؟

87/3

 

تا چه حد شیوه‌ها و روش‌های جمع‌آوری مناسب زباله تأثیرگذار است؟

17/4

 

آیا پرداخت هزینه‌های جمع‌آوری زباله در توان ساکنان روستا است؟

35/4

اول

تا چه حد اقدام‌های مسئولان برای آسیب‌شناسی وضع موجود مدیریت می‌شود؟

18/4

 

تا چه حد سیستم خدمات کارآمد در راستای مدیریت پسماند تأثیرگذار بوده است؟

65/3

 

تا چه حد سرعت و دقت در جمع‌آوری زباله انجام می‌شود؟

01/4

 

آیا محل نصب سطل‌های زباله به‌درستی انجام می‌شود؟

44/3

 

تا چه اندازه هماهنگ‌کردن سازماندهی مدیریت پسماند با مدیر انجام می‌شود؟

4

 

در امر مدیریت پسماند مشارکت مردمی به چه اندازه است؟

66/3

 

چه نظارت بر سیاست وضع موجود مدیریت پسماند با مسئولان صورت می‌گیرد؟

01/4

 

آیا شوراها بر مسائل پسماند نظارت می‌کنند؟

23/3

 

مدیریت دهیاران و کارکنان مسئول در راستای پسماند به چه اندازه است؟

01/4

 

تا چه اندازه در اجرای قوانین پسماند نظارت انجام می‌گیرد؟

92/3

 

تا چه حد مدیریت اصول راهبردی در جمع‌آوری پسماندها صورت می‌گیرد؟

21/4

 

تا چه حد وجود دهیاران تحصیلکرده در مدیریت پسماند تأثیرگذار است؟

4

 

آیا سازمان‌های غیردولتی و بخش خصوصی در مدیریت و جمع‌آوری پسماند نقش دارند؟

4

 

تا چه حد کنترل و بازرسی پسماند از مبدأ تا مقصد انجام می‌شود؟

95/3

 

آیا از فضولات حیوانی برای سوخت استفاده می‌شود؟

22/4

 

تا چه حد پسماندها به آلودگی هوا منجر می‌شود؟

4

 

تا چه حد پسماندها به آلودگی خاک منجر می‌شود؟

95/3

 

تا چه حد پسماندها به آلودگی آب منجر می‌شود؟

22/4

 

آیا پسماندهای روستایی می‌تواند در تولید کود کمپوست تأثیرگذار باشد؟

4

 

آیا امکانات و تکنولوژی سخت‌افزاری (ماشین‌آلات) در روستا وجود دارد؟

78/3

 

بُعد زیست‌محیطی

چه فعالیت‌های طرح‌ریزی سیاست‌های بهینۀ مدیریت پسماند به‌درستی انجام می‌شود؟

56/3

 

99/2

آیا خرید زباله در بخش‌های اختصاص‌یافته انجام می‌شود؟

34/3

 

تا چد حد مکان‌یابی دفع مناسب زباله انجام می‌شود؟

95/3

 

آیا برنامه‌ریزی صحیح در کاهش آلودگی‌های محیط انجام می‌شود؟

95/3

 

آیا در روستا به حفظ محیط زیست اقدام‌هایی انجام می‌شود؟

79/3

 

آیا در روستا روش صحیح دفع زباله انجام می‌شود؟

83/1

آخر

چه آموزش‌های لازم برای تفکیک و جمع‌آوری پسماند به روستاییان انجام می‌شود؟

45/2

 

تا چه حد تفکیک مناسب زباله انجام می‌شود؟

05/3

 

آیا جمع‌آوری پسماند به‌راحتی انجام می‌شود؟

96/2

 

آیا انتقال زباله‌ها به‌درستی صورت می‌پذیرد؟

77/2

 

تا چه حد بازیافت زباله به‌خوبی انجام می‌شود؟

98/2

 

تا چه حد زباله‌ها به خوبی پردازش می‌شود؟

98/1

 

تا چه اندازه دفع پسماند به صورت سنتی در روستا انجام می‌شود؟

24/2

 

تا چه حد بهینه‌سازی طراحی زیرساخت‌ها انجام می‌شود؟

96/2

اول

 

ب) مدیریت پسماند

مؤلفه‌ها

گویه‌ها

میانگین وزن گویه

رتبه

میانگین وزن شاخص

بُعد مدیریتی

آیا اقدام‌هایی برای کاهش زباله‌های روستا انجام شده است؟

05/2

آخر

35/3

آیا برای کاهش هزینۀ جمع‌آوری پسماندها اقدام‌هایی صورت گرفته است؟

96/2

 

تا چه اندازه در حمل‌و‌نقل زباله‌ها ساماندهی صورت می‌پذیرد؟

32/3

 

آیا از پسماندهایی که قابل بازیافت و استفاده است، بهره‌برداری می‌شود؟

91/3

 

آیا از برخی پسماندها استفادۀ مجدد می‌شود؟ (پسماندهای غذایی و حیوانی)

19/3

 

تا چه حد در راستای تولید کمپوست از پسماندها استفاده می‌شود؟

03/4

اول

استفاده از پسماندهای غذایی به چه اندازه است؟

97/3

 

بُعد اجتماعی

آیا در مدرسه‌ها آموزش‌های لازم در فرهنگ‌سازی مدیریت پسماند صورت می‌گیرد؟

98/3

 

44/3

آیا دهیاران آموزش‌های مناسب را به اهالی روستا می‌دهند؟

62/3

 

تا چه اندازه اهالی روستا علاقه‌مند به مشارکت در امر تفکیک زباله هستند؟

86/3

 

آیا در امر بازیافت زباله مردم مشارکت دارند؟

09/4

 

آیا حضور و همفکری زنان در امر پسماند روستا تأثیرگذار است؟

25/4

اول

مشارکت‌های مردم و مسئولان در آسیب‌شناسی مدیریت پسماند تا چه حد صورت می‌گیرد؟

76/3

 

مردم تا چه حد فضولات حیوانی را برای کود و سوخت جمع‌آوری می‌کنند؟

56/1

 

آیا روش‌های دفع زباله به‌صورت بهداشتی انجام می‌شود؟

46/1

آخر

آیا در روستا دفع فاضلاب به‌صورت بهداشتی انجام می‌شود؟

96/3

 

تا چه اندازه در روستا پسماندها به‌صورت غیربهداشتی دفع می‌شود؟

96/3

 

تا چه اندازه به بهبود وضعیت بهداشت محل اهمیت داده می‌شود؟

09/3

 

آیا مشارکت‌های مردم و مسئولان به نحو احسن انجام می‌شود؟

65/3

 

بُعد زیست‌محیطی

تا چه اندازه از تخریب محیط زیست و کاهش آلودگی‌ها جلوگیری می‌شود؟

09/4

 

37/3

تا چه اندازه مدیریت فضولات دامی در راستای جلوگیری از آلودگی انجام می‌شود؟

96/3

 

آلودگی‌های ناشی از رهاسازی ضایعات و نخالۀ ساختمانی به چه اندازه وجود دارد؟

45/4

اول

آیا پسماندها در محیط روستا باعث بروز انواع بیماری‌ها می‌شود؟

86/1

 

تا چه اندازه تجمع پسماندها باعث بوی نامطبوع می‌شود؟

14/3

 

به چه اندازه دفن نامناسب زباله باعث تجمع حشره‌ها و حیوانات می‌شود؟

39/4

 

تا چه اندازه در رودخانه‌ها و جوی‌ها زباله و مواد مسموم‌کننده ریخته می‌شود؟

74/1

آخر

بُعد کالبدی

آیا تعداد مخازن پسماند (سطل‌های زباله) کافی است؟

14/3

 

09/3

تا چه حد مکان‌یابی مناسب مخازن پسماند صحیح است؟

39/4

اول

آیا مخازن جداگانه برای پسماندهای تَر و خشک وجود دارد؟

74/1

آخر
           

منبع: یافته‌های پژوهش، 1402

 

اولین شاخص بررسی‌شده در بُعد سیاست‌گذاری مؤلفۀ مدیریتی است. در این شاخص امکانات موجود، نقش مسئولان، روش‌های گردآوری پسماندها، شیوه‌های بهینه‌سازی و وضعیت آلودگی‌های ناشی از پسماندها مورد توجه است. جدول 6 نتایج به‌دست‌آمده برای گویه‌های مؤلفۀ مدیریتی بُعد سیاست‌گذاری ساکنان محلی را نشان می‌دهد. بر این اساس، فراوانی و درصد پاسخ‌ها برای هر گویه به‌طور جداگانه ارائه شده است.

 

جدول 6: نتایج به‌دست آمده برای گویه‌های مؤلفۀ مدیریتی بُعد سیاست‌گذاری ساکنان محلی

Table 6: The results obtained for the items of the management component of the policy-making dimension of local residents

ردیف

گویه‌ها

توزیع

خیلی کم

کم

متوسط

زیاد

خیلی زیاد

1

آیا امکانات و تکنولوژی سخت‌افزاری (ماشین‌آلات) در روستا وجود دارد؟

فراوانی

92

159

24

0

0

درصد

5/33

8/57

7/8

0

0

2

آیا امکانات و تکنولوژی نرم‌افزاری در روستا وجود دارد؟

فراوانی

60

143

72

0

0

درصد

8/21

52

2/62

0

0

3

مدیر کارآمد تا چه حد در امر مدیریت صحیح پسماند نقش دارد؟

فراوانی

3

8

60

133

71

درصد

1/1

9/2

8/21

4/48

8/25

4

وضعیت کیفیت مدیریت پسماند در روستا به چه صورت است؟

فراوانی

0

0

59

157

19

درصد

0

0

5/21

6/71

9/6

5

آیا توجه ویژه به پسماندهای کشاورزی می‌شود؟

فراوانی

0

0

59

160

56

درصد

0

0

5/21

2/58

4/20

6

تا چه حد بهینه‌سازی خدمات دفع پسماند به‌خوبی صورت می‌گیرد؟

فراوانی

0

0

95

121

59

درصد

0

0

5/34

44

5/21

7

تا چه حد شیوه‌ها و روش‌های جمع‌آوری مناسب زباله تأثیرگذار است؟

فراوانی

0

0

26

175

74

درصد

0

0

5/9

6/63

9/26

8

 

آیا پرداخت هزینه‌های جمع‌آوری زباله در توان ساکنان روستاست؟

فراوانی

0

0

22

137

116

درصد

0

0

8

8/49

2/42

9

تا چه حد اقدام‌های مسئولان برای آسیب‌شناسی وضع موجود مدیریت می‌شود؟

فراوانی

0

0

72

84

116

درصد

0

0

2/26

5/30

3/43

10

تا چه حد سیستم خدمات کارآمد در جهت مدیریت پسماند تأثیرگذار بوده است؟

فراوانی

0

0

97

178

0

درصد

0

0

3/35

7/64

0

11

تا چه حد سرعت و دقت در جمع‌آوری زباله انجام می‌شود؟

فراوانی

0

0

59

156

60

درصد

0

0

5/21

7/56

8/21

12

آیا محل نصب سطل‌های زباله به‌درستی انجام می‌شود؟

فراوانی

0

0

60

156

59

درصد

0

0

8/21

7/56

5/21

13

تا چه اندازه هماهنگ‌کردن سازماندهی مدیریت پسماند با مدیر انجام می‌شود؟

فراوانی

0

0

59

156

60

درصد

0

0

5/21

7/56

8/21

14

در امر مدیریت پسماند مشارکت مردمی به چه اندازه است؟

فراوانی

0

0

156

119

0

درصد

0

0

7/56

3/43

0

15

چه نظارت بر سیاست وضع موجود مدیریت پسماند با مسئولان صورت می‌گیرد؟

فراوانی

0

0

60

156

59

درصد

0

0

8/21

7/56

5/21

16

آیا شوراها بر مسائل پسماند نظارت می‌کنند؟

فراوانی

0

0

156

59

60

درصد

0

0

7/56

5/21

8/21

17

مدیریت دهیاران و کارکنان مسئول در جهت پسماند به چه اندازه است؟

فراوانی

0

0

59

156

60

درصد

0

0

5/21

7/56

8/21

18

تا چه اندازه در اجرای قوانین پسماند نظارت انجام می‌گیرد؟

فراوانی

0

59

96

120

0

درصد

0

5/21

9/34

6/43

0

19

تا چه حد مدیریت اصول راهبردی در جمع‌آوری پسماندها صورت می‌گیرد؟

فراوانی

0

0

59

156

60

درصد

0

0

5/21

7/56

8/21

20

تا چه حد وجود دهیاران تحصیلکرده در مدیریت پسماند تاثیرگذار است؟

فراوانی

0

0

59

179

37

درصد

0

0

5/21

1/65

5/13

21

آیا سازمان‌های غیردولتی و بخش خصوصی در مدیریت و جمع‌آوری پسماند نقش دارند؟

فراوانی

0

0

0

216

59

درصد

0

0

0

5/78

5/21

22

تا چه حد کنترل و بازرسی پسماند از مبدأ تا مقصد انجام می‌شود؟

فراوانی

0

0

59

157

59

درصد

0

0

5/21

1/57

5/21

23

آیا از فضولات حیوانی برای سوخت استفاده می‌شود؟

فراوانی

0

0

60

156

59

درصد

0

0

8/21

7/56

5/21

24

تا چه حد پسماندها به آلودگی هوا منجر می‌شود؟

فراوانی

0

0

62

167

46

درصد

0

0

5/22

7/60

7/16

25

تا چه حد پسماندها به آلودگی خاک منجر می‌شود؟

فراوانی

0

0

0

215

60

درصد

0

0

0

2/78

8/21

26

تا چه حد پسماندها به آلودگی آب منجر می‌شود؟

فراوانی

0

0

62

153

60

درصد

0

0

5/22

6/55

8/21

27

آیا پسماندهای روستایی می‌تواند به تولید کود کمپوست تأثیرگذار باشد؟

فراوانی

0

0

107

122

46

درصد

0

0

9/38

4/44

7/16

منبع: یافته‌های پژوهش، 1402

 

دومین شاخص بررسی‌شده در بُعد سیاست‌گذاری مؤلفۀ زیست‌محیطی است. در این شاخص مباحثی همچون اقدام‌ها و برنامه‌ریزی‌های مدنظر برای مدیریت پسماندها، تفکیک زباله، دفع زباله، کاهش آلودگی‌ها و بازیافت زباله مورد توجه قرار گرفته است (جدول7).

 

جدول 7: نتایج به‌دست‌آمده برای گویه‌های مؤلفۀ زیست‌محیطی بُعد سیاست‌گذاری ساکنان محلی

Table 7: The results obtained for the items of the environmental component of the policy dimension of local residents

ردیف

گویه‌ها

توزیع

خیلی کم

کم

متوسط

زیاد

خیلی زیاد

28

چه فعالیت‌های طرح‌ریزی سیاست‌های بهینۀ مدیریت پسماند به‌درستی انجام می‌شود؟

فراوانی

0

0

122

153

0

درصد

0

0

4/44

6/55

0

29

آیا خرید زباله در بخش‌های اختصاص‌یافته انجام می‌شود؟

فراوانی

0

62

60

153

0

درصد

0

5/22

8/21

6/55

0

30

تا چد حد مکان‌یابی دفع مناسب زباله انجام می‌شود؟

فراوانی

0

0

60

169

46

درصد

0

0

8/21

5/61

7/16

31

آیا برنامه‌ریزی صحیح در کاهش آلودگی‌های محیط انجام می‌شود؟

فراوانی

0

0

60

169

46

درصد

0

0

8/21

5/61

7/16

32

آیا در روستا برای حفظ محیط زیست اقدام‌هایی انجام می‌شود؟

فراوانی

0

0

60

215

0

درصد

0

0

8/21

2/78

0

33

آیا در روستا روش صحیح دفع زباله انجام می‌شود؟

فراوانی

107

108

60

0

0

درصد

9/38

3/39

8/21

0

0

34

چه آموزش‌های لازم برای تفکیک و جمع‌آوری پسماند به روستاییان انجام می‌شود؟

فراوانی

46

62

167

0

0

درصد

7/16

5/22

7/60

0

0

35

تا چه حد تفکیک مناسب زباله انجام می‌شود؟

فراوانی

0

0

107

168

0

درصد

0

0

9/38

1/61

0

36

آیا جمع‌آوری پسماند به‌راحتی انجام می‌شود؟

فراوانی

46

229

0

0

0

درصد

7/16

3/83

0

0

0

37

آیا انتقال زباله‌ها به‌درستی صورت می‌پذیرد؟

فراوانی

0

153

122

0

0

درصد

0

6/55

4/44

0

0

38

تا چه حد بازیافت زباله به‌خوبی انجام می‌شود؟

فراوانی

0

56

151

68

0

درصد

0

4/20

9/54

7/24

0

39

تا چه حد زباله‌ها به‌خوبی پردازش می‌شود؟

فراوانی

0

68

151

56

0

درصد

0

7/24

9/54

4/20

0

40

تا چه اندازه دفع پسماند به‌صورت سنتی در روستا انجام می‌شود؟

فراوانی

0

130

77

68

0

درصد

0

3/47

28

7/24

0

41

تا چه حد بهینه‌سازی طراحی زیرساخت‌ها انجام می‌شود؟

فراوانی

0

74

133

68

0

درصد

0

9/26

4/48

7/24

0

منبع: یافته‌های پژوهش، 1402

 

نخستین شاخص بررسی‌شده در بُعد مدیریت پسماند مؤلفۀ مدیریتی است. این شاخص به مواردی همچون اقدام برای کاهش زباله و هزینه، سامان‌دهی حمل‌و‌نقل زباله و بازیافت مربوط می‌شود. نتایج به‌دست‌آمده برای گویه‌های مؤلفۀ زیست‌محیطی بُعد سیاست‌گذاری ساکنان محلی را نشان می‌دهد (جدول8).

 

جدول 8: نتایج به‌دست‌آمده برای گویه‌های مؤلفۀ مدیریتی بُعد مدیریت پسماند ساکنان محلی

Table 8: The results obtained for the items of the management component of the waste management dimension of local residents

ردیف

گویه‌ها

توزیع

خیلی کم

کم

متوسط

زیاد

خیلی زیاد

42

آیا اقدام‌هایی برای کاهش زباله‌های روستا انجام شده است؟

فراوانی

74

133

68

0

0

درصد

9/26

4/48

7/24

0

0

43

آیا اقدام‌هایی برای کاهش هزینۀ گردآوری پسماندها صورت گرفته است؟

فراوانی

68

74

133

0

0

درصد

7/24

9/26

4/48

0

0

44

تا چه اندازه برای حمل‌و‌نقل زباله‌ها ساماندهی صورت می‌پذیرد؟

فراوانی

0

68

151

56

0

درصد

0

7/24

9/54

4/20

0

45

آیا از پسماندهایی که قابل بازیافت و استفاده است، بهره‌برداری می‌شود؟

فراوانی

56

151

68

0

0

درصد

4/20

9/54

7/24

0

0

46

آیا از برخی پسماندها استفادۀ مجدد می‌شود؟ (پسماندهای غذایی و حیوانی)

فراوانی

0

68

151

56

0

درصد

0

7/24

9/54

4/20

0

47

تا چه حد در راستای تولید کمپوست از پسماندها استفاده می‌شود؟

فراوانی

0

56

77

142

0

درصد

0

4/20

28

6/51

0

48

استفاده از پسماندهای غذایی به چه اندازه است؟

فراوانی

0

0

93

114

68

درصد

0

0

8/33

5/41

7/24

منبع: یافته‌های پژوهش، 1402

دومین شاخص بررسی‌شده در بُعد مدیریت پسماند مؤلفۀ اجتماعی است. این شاخص مربوط به آموزش و فرهنگ‌سازی، مشارکت مردمی، دفع فاضلاب و زباله و گردآوری فضولات حیوانی است (جدول9).

 

جدول 9: نتایج به‌دست‌آمده برای گویه‌های مؤلفۀ اجتماعی بُعد مدیریت پسماند ساکنان محلی

Table 9: The results obtained for the items of the social component of the waste management dimension of local residents

ردیف

گویه‌ها

توزیع

خیلی کم

کم

متوسط

زیاد

خیلی زیاد

49

آیا در مدرسه‌ها آموزش های لازم برای فرهنگ‌سازی مدیریت پسماند صورت می‌گیرد؟

فراوانی

0

74

77

124

0

درصد

0

9/26

28

1/45

0

50

آیا دهیاران آموزش های مناسب را به اهالی روستا آموزش می‌دهند؟

فراوانی

0

0

68

133

74

درصد

0

0

7/24

4/48

9/26

51

تا چه اندازه اهالی روستا علاقه‌مند به مشارکت در امر تفکیک زباله هستند؟

فراوانی

0

0

77

130

68

درصد

0

0

28

3/47

7/24

52

آیا مردم در امر بازیافت زباله مشارکت دارند؟

فراوانی

0

0

72

135

68

درصد

0

0

2/26

1/49

7/24

53

آیا حضور و همفکری زنان در امر پسماند روستا تأثیرگذار است؟

فراوانی

0

0

107

168

0

درصد

0

0

9/38

1/61

0

54

مشارکت‌های مردم و مسئولان در راستای آسیب‌شناسی مدیریت پسماند تا چه حد صورت می‌پذیرد؟

فراوانی

0

0

107

100

68

درصد

0

0

9/38

4/36

7/24

55

مردم تا چه حد فضولات حیوانی را برای کود و سوخت گردآوری می‌کنند؟

فراوانی

0

0

44

163

68

درصد

0

0

16

3/59

7/24

56

آیا روش‌های دفع زباله به‌صورت بهداشتی انجام می‌شود؟

فراوانی

0

0

0

207

68

درصد

0

0

0

3/57

7/24

57

آیا در روستا دفع فاضلاب به‌صورت بهداشتی انجام می‌شود؟

فراوانی

0

0

68

207

0

درصد

0

0

7/24

3/75

0

58

تا چه اندازه در روستا پسماندها به‌صورت غیر‌بهداشتی دفع می‌شود؟

فراوانی

123

152

0

0

0

درصد

7/44

3/55

0

0

0

59

تا چه اندازه به بهبود وضعیت بهداشت محل اهمیت داده می‌شود؟

فراوانی

147

128

0

0

0

درصد

5/53

5/46

0

0

0

60

آیا مشارکت‌های مردم و مسئولان به‌نحو احسن انجام می‌شود؟

فراوانی

0

0

56

175

44

درصد

0

0

4/20

6/63

16

منبع: یافته‌های پژوهش، 1402

 

سومین شاخص بررسی‌شده در بُعد مدیریت پسماند مؤلفۀ زیست‌محیطی است. این شاخص مربوط به مباحثی دربارۀ محیط ‌زیست و آلودگی‌های زیست‌محیطی است؛ همچون فضولات حیوانی، زباله و نخاله‌های ساختمانی. همچنین، در این شاخص پیامدهای نامطبوع این آلودگی‌ها بررسی می‌شود؛ مانند انتشار بوی بد پسماند، بیماری انسان‌ها، تجمع حشره‌ها و حیوانات و مواردی از این دست (جدول10).

 

جدول 10: نتایج به‌دست‌آمده برای گویه‌های مؤلفۀ زیست‌محیطی بُعد مدیریت پسماند ساکنان محلی

Table 10: The results obtained for the items of the environmental component of the waste management dimension of local residents

ردیف

گویه‌ها

توزیع

خیلی کم

کم

متوسط

زیاد

خیلی زیاد

61

تا چه اندازه از تخریب محیط زیست و کاهش آلودگی‌ها جلوگیری می‌شود؟

فراوانی

0

0

68

151

56

درصد

0

0

7/24

9/54

4/20

62

تا چه اندازه مدیریت فضولات دامی و مواد زائد در راستای جلوگیری از آلودگی محیط انجام می‌شود؟

فراوانی

0

44

163

68

0

درصد

0

16

3/59

7/24

0

63

آلودگی‌های ناشی از رها‌سازی ضایعات و نخاله‌‌های ساختمانی به چه اندازه وجود دارد؟

فراوانی

0

0

163

44

68

درصد

0

0

3/59

16

7/24

64

آیا پسماندها در محیط روستا باعث بروز انواع بیماری‌ها می‌شود؟

فراوانی

0

0

44

163

68

درصد

0

0

16

3/59

7/24

65

تا چه اندازه تجمع پسماندها باعث بوی نامطبوع می‌شود؟

فراوانی

0

0

68

151

56

درصد

0

0

7/24

9/54

4/20

66

به چه اندازه دفن نامناسب زباله باعث تجمع حشره‌هل و حیوانات می‌شود؟

فراوانی

0

0

0

152

123

درصد

0

0

0

3/55

7/44

67

تا چه اندازه زباله و مواد مسموم‌کننده در رودخانه‌ها و جوی‌ها ریخته می‌شود؟

فراوانی

85

144

46

0

0

درصد

9/30

4/52

7/16

0

0

منبع: یافته‌های پژوهش، 1402

 

چهارمین شاخص بررسی‌شده در بُعد مدیریت پسماند مؤلفۀ کالبدی است. این شاخص شامل سه گویه است که مربوط به تعداد مخازن پسماند، مکان‌یابی مناسب برای مخازن و جداسازی مخازن تَر و خشک است (جدول11).

 

جدول 11: نتایج به‌دست‌آمده برای گویه‌های مؤلفۀ کالبدی بُعد مدیریت پسماند ساکنان محلی

Table 11: The results obtained for the items of the physical component of the waste management dimension of local residents

ردیف

گویه‌ها

توزیع

خیلی کم

کم

متوسط

زیاد

خیلی زیاد

68

آیا تعداد مخازن پسماند (سطل‌های زباله) کافی است؟

فراوانی

0

46

147

82

0

درصد

0

7/16

5/53

8/29

0

69

تا چه حد مکان‌یابی مناسب مخازن پسماند صحیح است؟

فراوانی

0

0

0

167

108

درصد

0

0

0

7/60

3/39

70

آیا مخازن جداگانه برای پسماندهای تر و خشک وجود دارد؟

فراوانی

70

205

0

0

0

درصد

5/25

5/74

0

0

0

منبع: یافته‌های پژوهش، 1402

در‌نهایت، نتایج تجزیه‌و‌تحلیل داده‌های گردآوری‌شده از روستاهای مطالعه‌شده در‌سطح سیاست‌گذاری و مدیریت پسماند از‌دیدگاه ساکنان محلی به تفکیک مؤلفه‌های هر‌یک از این ابعاد بررسی‌شده را نشان می‌دهد. از‌بین 8 روستای بررسی‌شده بیشترین و کمترین میانگین به‌ترتیب مربوط به روستاهای تکیه سرابله و عمه است. همچنین، در هر مؤلفه‌ رتبۀ هر روستا مشخص شده است؛ برای نمونه، در مؤلفۀ مدیریتی از بُعد سیاست‌گذاری روستای تکیه سرابله رتبۀ نخست و روستای سه چک رتبۀ آخر را داشته است. همچنین، در مؤلفۀ زیست‌محیطی از بُعد مدیریت پسماند روستای سیاه بید علیا رتبۀ نخست و روستای عمه رتبۀ آخر را دارد. به همین ترتیب، برای همۀ روستاها در تمامی مؤلفه‌های بررسی‌شده در این پژوهش رتبه‌ها از اول تا آخر ذکر شده است (جدول12).

 

جدول 12: نمره‌های نهایی مدیریت پسماند از‌دیدگاه ساکنان محلی در‌سطح روستاهای مطالعه‌شده

Table 12: The final grades of waste management from the point of view of local residents at the level of the studied villages

      ابعاد

مؤلفه‌ها

سیاست‌گذاری

مدیریت پسماند

میانگین

 

روستاها

مدیریتی-

رتبه

زیست‌محیطی-

رتبه

مدیریتی-

رتبه

اجتماعی-

رتبه

زیست‌محیطی-

رتبه

کالبدی-

رتبه

سیاه بید علیا

18/103-2

41/41- 6

45/18- 5

53/42- 3

41/26- 1

65/8- 5

11/40

سه چک

44/101-7

57/41- 5

56/18- 3

74/41- 5

67/25- 3

54/9- 4

75/39

پشته کش

36/102-5

98/42- 1

17/19- 2

58/41- 7

32/25- 5

36/8- 7

97/39

عمه

69/102-4

26/40- 8

07/18- 8

69/41- 6

19/23- 8

99/7- 8

99/38

سیاه کمر

47/101-6

66/41-4

32/18- 6

55/41- 8

74/25- 2

47/8- 6

54/39

عمر مل

99/102- 3

36/41- 7

93/19- 1

78/42- 2

65/24- 7

69/9- 2

23/40

تکیه سرابله

37/103- 1

62/42-2

54/18- 4

83/42- 1

21/25- 6

52/10- 1

52/40

سیاه چقا

25/101-1

94/41- 3

22/18- 7

14/42- 4

39/25- 4

68/9- 3

77/39

منبع: یافته‌های پژوهش، 1402

 

نتیجه‌گیری

مدیریت پسماند در مناطق روستایی به چالش بزرگی برای دولت‌های کشورهای در‌حال توسعه تبدیل شده است. درپی تلاش‌های جهانی حفاظت از محیط زیست ابتکار‌های مختلف مدیریت زباله باید به ارتقای پایداری و مقابله با تولید بیش از حد زباله کمک کند که در این میان، مشارکت نسل جوان بسیار مهم است؛ زیرا اعتقاد بر این است که مدیریت ضایعات فردی مبتنی بر هنجارهای اجتماعی و ادراک است؛ بنابراین آموزش و فرهنگسازی در محیط آموزشی مثل مدرسه‌ها مهم است؛ زیرا به مشارکت عمومی و مدیریت زباله می‌تواند کمک کند. نظر به وابستگی معیشت و زندگی روستاییان به طبیعت و محیط اطراف و ضرورت حفظ محیط زیست روستا مدیریت پسماند روستایی یکی از اولویت‌های زیست محیطی است. در این راستا آموزش، اطلاع‌رسانی، جلب مشارکت مردمی و بهره‌گیری از توان روستاییان و جوامع محلی نقش سازنده و بسزایی دارد. در دهه‌های اخیر با افزایش روزافزون جمعیت، صنعتی‌شدن جوامع، تغییر در سبک زندگی و افزایش تنوع نیازهای انسانی میزان تولید مواد زائد و پسماندها با پیامدهای منفی برای سلامت انسان و محیط افزایش یافته است. نواحی روستایی نیز به ‌موازات تحولات جهانی با انواع مختلف پسماندها و پیامدهای منفی آنها روبه‌رو بوده است که «مدیریت پسماند» پاسخی به این وضعیت است. هدف محققان در این پژوهش واکاوی سیاست‌گذاری مدیریت پسماند از‌دیدگاه مردم محلی در روستاهای برگزیدۀ بخش مرکزی شهرستان کرمانشاه بود. در این راستا، پس از انتخاب 8 روستا با بررسی مؤلفه‌های مدیریت پسماند، آموزش و آگاه‌سازی روستاییان، بهینه‌سازی تکنولوژی جمع‌آوری زباله، ایفای نقش صحیح و به‌موقع نهادهای مسئول، اجرای صحیح ضوابط و مقررات مردم عملکرد به‌نسبت مطلوبی داشته‌اند؛ البته این مؤلفه‌ها ارتباط چندانی با ویژگی‌های فردی مردم نداشت. این درحالی است که بین برخی از شاخص‌های مدیریت پسماند ساکنان محلی با ویژگی‌های فردی آنان همبستگی معنادار به دست آمد. برپایۀ یافته‌های به‌دست‌آمده از این پژوهش لزوم توجه به آموزش در‌زمینۀ مدیریت پسماند به ساکنان محلی مناطق هدف احساس می‌شود. اجرای سیاست‌های مبتنی بر مدیریت پسماند موجب بهبود در شرایط مناطق هدف می‌شود و این ضرورت تداوم و توسعۀ آنها را نشان می‌دهد. چنین هدفی با برقرار‌شدن نظام قانون‌گذاری و سیاست‌گذاری پویا و با ضمانت اجرایی امکان‌پذیر خواهد بود. در‌صورت حرکت در این مسیر می‌توان امید داشت که هدف‌های بهینه‌سازی و افزایش بهره‌وری در مدیریت پسماند در دو سطح خُرد و کلان محقق شود. ایجاد یک سیستم فراگیر دفع زبالۀ مؤثر فراتر از تدوین سیاست‌ها و قوانین است. این شامل مهارت مالی و تکنولوژیکی، ظرفیت انسانی ماهر، فنی، اجتماعی، بازیافت منابع، برنامه‌های آگاهی آموزشی و مشارکت فعّال عمومی است. یافته‌های این پژوهش حاکی از وجود زمینه‌های لازم است. با انجام‌دادن اقدام‌های لازم مسئولان، نهادهای مرتبط و نیز مشارکت عمومی می‌توانند این فرآیند را تسهیل و تسریع کنند. همکارای‌های بین‌بخشی یکی از حلقه‌های مفقوده در این زمینه است که با اجرای سیاست‌ها و تدوین قوانین امید است که این کاستی نیز برطرف شود.

References

منابع
آقایی ابیانه، بنفشه، صالحی، صادق، و کلانتری، عبدالحسین (1394). بررسی تأثیر هنجارهای زیست‌محیطی بر بازیافت پسماندهای خانگی (مورد مطالعه: منطقۀ هفت تهران). بررسی مسائل اجتماعی ایران، 6(2)، 236-215.
https://doi.org/10.22059/ijsp.2015.58559
اصغری لفمجانی، صادق، خسروی، محمود‌علی، و بندانی، میثم (1394). بررس کیفیت مدیریت و سطح مخاطرات زیست‌محیطی پسماندهای روستایی (مطالعۀ موردی: روستاهای شهرستان زابل). مسکن و محیط روستا، 34(152)، 115-130.
http://jhre.ir/browse.php?a_code=A-10-943-2&slc_lang=fa&sid=1
اکبرپور، محمد، و رضایی باوندپور، پروین (1402). واکاوی عوامل مؤثر بر سیاست‌گذاری مدیریت پایدار پسماند مناطق روستایی منتخب گردشگری شهرستان پاوه. جغرافیا و پایداری محیط، 13(3)، 15-28.
https://doi.org/10.22126/ges.2023.8801.2633
اکبرپور، محمد، امیری، امیر، و عظیمی، سمیه (1401). تحلیل مدیریت پسماند روستایی با استفاده از تحلیل مدل ساختاری PLS (مطالعۀ موردی: دهستان ماهیدشت کرمانشاه). راهبردهای توسعۀ روستایی، 9(1)، 123-140.
 https://doi.org/10.22048/rdsj.2022.282453.1933
بیاتی، سمانه (1395). تئوری محدودیت‌ها: یک نظریه برای مدیریت عملیات. دومین کنفرانس بین‌المللی ایده‌های نوین در مدیریت، اقتصاد و حسابداری، تهران. https://sid.ir/seminar/179/fa
حیدری مکرر، حمید، و شاهزایی، عبدالمجید (1394). تحلیل و بررسی نقش مدیریت روستایی در جمع‌آوری و دفع زباله از محیط روستا (مطالعۀ موردی: بخش جزینگ شهرستان زهک). علوم جغرافیایی، 23(3)، 1-13.
https://sanad.iau.ir/journal/geographic/Article/527807?jid=527807
خداوردی ازغندی، زینب، و کلاهی، مهدی (1399). افق پیش روی سیاست‌گذاری و مدیریت پسماند. رهیافت، 1(73)، 55- 68. https://sid.ir/paper/958840/fa
زینتی فخرآباد، حسین، کلانتری، خلیل، و مطیعی، ناصر (1396). شیوه‌های جلب مشارکت‌های مردمی در فرآیند مدیریت پسماند روستایی (مطالعۀ موردی: مناطق روستایی شهرستان گرگان). آموزش محیط زیست و توسعۀ پایدار، 6(2)، 45-54. https://ee.journals.pnu.ac.ir/article_4506.html
مرکز آمار ایران (1395). سرشماری نفوس و مسکن. جمعیت به تفکیک تقسیمات کشوری تا سطح آبادی استان کرمانشاه.  https://amar.org.ir
شهبازی، سمیه، و میرک‌زاده، علی‌اصغر (1396). شناسایی چالش‌های دفع زباله‌های خانگی از‌دیدگاه سرپرستان خانوار روستایی (مطالعۀ موردی: روستای سراب قلعه شاهین شهرستان سرپل ذهاب). علوم و تکنولوژی محیط زیست، 19(5)، 460-474. https://www.magiran.com/paper/1804326
عنابستانی، علی‌اکبر، سجاسی قیداری، حمدالله، و رئیسی، اسلام (1394). تأثیر عملکرد دهیاران بر مدیریت پسماند در سکونتگاه‌های روستایی (مطالعة موردی: بخش ساربوک، شهرستان قصرقند). پژوهش‌های روستایی، 6(2)، 275-298. https://doi.org/10.22059/jrur.2015.54908
عنابستانی، علی‌اکبر، و رئیسی، اسلام (1396). نقش مدیریت پسماند بر بهبود شرایط توسعه در سکونتگاه‌های روستایی (مورد مطالعه: بخش ساربوک، شهرستان قصرقند). برنامه‌ریزی منطقه‌ای، 7(26)، 93-112.
https://jzpm.marvdasht.iau.ir/article_2362.html
قنبری همدانی، سوده، و حسن‌پور، اکبر (1395). قانون مدیریت پسماندها و بررسی چالش‌های اجرایی آن به‌عنوان نمونه‌ای از خط مشی عمومی. مطالعات علوم محیط زیست، 1(3)، 25-38.
https://www.jess.ir/article_47461.html
کامیابی، سعید، و مسلمی، علی (1399). ارزیابی مدیریت پسماند در مدارس شهر شاهرود. جغرافیا و روابط انسانی، 3(1)، 312-299. https://doi.org/10.22034/gahr.2020.240176.1425
کریمی، داریوش، و موسوی مدنی، نگین (1396). بررسی کارآمدی قوانین و مقررات حقوقی ناظر بر آلودگی هوا در ایران. علوم و تکنولوژِ محیط زیست، 19(4)، 571-581.
https://doi.org/10.22034/jest.2017.10758
مرکز بررسی‌های استراتژیک ریاست جمهوری (1399). طراحی و اجرای مدل سیاستی مدیریت پسماند روستایی (مپ روستا) در استان گیلان روش طراحی و اجرا. رشت. https://css.iripo.ir/
مشاری، محمد (1395). بررسی مدیریت پسماند در نظام حقوقی ایران. تحقیقات حقوقی، 19(74)، 330-350.
 https://lawresearchmagazine.sbu.ac.ir/article_56349.html
نسیمی، حمیدرضا، و حیدری مکرر، حمید (1399). ارزیابی نقش عوامل مؤثر بر رفتارهای مدیریت پسماند در جهت توسعۀ محیط (مطالعۀ موردی: روستا-شهر تنگ کتویه، شهرستان داراب). آموزش محیط زیست و توسعۀ پایدار، 9(1)، 133-152. https://www.doi.org/10.30473/ee.2020.7232
نعمتی، مرتضی، عبیات، محمود، بابایی، علی‌اکبر، و شجاعیان، علی (1399). سنجش و ارزیابی شاخص‌های مدیریت بهینۀ پسماند در مناطق روستایی شهرستان آبادان. برنامه‌ریزی منطقه‌ای، 10(38)، 81-94.
https://jzpm.marvdasht.iau.ir/article_3982.html
نورپور، علیرضا، افراسیابی، هادی، و داوودی، سید مجید (1392). بررسی فرآیند مدیریت پسماند در جهان و ایران. مرکز مطالعات و برنامه ریزی شهری شهر تهران. http://www.environmentalhealth.ir/page-186
نوروزی، اصغر، قرنی آرانی، بهروز، و عبدالحسینی، مریم (1400). بررسی تأثیرات مدیریت پسماند بر حفظ محیط روستایی شهرستان شاهین‌شهر و میمه. جغرافیا و برنامه‌ریزی محیطی، 32(4)، 135-154.
https://doi.org/10.22108/gep.2021.127086.1398
References
Aghayeiabyaneh, B., Salehi, S., & Kalantari, A.H. (2015). Investigating the effect of environmental norms on the recycling of household waste studied in the 7 district of Tehran. Examining Iran's Social Issues, 6(2), 215-236. https://doi.org/10.22059/ijsp.2015.58559  [In Persian].
Akbarpour, M., & Rezaeibavanpour, P. (2023). Analyzing the effective factors on sustainable waste management policy in selected rural tourism areas of Paveh County. Geography and Environmental Sustainability, 13(3) 15-28. https://doi.org/10.22126/ges.2023.8801.2633 [In Persian].
Akbarpour, M., Amiri, A., & Azimi, S. (2022). Analysis of rural waste management using PLS structural model analysis (Case study of Mahidasht village of Kermanshah). Rural Development Strategies, 9(1), 123-140. https://doi.org/10.22048/rdsj.2022.282453.1933 [In Persian].
Amasuomo, E., & Baird, j. (2016). The concept of waste and waste management. Journal of Management and Sustainability, 6(4), 88-96. https://heinonline.org/HOL/LandingPage?handle=hein.journals/jms6&div=56&id=&page=
Amoah, G.O., Britwum, G.O., Essaw, D. V., & Mensah, G. (2023). Solid waste management and gender dynamics: Evidence from rural Ghana. Research in Globalization, 6, 100111. http://dx.doi.org/10.1016/j.resglo.2023.100111
Anabsetani, A.A, & Raeisi, E. (2018). The role of waste management in improving development conditions in rural settlements (Case: Sarbuk district, Qasrqand county). Regional Planning, 7(26), 93-112. https://jzpm.marvdasht.iau.ir/article_2362.html [In Persian].
Anabsetani, A.A., Sojasi, H., & Raeisi, E. (2015). The effect of villagers' performance on waste management in rural settlements a case study: Sarbuk section Qasrqand county. Rural Research, 6(2), 275-298. https://doi.org/10.22059/jrur.2015.54908  [In Persian].
Asgharilafmajani, S., Khosravi, M.A., & Bandani, M. (2015). Investigate the quality of management and the level of environmental hazards of rural wastes (Case study: Villages of Zabol county). Housing and Village Environment, 34(152), 115-130. http://jhre.ir/browse.php?a_code=A-10-943-2&slc_lang=fa&sid=1 [In Persian].
Bayati, S. (2016). Theory of constraints: A theory for operations management. Second International Conference on New Ideas in Management, Tehran. https://sid.ir/seminar/179/fa [In Persian].
Bayram, T., Argun, Y.A., & Tirink, S. (2019). An evaluation of solid waste management in Turkey. Black Sea Journal of Engineering and Science, 2(3), 88-91. http://dx.doi.org/10.34248/bsengineering.561447
Bello, A, S., Al-Ghouti, M., & Abu-Dieyeh, M. (2022). Sustainable and long-term management of municipal solid waste. Bioresource Technology Reports, 18(1), 101067. https://doi.org/10.1016/j.biteb.2022.101067
Charles, A. M., Austin, O., Iain, B., & Tara, K. B. (2023). Solid waste recycling within higher education in developing countries: A case study of the University of Lagos. Journal of Material Cycles and Waste Management, 2(25), 886–898. https://pureportal.strath.ac.uk/en/publications/solid-waste-recycling-within-higher-education-in-developing-count
David, V. E., John, Y., & Hussain, S. (2020). Rethinking sustainability: A review of Liberia’s municipal solid waste management systems status and challenges. Journal of Material Cycles, 2(22), 1299–1317. https://doi.org/10.1007/s10163-020-01046-x
Edo, M., Budarin, V., Aracil, L., Persson, P., & Jansson, S. (2016). The combined effect of plastics and food waste accelerates the thermal decomposition of refuse-derived fuels and fuel blends. Fuel, 1(180), 424-432. https://doi.org/10.1016/j.fuel.2016.04.062
Ekmekçioglu, M., Kaya, T., & Kahraman, C. (2010). Fuzzy multicriteria disposal method and site selection for municipal solid waste. Waste Management, 30(8), 1729-1736. https://doi.org/10.1016/j.wasman.2010.02.031
Giovanni, V., & Mentore, V. (2022). Solid waste management in rural communities of developing countries: An overview of challenges and opportunities. Clean Technol, 4(4), 1138-1151. https://www.no-burn.org/zero-waste/?gad_source=1&gclid=CjwKCAjwl6
Guerrero, L. A., & Ger Maas, W. (2013). Solid waste management challenges for cities in developing countries. Waste Management, 33(1), 220–232. https://delterra.org/knowledgehub/circular-cities/
Heydarimokarrar, H., & SHahzaei, A.M. (2015). Analyzing and investigating the role of rural management in collecting and disposing of waste from the village environment (Case study: Jazinag section of Zahak county). Geographical Sciences, 23(3), 1-13. https://sanad.iau.ir/journal/geographic/Article/527807?jid=527807 [In Persian].
Iran Statistics Center. (2015). Population and housing census. Population according to country divisions up to population level of Kermanshah province. https://amar.org.ir [In Persian].
Kamyabi, S., & Moslemi, A. (2020). Evaluation of waste management in Shahrood schools. Geography and Human Relations, 3(1), 299-312. https://doi.org/10.22034/gahr.2020.240176.1425 [In Persian].
Karimi, D., & Mousavi Madani, N. (2017). Examining the effectiveness of laws and legal regulations regarding air pollution in Iran. Environmental Science and Technology, 19(4), 581-571. https://doi.org/10.22034/jest.2017.10758 [In Persian].
Khodaverdi Azghandi, Z., & Kolahi, M. (2020). The future horizon of waste policy and management. Rahyaft, 1(73), 55 68. https://sid.ir/paper/958840/fa [In Persian].
Kumar, V., & Garg, N. (2021). National and regional waste stream in the United States: Conformance and disparity. Environ Res Infrastruct Sustain, 1(21), 1-11. http://dx.doi.org/10.1088/2634-4505/ac36bd
Kurniawan, T.A., Meidiana, C.H., Othman, M.H.D., Goh, H.H., & Chew, K.W. (2023). Strengthening waste recycling industry in Malang (Indonesia): Lessons from waste management in the era of Industry 4.0. Journal of Cleaner Production, 382(301), 135296. https://doi.org/10.1016/j.jclepro.2022.135296
Morias Lima, P., Morais, M.F., Constantino, M.A., Loureiro Paulo, P., Jorge Corr, F., & Magralhaes, F. (2021). Environmental assessment of waste handling in rural Brazil: Improvements towards circular economy. Cleaner Environmental Systems, 2(21), 100013. http://dx.doi.org/10.1016/j.cesys.2021.100013
Moshari, M. (2016). Investigating waste management in Iran's legal system. Legal Research, 19(74), 330-350. https://lawresearchmagazine.sbu.ac.ir/article_56349.html [In Persian].
Nasimi, H.R., & Heydari Mokarar, H. (2020). Evaluating the role of effective factors on waste management behaviors in the direction of environmental development (Case study: Village-town of Tang Katoyeh Darab county). Environmental Education and Sustainable Development, 9(1), 152-133. https://www.doi.org/10.30473/ee.2020.7232  [In Persian].
Nemati, M., Abiyat, M., Babaei, A.A., & Shojaeiyan, A. (2020). Measurement and evaluation of optimal waste management indicators in rural areas of Abadan County. Regional Planning, 10(38), 81-94. https://jzpm.marvdasht.iau.ir/article_3982.html [In Persian].
Nourouzi, A., Qarani Arani, B., & Abolhoseini, M. (2021). Investigating the effects of waste management on the preservation of the rural environment of Shahinshahr and Meymeh county. Geography and Environmental Planning, 32(4), 154-135. https://doi.org/10.22108/gep.2021.127086.1398  [In Persian].
Nourpour, A. R., Afrasiyabi, H., & Davoudi, S.M. (2013). Investigating the process of waste management in the world and Iran. Tehran City Planning and Studies Center. http://www.environmentalhealth.ir/page-186 [In Persian].
Presidential Strategic Research Center. (2019). Design and implementation of rural waste management policy model (village) in Gilan province, design and implementation method. Rasht. https://css.iripo.ir/ [In Persian].
Qanbari Hamedani, S., & Hasanpour, A. (2016). Waste management law and its implementation challenges as an example of public policy. Environmental Science Studies, 1(3), 25-38. https://www.jess.ir/article_47461.html [In Persian].
Raffaele, B., Luisa D, S., Angelina D, P., Giuseppe, I., & Roberta, A. (2021). Best-compromise solutions for waste management: Decision support system for policymaking. Waste Management, 121(15), 441-451. https://doi.org/10.1016/j.wasman.2020.12.012
Rashid, A. (2021). Communication strategies in implementing solid liquid waste management (SLWM) practices in rural india with special emphasis on behaviour change communication. Ijfans International Journal, 10(2), 2319 1775. https://www.ijfans.org/uploads/paper/15e5d84d8b2328d0ba06cfed5c7669e1.pdf
Sani Aliyu, M., Borori, S., Abdullahi, S. M., Jamiu, Y. M., & Haruna, A. (2023). Sustainable solutions to the effects of solid waste management in federal polytechnic nasarawa. Nigeria IRE Journals, 6(7), 2456-8880. https://www.irejournals.com/paper-details/1703981
Shahbazi, S., & Mirakzadeh, A.A. (2017). Identifying the challenges of household waste disposal from the point of view of rural household heads (Case study: Sarab Qala Shahin village, Sarpol Zahab county). Environmental Science and Technology, 19(5), 474-460. https://www.magiran.com/paper/1804326  [In Persian].
Singh, E., Kumar, A., Mishra, R., & Kumar, S. (2022). Solid waste management during COVID-19 pandemic: Recovery techniques and responses. Journal Chemosphere, 288(1), 132451.  https://doi.org/10.1016/j.chemosphere.2021.132451
Skordilis, A. (2004). Modeling of integrated solid waste management systems in an Island resource. Conservation and Recycling, 41(3), 243–254. https://doi.org/10.1016/j.resconrec.2003.10.007
Zareei, S. (2018). Evaluation of biogas potential from livestock manures and rural wastes using GIS in Iran. Renewable Energy, 118(4), 351-356. https://ideas.repec.org/a/eee/renene/v118y2018icp351-356.html
Zhang, D. (2019). Application of blockchain technology in incentivizing efficientassessing the feasibility of using the heat demand-outdoo. Energy Procedia, 158(19), 6707–6714. http://dx.doi.org/10.1016/j.egypro.2019.01.018
Zhiyong, H.D. Z., Qibin, L., Cheng, C.H., Guozhong, S.H., & Zishen, M. (2019). Resources conservation and recycling. Journal Sustainable Futures, 140(1), 166-174. https://doi.org/10.1016/j.resconrec.2018.09.018
Zinati Fakhrabadi, H., Kalantari, KH., & Motiei, N. (2017). Methods of attracting people's participation in the process of rural waste management (Case study: Rural areas of Gorgan county). Environmental Education and Sustainable Development, 6(2), 54-45. https://ee.journals.pnu.ac.ir/article_4506.html [In Persian].
 

Files

History

  • Receive Date: 05 January 2024
  • Revise Date: 20 September 2024
  • Accept Date: 05 January 2025

Share

How to cite

Statistics