https://sppl.ui.ac.ir/ برنامه ریزی فضایی fa daily 1 Wed, 23 Sep 2026 00:00:00 +0330 Wed, 23 Sep 2026 00:00:00 +0330 https://sppl.ui.ac.ir/article_30513.html  چکیدهزعفران به‌عنوان محصولی راهبردی، جایگاهی حیاتی در اقتصاد کشاورزی و صادرات غیرنفتی ایران دارد؛ به‌گونه‌ای که ایران با تولید بیش از ۹۶ درصد زعفران جهان، تأثیرگذارترین نقش را در عرضه جهانی این محصول ایفا می‌کند. با این وجود، زنجیره ارزش زعفران در سال‌های اخیر با چالش‌های پیچیده‌ای در ابعاد اقتصادی، محیطی و ساختاری مواجه بوده که پایداری و رقابت‌پذیری آن را تهدید کرده است. هدف این پژوهش، شناسایی پیشران‌های کلیدی و تدوین سناریوهای آینده برای زنجیره ارزش زعفران است. این پژوهش با رویکرد آینده‌پژوهی و روش پیمایشی انجام شده است. داده‌ها از طریق پرسشنامه و مصاحبه با 20 نفر از خبرگان حوزه زعفران در سال‌های ۱۴۰۳–۱۴۰۴ گردآوری و با استفاده از روش تحلیل ساختاری و نرم‌افزار Scenario Wizard تحلیل شدند. نتایج نشان داد که نوسانات قیمت جهانی، رقابت کشورهای رقیب، محدودیت‌های تجاری (تحریم‌ها)، تغییر ترجیحات مصرف‌کنندگان و توسعه تجارت الکترونیک، از اصلی‌ترین پیشران‌های تأثیرگذارند. همچنین، متغیرهای اقلیمی مانند خشکسالی‌های مکرر، به‌عنوان عوامل محدودکننده، نقش کلیدی در پایداری تولید دارند. در نهایت، هفت سناریوی سازگار استخراج شد که سه سناریوی «نسبتاً باثبات»، «رقابتی با فرصت رشد» و «چالش‌زا» به‌عنوان سناریوهای اصلی شناسایی شدند. یافته‌ها حاکی از آن است که اگرچه بیشتر آینده‌های محتمل در وضعیت میانه یا مطلوب قرار دارند، تشدید رقابت‌های بین‌المللی و بی‌ثباتی‌های اقتصادی می‌تواند جایگاه جهانی زعفران ایران را با تهدید مواجه کند. در مجموع، این پژوهش بر ضرورت اتخاذ سیاست‌گذاری‌های سناریومحور، تقویت برندسازی، بهره‌گیری از بازاریابی نوین و افزایش تاب‌آوری زنجیره ارزش زعفران در برابر عدم‌قطعیت‌های آینده تأکید می‌ورزد https://sppl.ui.ac.ir/article_30595.html چکیدهلیشمانیوز پوستی از مهم‌ترین بیماری‌های منتقله از ناقل در ایران است و استان اصفهان به‌عنوان یکی از کانون‌های فعال آن، نیازمند شناسایی نواحی پرخطر جهت بهینه‌سازی برنامه‌های پیشگیری و کنترل است. هدف این پژوهش، مدل‌سازی و پهنه‌بندی حساسیت مکانی بروز لیشمانیوز پوستی در شهرستان‌های استان اصفهان طی سال‌های ۱۴۰۰ تا ۱۴۰۲ با استفاده از الگوریتم‌های یادگیری ماشین است. در این مطالعه گذشته‌نگر، متغیرهای اقلیمی، پوشش گیاهی، توپوگرافی، فاصله از آبراهه، کاربری اراضی و تراکم جمعیت به‌عنوان متغیرهای مستقل و موارد تأییدشده بیماری به‌عنوان متغیر وابسته در نظر گرفته شدند. داده‌ها پس از پیش‌پردازش در ArcGIS 10.8 با الگوریتم‌های LightGBM و CART در RStudio 2025.06.14  مدل‌سازی شدند. نتایج نشان داد مدل LightGBM با دقت 55/96%، ضریب کاپای 09/93% و سطح زیر منحتی (AUC) برابر 992/0 نسبت به مدل مدل CART با دقت 65/%96، ضریب کاپای 42/%91 و سطح زیر منحنی (AUC) برابر 975/0 عملکرد بهتری داشت. براساس مدل LightGBM به‌عنوان مدل برتر، پهنه‌بندی حساسیت مشخص کرد 61/%93 مساحت استان در کلاس بسیار کم‌خطر و تنها 43/%3 در کلاس‌های خطر زیاد و بسیار زیاد قرار دارد که عمدتاً در بخش‌های مرکزی و شمال‌غربی استان شامل شهرستان‌های اصفهان، خمینی‌شهر، نجف‌آباد، فلاورجان، برخوار، مبارکه، کاشان و آران و بیدگل متمرکز شده‌اند. مهم‌ترین عوامل مؤثر در پیش‌بینی بیماری شامل کاربری اراضی، سرعت باد، شاخص EVI و فاصله از آبراهه بودند. این یافته‌ها با شناسایی دقیق نواحی پرخطر، به برنامه‌ریزی هدفمند اقدامات پیشگیرانه و کنترلی در سطح استان کمک می‌کند. https://sppl.ui.ac.ir/article_30423.html چکیدهموضوع رشد کالبدی شهر عمدتاً متأثر از شهرنشینی، مهاجرت، رشد شبکه‌های حمل‌ونقل و جهانی‌شدن به مسئله‌ای اساسی در برنامه‌ریزی شهری تبدیل شده است؛ زیرا در صورت عدم کنترل به بهای افزایش فواصل، افزایش هزینه‌های دولتی و خصوصی و مهمتر از همه نابودی بافت‌های طبیعی و کشاورزی پیرامون بافت ساخت‌شده تمام می‌شود. یکی از اَشکال عمده رشد کالبدی شهر، پراکنده‌رویی است که به‌معنای گسترش کم‌تراکم، پراکنده و اُفقی شهر است. این مقاله با هدف شناسایی پیشران‌های کلیدی پراکنده‌رویی شهری در شهر زنجان و تدوین استراتژی برای مقابله با این پدیده صورت گرفته است. در این مطالعه کاربردی، از روش توصیفی‌تحلیلی استفاده شده و ابتدا شاخص‌های مؤثر بر پراکنده‌رویی شهری از طریق مطالعه اسناد مرتبط با این حوزه موضوعی شناسایی و استخراج شدند. سپس برای ارزیابی میزان تأثیرگذاری و تأثیرپذیری شاخص‌ها و تعیین پیشران‌های کلیدی به روش تحلیل اثرات متقاطع و از طریق توزیع پرسشنامه میان کارشناسان عمل شد. پس از تعیین پیشران‌های کلیدی سیستم که عبارت بودند از: تراکم جمعیت، قیمت زمین، منطقه‌بندی، توزیع عادلانه خدمات عمومی، تراکم بافت ساختمانی، اختلاط کاربری و مهاجرت روستاییان به شهر و نظارت بر ساخت‌وساز در پیرامون شهر. در گام بعدی برای تدوین استراتژی مقابله با پراکنده‌رویی شهری روش تحلیل اهمیت - عملکرد (IPA) به کار گرفته شد. نتایج تحقیق حاضر نشان دادند عواملی چون کنترل تراکم جمعیت، کنترل مهاجرت‌های روستایی به شهر و نظارت بر ساخت‌‌وساز پیرامون شهر از اهمیت بسیار زیادی در استراتژی مؤثر مقابله با پراکنده‌رویی برخوردارند که درخصوص دو مورد اول شکاف اهمیت - عملکرد در برنامه‌ریزی شهر زنجان وجود دارد. https://sppl.ui.ac.ir/article_30497.html چکیده طرح مسئله:کاهش آسیب‏پذیری از طریق افزایش تاب‏آوری نواحی روستایی به عنوان راهکار اصلی حرکت در مسیر پایداری برای نواحی روستایی در عصر حاضر توسط برنامه‏ریزان توسعه مورد استقبال و برنامه‏ریزی قرارگرفته‏است. بر این اساس، توسعه هر فعالیت اقتصادی در نواحی روستایی از جمله گردشگری، بایستی؛ منجر به تغییر و افزایش تاب‏آوری محیط روستایی گردد تا این چنین، نواحی روستایی در برابر تهدیدها و فشارهای کوتاه و بلندمدت معیشتی، مقاوم و سازگار گردند. در این راستا نیز، در پژوهش حاضر؛ توسعه گردشگری به عنوان فعالیتی تحول‏زا در روستاهای هدف گردشگری شهرستان مریوان به عنوان یکی از مناطق مرزی و محروم کشور، مورد بررسی قرارگرفت. هدف: شناسایی وضعیت اثرگذاری تنوع بخشی اقتصادی از طریق توسعه فعالیت‏های گردشگری در تغییرات وضعیت تاب‏آوری معیشت آسیب‏پذیر روستاییان منطقه. روش: داده‏ها به روش اسنادی در بخش نظری و پیمایشی؛ مبتنی بر توزیع پرسشنامه و مصاحبه در بخش میدانی، گردآوری شدند. جامعه آماری این پژوهش توصیفی از نوع مقایسه‏ای؛ دو گروه روستاهای هدف گردشگری و روستاهای فاقد این توانمندی در سطح شهرستان مریوان، بودند که پس از انتخاب روستاها با دیدگاه کارشناسان پژوهش، اسناد بالادستی توسعه‏ای، وضعیت میدانی و روش قرعه کشی با بهره‏گیری از فرمول کوکران تعداد کل نمونه‏ها تعیین و پرسشنامه‏ها به صورت تصادفی ساده، متناسب با سهم هر روستا در میان سرپرستان خانوار آنها، توزیع گردید. تجزیه و تحلیل داده‏های گردآوری‏شده با آزمون‏های آمار استنباطی(تی زوجی-تحلیل مسیر)، انجام گرفت. نتایج: تفاوت معنی‏داری میان وضعیت مطلوبیت تامین معیشت و پایداری آن در روستاهای هدف توسعه گردشگری با روستاهای فاقد این توانمندی در سطح شهرستان وجود دارد و این بعد اقتصادی تامین معیشت و بعد سازگاری تاب‏آروی معیشتی است که بیشترین اثرگذاری را بهبود وضعیت تامین معیشت و تاب‏آوری آن در سطح روستاهای هدف گردشگری، داشته‏اند. نوآوری: بارز نمودن نقش تنوع بخشی اقتصادی از طریق فعالیت‏های اثرگذار گرشگری در افزایش تاب‏آوری معیشتی. https://sppl.ui.ac.ir/article_30526.html با توجه به شتاب فزاینده تحولات فناورانه، شهرهای کوچک تاریخی همچون مهریز با چالشی دوگانه مواجه‌اند: از یک‌سو، نیاز به بهره‌گیری از فناوری‌های جدید برای ارتقاء کیفیت زندگی شهروندان، از سوی دیگر، ضرورت حفظ و تقویت هویت تاریخی و فرهنگی شهر. این پژوهش با هدف شناسایی و تحلیل پیشران‌های کلیدی توسعه هوشمند شهر مهریز، با استفاده از روش تحلیل ساختاری (MICMAC) برای بررسی روابط میان پیشران‌ها استفاده کرده است. پس از شناسایی اولیه پیشران‌ها از طریق مرور منابع و مصاحبه با خبرگان، ماتریس اثرگذاری متقاطع تدوین شد تا میزان تأثیرگذاری و تأثیرپذیری هر عامل مشخص گردد. نتایج حاکی از آن است که عواملی نظیر گردشگری فرهنگی، زیرساخت‌های هوشمند و حفاظت از بافت تاریخی از مهم‌ترین پیشران‌های تأثیرگذار بر توسعه شهر هوشمند در مهریز هستند. در نهایت چارچوبی پیشنهادی ارائه می‌شود که بر استفاده از فناوری‌های بومی و پایدار با رویکردی هویت‌محور تأکید دارد. این چارچوب می‌تواند به‌عنوان الگویی برای دیگر شهرهای تاریخی کوچک ایران نیز مورد توجه قرار گیرد. https://sppl.ui.ac.ir/article_30657.html جهانی‌شدن تأثیرات بسیار عمیقی بر فرهنگ‌ها و هویت‌های ملی و محلی دارد. در این راستا، اثرات کلی جهانی‌شدن بر هویت‌ها، بیش از آنکه شکل هماهنگ‌کننده بین هویت‌ها و فرهنگ‌های مختلف را در پی داشته باشد، بی‌ثبات کننده آن است. این پژوهش با هدف بررسی تأثیرات جهانی‌شدن بر هویت اجتماعی (محلی و ایرانی) در روستاهای شهرستان زابل انجام شد. مطالعه حاضر از نوع توصیفی-تحلیلی بوده است که با روش ترکیبی (پیمایشی و اسنادی) اجرا گردید. جامعه آماری پژوهش شامل دو گروه بود. گروه نخست، خبرگان محلی شامل اعضای شوراهای اسلامی، ریش‌سفیدان و افراد آگاه ساکن در روستاها بودند که از هر یک از روستاهای نمونه، سه نفر به‌صورت هدفمند برای تکمیل پرسشنامه روستا انتخاب شدند. گروه دوم شامل جوانان و سرپرستان خانوارهای ساکن در 23 روستای دارای بیش از 50 خانوار شهرستان زابل بود که حجم نمونه آن‌ها بر اساس فرمول کوکران 351 نفر تعیین و به روش نمونه‌گیری تصادفی طبقه‌ای انتخاب شد. داده‌ها با استفاده از پرسشنامه محقق‌ساخته (با پایایی برابر با 82/0) جمع‌آوری گردید و برای تجزیه‌وتحلیل اطلاعات از روش‌های آمار توصیفی و استنباطی، مدل VIKOR و نرم‌افزارهای ArcGIS و SPSS استفاده‌شده است. یافته‌ها نشان داد که جهانی‌شدن بیشترین تأثیر را بر هویت محلی داشته است (β=0.185, p<0.01). در این راستا، روستاهای ژاله‌ای (Q=0.886) و کرباسک (Q=0.876) دارای بالاترین سطح اثرپذیری بوده‌اند. همچنین شاخص‌های "کمرنگ شدن باورهای بومی" (16/0±68/4) و " تغییر ظاهر جوانان" (21/0±45/4) بیشترین میانگین را کسب کردند. از طرف دیگر، با سطح اطمینان 99 درصد، تفاوت معناداری بین اثرات جهانی‌شدن در دهستان‌های مختلف مشاهده شده است. https://sppl.ui.ac.ir/article_30827.html هدف اصلی این پژوهش مقایسه تطبیقی سیستم‌های برنامه‌ریزی فضایی در سه کشور ایران، آلمان و فرانسه می‌باشد. پژوهش حاضر از نظر هدف، بنیادی و از نظر نوع تحلیل، تحلیلی-تطبیقی است. در خصوص جمع‌آوری داده‌ها، این پژوهش از منابع ثانویه و داده‌های آرشیوی استفاده کرده است. این منابع شامل اسناد رسمی، گزارش‌های توسعه‌ای، داده‌های آماری، و سوابق اجرایی مرتبط با برنامه‌ریزی فضایی در کشورهای ایران، آلمان و فرانسه می‌باشد. برای مقایسه تطبیقی سیستم‌های برنامه‌ریزی فضایی از چهار حوزه کلیدی که شامل حوزه قانونی، حوزه سازمانی، حوزه نهادی و حوزه موضوعی می‌باشد، استفاده شده است. یافته‌های این مطالعه نشان می‌دهد که کشورهای آلمان و فرانسه با رویکردهای نسبتاً متفاوت، موفق به ایجاد سیستم‌های منسجم و هماهنگ در برنامه‌ریزی فضایی شده‌اند. آلمان با تأکید بر اصول فدرالیسم و تأسیس ساختارهای قانونی و نهادی مؤثر، توانسته است به‌طور مؤثری به تعادل فضایی و هماهنگی میان اهداف اقلیمی، اجتماعی و توسعه‌ای دست یابد. در فرانسه نیز، باوجود تمرکز شدید در سطح ملی، استفاده از ابزارهای قراردادی و تقویت نقش مناطق به‌ویژه در سیاست‌های اقلیمی و انرژی، موجب تقویت حکمرانی سرزمینی شده است. در مقابل، ایران باوجود تعریف اولویت‌های مشابه در اسناد رسمی، در عمل با چالش‌های زیادی در زمینه اجرایی شدن آمایش سرزمین و تحقق یک برنامه‌ریزی فضایی هماهنگ مواجه است. این پژوهش نشان می‌دهد که با وجود شباهت‌ها و اولویت‌های مشترک در سیاست‌های فضایی کشورهای آلمان، فرانسه و ایران، تفاوت‌های عمده‌ای در نحوه اجرای این سیاست‌ها وجود دارد که در اثر آن، کارآیی و اثرگذاری برنامه‌ریزی فضایی در ایران به‌شدت کاهش‌یافته است. https://sppl.ui.ac.ir/article_30892.html از جمله مهمترین عوامل ایجاد اسکان غیر رسمی می توان به عوامل اقتصادی ، اجتماعی و مدیریتی اشاره کرد. فقر شهری مدت‌هاست که به عنوان شرط کافی برای ظهور و تداوم محله‌های فقیرنشین ذکر شده است.خیل عظیمی از روستاییان بخاطر شرایط اقتصادی مجبور به مهاجرت می شوند از طرف دیگر این مهاجران به دلیل فقر اقتصادی در مناطق حاشیه نشین سکنی گزیده و به دلیل عدم مدیریت صحیح مدیران شهری، مسائل و مشکلات مختلفی را برای شهر و خودشان رقم می زنند. شهر ایلام مرکز استان ایلام نیز از این امر مستثنی نبوده و دارای محلات حاشیه نشین زیادی است که منجر به بروز مسائل و مشکلاتی در حوزه های مختلف شهری شده است.پژوهش حاضر در این راستا و در پی دستیابی به راهبردهای اسکان غیر رسمی در شهر ایلام تهیه و تنظیم شده است.نوع این پژوهش، کاربردی و روش بررسی آن توصیفی - تحلیلی و پیمایشی است. برای ارائه راهبردها و سناریونگاری، از روش آینده پژوهی از طریق نرم افزار میک مک استفاده شده است.در این راستا42 عامل منتخب در ابعاد اقتصادی،اجتماعی فرهنگی،کالبدی ، مدیریتی،زیست محیطی انتخاب شده و با استفاده از نظر خبرگان امر، وزن دهی شده و از طریق نرم افزار میک مک میزان تاثیر هریک از این 42 عامل در اسکان غیر رسمی شهر ایلام بدست امده و سپس متناسب با عوامل مؤثر بر وضعیت کنونی اسکان غیر رسمی در شهر ایلام ،راهبردهای مرتبط ارائه شده و در پایان نیز نتیجه گیری به عمل آمده است.