تحلیلی بر رضایتمندی ساکنان از مسکن‌های اجتماعی اجاره به‌شرط تملیک مطالعۀ موردی: کلان‌شهر شیراز

نویسندگان

1 کارشناسی ارشد جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران

2 استاد جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران

چکیده

مسکن یکی از نیازهای اساسی زندگی انسان‌ها، نشان‌دهندۀ وضعیت اقتصادی - اجتماعی افراد و رفاه عمومی جامعه، و از شاخص‌های توسعه‌یافتگی شناخته می‌شود و با تأمین حس رضایتمندی، نقش مؤثری در بهبود کیفیت زندگی ایفا می‌کند. مسکن اجتماعی اجاره به‌شرط تملیک برای تأمین مسکن اقشار کم‌درآمد و آسیب‌پذیر در کلان‌شهرها ازجمله شیراز، از زمان برنامۀ دوم توسعه اجرایی شده است. پژوهش حاضر با هدف تحلیل رضایتمندی ساکنان مسکن اجتماعی اجاره به‌شرط تملیک در کلان‌شهر شیراز تدوین شده است. نوع پژوهش ازنظر هدف، کاربردی - توسعه‌ای و ازنظر ماهیت و روش، توصیفی - تحلیلی و پیمایشی است. اطلاعات و داده‌های موردنیاز پژوهش با استفاده از روش‌های اسنادی و میدانی جمع‌آوری شده است. جامعۀ آماری شامل مجتمع‌های مسکن اجتماعی اجاره به‌شرط تملیک است و تعداد و حجم نمونۀ واحدهای موردمطالعه برابر با 348 نمونه تعیین شده است. برای تجزیه و تحلیل داده‌ها از نرم‌افزار SPSS و آزمون آماری T تک نمونه‌ای استفاده شده است. یافته‌های پژوهش حاکی از آن است که میزان رضایتمندی ساکنان در همۀ ابعاد و شاخص‌ها در کلان‌شهر شیراز زیاد است. پس از انجام آزمون T تک نمونه‌ای، میانگین در بُعد اجتماعی برابر با 32/3، در بُعد اقتصادی 50/3، در بُعد زیست‌محیطی 56/3، در بُعد زیرساختی - کالبدی 29/3 و در بُعد دسترسی 34/3 است. از دلایل مهم میزان رضایتمندی ساکنان در مجتمع‌های موردمطالعه، سازگاری پایگاه و وضعیت اقتصادی و اجتماعی ساکنان با انتخاب این مجتمع‌ها و سکونت در آنهاست. همچنین نتایج نشان می‌دهد مسکن اجتماعی اجاره به‌شرط تملیک در تأمین مسکن گروه‌های کم‌درآمد در کلان‌شهر شیراز نقش دارد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

An Analysis of the Satisfaction of Residents from Social Housing to Rent (Case study: Shiraz metropolis)

نویسندگان [English]

  • Zahra Soltani 1
  • Hamidreza Varesi 2
1 M.A of Geography and Urban Planning, University of Isfahan, Isfahan, Iran.
2 Professor of Geography and Urban Planning, University of Isfahan, Isfahan, Iran.
چکیده [English]

Housing is one of the basic needs of human life, which is indicative of the socioeconomic status of people, the general well-being of society and one of the indicators of development and by providing a sense of satisfaction, has an effective role in improving the quality of life. Rented social housing is conditional on the provision of housing for low income and vulnerable populations in metropolises, including Shiraz, from the second development program. The purpose of this study was to analyze the satisfaction of residents of social housing for rent on condition of ownership in Shiraz metropolis. The research type is descriptive, analytical, and survey based on the objective, applied-development, and nature and method. The data and data required for research have been collected using documentary and field methods. The statistical society consists of residential housing complexes, provided that the number and sample size of the units studied are 348 samples. Data were analyzed by SPSS software and one-sample t-test. Findings of the research indicate that the level of residents' satisfaction in all dimensions and indices in Shiraz metropolis is high. After performing a single-sample t-test, the mean in the social dimension was 3.32, in the economic dimension, 3.50, in the environmental dimension, 56.3, in the infrastructural dimension-29.3 and in the access dimension equal to 34 / 3. Among the important reasons are high level of satisfaction of inhabitants in the studied complexes; adaptation of the base and economic and social status of residents of the selection and residence in these complexes. Also, the results indicate that social housing is subject to the provision of housing loans for low income groups in the metropolitan area of Shiraz.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Housing
  • Social housing
  • Rent on condition of being
  • Satisfaction
  • Metropolis of Shiraz

مقدمه

از ابتدای قرن حاضر، جغرافیای سکونت در جهان متحول شده است؛ برخلاف گذشته که بیشتر جمعیت جهان در روستاها زندگی می‌کردند، امروزه شهرها محل زندگی بیشتر مردم جهان است و برآورد می‌شود تا سال 2030م (1409ش) 2میلیارد نفر دیگر به جمعیت شهری جهان افزوده شود. در این میان بیشترین رشد جمعیتی در دهه‌های گذشته در جهان سوم صورت گرفته و بیشتر مربوط به اقشار کم‌درآمد جوامع بوده است. درواقع از قرن 18م، هم‌زمان با انقلاب صنعتی و هجوم جمعیت جویای کار از روستا به شهر، مسئله‌ای به نام مسکن پیش آمده است. از آن زمان تاکنون تلاش‌های بسیاری در این زمینه صورت گرفته؛ اما همچنان 20 درصد جمعیت جهان خانه‌ای در شأن زندگی ندارند (خدائی و میره، 1390: 2).

پاسخ‌گویی به تقاضای مسکن به‌عنوان یکی از اساسی‌ترین نیازهای جامعه، ازجمله وظایفی است که دولت‌ها را به دخالت اساسی درزمینۀ برنامه‌ریزی و تأمین آن وادار می‌کند (ضرابی و همکاران، 1386: 126). در عصر حاضر مسکن حدود 15 تا 40 درصد از هزینه‌های ماهیانۀ خانوارها را در سراسر جهان به خود اختصاص می‌دهد (اطهاری و جواهری‌پور، 1383: 23). مسکن کوچک‌ترین عنصر سکونتگاه‌ها و مهم‌ترین کاربری  شهری قلمداد شده است (زیاری و همکاران، 1389: 29). همچنین مسکن عاملی کلیدی در تعیین دسترسی خانوارها به حمل‌ونقل، الگوهای سفر، خدمات، آموزش، مصرف انرژی و سایر منابع طبیعی است (رهنما و عباس‌زاده، 1378: 57). مسکنِ مناسب نشان‌دهندۀ رفاه عمومی جامعه است و مسکن نامطلوب منجر به پیامدهای زیان‌باری از قبیل بیماری‌ها، بی‌بندوباری‌ها، تباهی و فساد جوانان جوامع می‌شود (Rangwala, 1998: 62). به گفتۀ سازمان بهداشت جهانی (WHO) مسکن مهم‌ترین عامل زیست‌محیطی مرتبط با موقعیت بیماری و امید به زندگی است (هدایت‌نژاد، 1357: 562) و بدون تردید اهمیت بنیادی در ترقی انسان دارد (King and Aldershot, 2005: 605). در مسکن نیازهای انسان به رضایتمندی می‌رسد و بدین‌گونه در کیفیت زندگی انسان اثر می‌گذارد (حکمت‌نیا و انصاری، 1391: 192).

امروزه مسکن از مفهوم تک‌ساحتی خود دور شده است و عواملی همچـون تـأثیرات محیطی و اقلیمی، دوام و انعطاف‌پذیری خانه‌ها، فعالیت‌های اقتصادی و ارتباط آنها با اقتصاد در سطحی گسترده‌تر، بافت‌های فرهنگی و اجتماعی جوامع و تأثیر مسکن بر کاهش فقر، توسعۀ اجتماعی و کیفیت زندگی نیز در زمرۀ ابعاد مهـم مسـکن قرار گرفته‌اند (Golubchikov & Badyina, 2013: 271).

در ایران، مشکل تأمین مسکن گروه‌های کم‌درآمد از مسائل اساسی دولت‌ها بوده است و آنها برای رفع این مشکل سیاست‌های مختلفی در پیش گرفته‌اند (عباسی، 1390: 98). برنامۀ مسکن اجتماعی یکی از مؤثرترین سیاست‌ها در راستای تأمین مسکن گروه‌های کم‌درآمد جامعه است. این واحدها به دو صورت «اجاره» و «اجاره به‌شرط تملیک» در اختیار بهره‌برداران قرار گرفته است (فخاریان، 1377: 324). کلان‌شهر شیراز همانند سایر کلان‌شهرها ازجمله تهران، اصفهان و... به‌دلیل تقاضای روزافزون مسکن، با مشکل تأمین این نیاز اساسی مواجه است. در راستای تأمین مسکن اقشار آسیب‌پذیر و کم‌درآمد در این کلان‌شهر، برنامۀ دوم توسعۀ سیاست ساخت مسکن اجتماعی در پیش گرفته شده است. در عمل، پروژه‌های مسکن اجتماعی بر بسیاری از جنبه‌های شهری تأثیر می‌گذارد و پیامدهای مختلف اجتماعی، اقتصادی و زیست‌محیطی دارد. به‌طور کلی رضایت مسکونی بخشی از حوزۀ رضایت از زندگی است و رضایت از زندگی ارتباط نزدیکی با رضایت مسکونی دارد (ذبیحی و همکاران، 1390: 104).

بخش مسکن به‌طور معمول بیش از نصف ثروت خانوارها را در کشورهای مختلف به خود اختصاص می‌دهد (رحمانی و فلاحی، 1393: 11). در ایران چگونگی تأمین کیفیت مسکن یکی از مسائل فراروی برنامه‌های این بخش است. تجربۀ کشورهای دیگر نشان می‌دهد پرداختن صرف به امر تأمین کمّی مسکن و نادیده گرفتن جنبه‌های کیفی آن، به مفهوم به مخاطره افکندن بخشی از ذخیرۀ مسکن است که تنها با ملاحظات کمّی ایجاد می‌شود (حبیبی و اهری، 1383: 4). با توجه به اینکه مسکن پدیده‌ای اجتماعی و انسانی است، هر اقدامی برای حل مشکل مسکن در کنار سایر اقدامات، نیازمند مطالعات و پژوهش‌های اجتماعی است. یکی از ابعاد ارزیابی پروژه‌های مسکن اجتماعی اجاره به‌شرط تملیک در کشور، میزان رضایتمندی ساکنان و بررسی ویژگی‌های اجتماعی و اقتصادی آنان است. با توجه به اجرای پروژه‌های مسکن اجتماعی در کلان‌شهر شیراز، ابعاد مختلف این پروژه‌ها و بازتاب آن در زندگی ساکنان و در کل کیفیت زندگی و سیستم شهری، اهمیت ویژگی‌های اجتماعی و اقتصادی ساکنان این مجتمع‌ها که قشر وسیعی از جامعه را تشکیل می‌دهند، مشخص می‌شود. یکی از ابعاد تحلیلی پروژه‌های مسکن اجتماعی، بررسی آنها از دیدگاه ساکنان است که بازتاب آن در رضایتمندی ساکنان نمایان می‌شود. درواقع رضایتمندی ساکنان در موفقیت این پروژه در سطح کلان‌شهر شیراز مؤثر است. در پژوهش حاضر رضایتمندی ساکنان مسکن‌های اجتماعی اجاره به‌شرط تملیک در کلان‌شهر شیراز در ابعاد مختلف تحلیل شده است. ازجمله اهداف اصلی پژوهش، ارزیابی میزان رضایتمندی (در ابعاد اجتماعی، اقتصادی، زیست‌محیطی، زیرساختی - کالبدی و دسترسی) ساکنان از سکونت در مسکن اجتماعی اجاره به‌شرط تملیک در کلان‌شهر شیراز است و اهداف فرعی آن شامل بررسی توسعۀ مسکن‌های اجتماعی ازنظر ساکنان و مطالعۀ وضعیت کیفی آنها در کلان‌شهر شیراز است.

 

پیشینۀ پژوهش

موریس[1] (1978) در کتاب مسکن، خانواده و جامعه می‌گوید رضایت فردی وابسته به سیستم کاملی از باورها و عقاید ساکنان دربارۀ واحدهای مسکونی است. این باورها لزوماً به خصوصیات کالبدی محیط مربوط است.چین -چون[2](1981) در پژوهش خود با عنوان «رضایتمندی از مسکن در میان ساکنان تایچونگ»، رضایت از فضای کالبدی، موقعیت قرارگیری مسکن و همسایگان و محیط پیرامون را برای بررسی رضایتمندی مسکونی در نظر گرفت. لئو (1999) رضایت مسکونی را در املاک مسکن در هنگ کنک مطالعه کرده است. او در مقالۀ خود عوامل مؤثر بر هر دو سطح فیزیکی و اجتماعی رضایت مسکونی را در میان ساکنان منطقۀ مسکونی انتخاب‌شده در هنگ‌کنگ بررسی کرده است (رضایی و کمائی‌زاده، 1391: 14).توسکانو و آمستوی[3] (2008) در مطالعه‌ای با موضوع ارتباط تعاملات اجتماعی و رضایتمندی از مسکن، رضایتمندی از محیط مسکونی را براساس خصوصیات افراد و خانوارها، ویژگی‌های مسکن و همبستگی اجتماعی بین همسایگان تحلیل کردند (سلطانی، 1393: 70).مولدر و هویمجر[4] (2012) ارتباط مستقیمی را بین رضایتمندی سکونتی و اولویت‌های مسکن اجتماعی و انتخاب مسکن تبیین نموده‌اند. هوانگ و دو[5] (2015) در پژوهشی با عنوان «ارزیابی رضایتمندی سکونتی در مسکن عمومی هوانگژو در چین» اذعـان داشـتند محیط، محله‌، تسهیلات عمومی و مشخصات واحد مسکونی، از عامل‌های اصلی مؤثر بر رضایتمندی سکونتی به شـمار می‌روند.

عبدیان (1389) در پایان‌نامۀ خود در راستای ارزیابی سیاست مسکن اجتماعی برای تأمین مسکن گروه کم‌درآمد به این نتیجه می‌رسد که مساکن اجتماعی (اجاره به‌شرط تملیک) به گروه هدف یعنی قشر کم‌درآمد رسیده است؛ ولی این مساکن به‌لحاظ کمّی و کیفی، مشکل مسکن قشر کم‌درآمد را با توجه به گستردگی این طیف در جامعه حل نکرده است. حاجی‌نژاد و همکاران (1389) متغیرهای فردی مؤثر بر رضایتمندی شهروندان از کیفیت محیط زندگی را در بافت قدیم و جدید شیراز بررسی کرده‌اند. یافته‌های پژوهش حاکی از آن است که میزان رضایتمندی شهروندان از کیفیت محیط شهری، شدیداً متأثر از متغیرهای میزان تحصیلات است؛ به‌گونه‌ای که آن را به‌عنوان مهم‌ترین متغیر تأثیرگذار در ادراک محیطی مطرح کرده‌اند. ذبیحی و همکاران (1390) رابطۀ بین میزان رضایت از مجتمع‌های مسکونی و تأثیر مجتمع‌های مسکونی بر روابط انسان‌ها را بررسی کردند و به این نتیجه رسیدند که رابطه‌ای قوی بین رضایت از یک مجتمع و تأثیر آن بر روابط افراد وجود دارد. سلطانی و همکاران (1393) در مقالۀ خود با بررسی ویژگی‌های اجتماعی - اقتصادی ساکنان مسکن مهر در چند شهر استان فارس به این نتیجه رسیده‌اند که تفاوت معنی‌داری در برخورداری از شاخص‌های اجتماعی و رضایت کلی از محل سکونت در بین ساکنان شهرهای مختلف وجود دارد. فیروزی و همکاران (1394) در پژوهشی با عنوان «ارزیابی سطح رضایتمندی ساکنان از طرح مسکن مهر در استان خوزستان با تأکید بر مسکن مهر در شهرستان امیدیه» به این نتیجه رسیده‌اند که اهداف کالبدی نسبت‌به اهداف دیگر مؤثرتر واقع شده‌اند و همچنین میان پایگاه اقتصادی - اجتماعی افراد و میزان رضایتمندی از شاخص‌های مسکن پایدار رابطۀ معناداری وجود دارد. ملکی و همکاران (1394) در مطالعه‌ای با عنوان «سنجش رضایتمندی شهروندان از کیفیت سکونتی در طرح مسکن مهر در شیرین‌شهر اهواز» به این نتیجه رسیده‌اند که خانواده‌های اقشار کم‌درآمد، به‌طور متوسط 40 تا 50 درصد درآمد ماهیانۀ خود را بابت اجارۀ مسکن می‌پردازند. به دنبال اهمیت این مسئله و بی‌توجهی بخش خصوصی به مسکن گروه‌های کم‌درآمد، دولت سیاست مسکن مهر را به‌عنوان یکی از سیاست‌های تأمین مسکن اجتماعی مطرح کرد. حاجی حسینی و شهابیان (1394) در پژوهشی با عنوان «بررسی میزان رضایتمندی سکونتی در محلۀ سهیل تهران» به این نتیجه رسیدند که کیفیت مسکن مهم‌ترین عامل مؤثر در میزان رضایت ساکنان محله از محل زندگی خود است و شاخص‌های مربوط به محله و واحد همسایگی در رده‌های بعدی قرار می‌گیرند. مسعودی راد و همکاران (1394) در پژوهشی با عنوان «سنجش پایداری مسکن در سیاست‌های مسکن اجتماعی ایران (مطالعۀ موردی: مسکن استیجاری هزار دستگاه شهر خرم‌آباد)» به این نتیجه رسیدند که شاخص تعلق به مکان کمترین همبستگی و ابعاد اجتماعی بیشترین همبستگی را با کارایی مسکن داشته‌اند. زیاری و همکاران (1396) در پژوهشی با عنوان «تحلیلی بر نقش مسکن اجاره به‌شرط تملیک در تأمین نیاز گروه‌های شهری (مطالعۀ موردی: شهر کرج)» به این نتیجه رسیدند که واحدهای اجاره به‌شرط تملیک ساخته‌شده در محدودۀ موردمطالعه، نیاز کمّی و کیفی تأمین مسکن گروه‌های هدف را برآورده نکرده است و ساکنان از شرایط واگذاری، کیفیت کالبدی منازل و دسترسی به تسهیلات و خدمات شهری رضایت ندارند و تنها دسترسی به خدمات انتظامی رضایت آنها را تأمین کرده است. مطالعۀ پیشینه پژوهش نشان‌دهندۀ آن است که دربارۀ مسکن اجتماعی پژوهش‌های عمده‌ای صورت نگرفته است.

 

مبانی نظری

مسکن معادل کلمۀ لاتین Housing یعنی پناهگاه است (سیف‌الدینی، 1385: 165). مسکن اسم مفعول کلمۀ ساکن است؛ یعنی جایی که محل آرامش و اسکان باشد که این آرامش هم جنبۀ جسمانی و هم جنبۀ روحی را در برمی‌گیرد (اینانلو، 1380: 11). مسکن پدیده‌ای است اجتماعی و انسانی و همانند سایر پدیده‌های انسانی و اجتماعی، ابعاد گوناگونی دارد (زنجانی و همکاران، 1390: 91). همچنین مقولۀ پیچیده‌ای است که دارای ابعاد مختلف مکانی، معماری، کالبدی و فیزیکی، اقتصادی، اجتماعی، مالی، روان‌شناختی و پزشکی است (زیاری و همکاران،1390: 33). در کل مسکن بیش از سرپناهی صرفاً فیزیکی است و کلیۀ خدمات و تسهیلات عمومی لازم برای بهزیستی انسان را شامل می‌شود و باید حق تصرف نسبتاً طولانی و مطمئن برای استفاده‌کننده از آن فراهم باشد (Knapp, 1982: 35). در دومین اجلاس اسکان بشر که در سال 1996 در استانبول برگزار شد، مسکن مناسب چنین تعریف شد: «سرپناه مناسب تنها به معنای وجود یک سقف بالای سر هر شخص نیست. سرپناه مناسب به معنی آسایش مناسب، فضای مناسب، دسترسی فیزیکی و امنیت مناسب، امنیت مالکیت، پایداری و دوام سازه‌ای، روشنایی، تهویه و سیستم گرمایی مناسب، زیرساخت‌های اولیه مناسب از قبیل آب‌رسانی، بهداشت و آموزش، دفع زباله، کیفیت مناسب زیست محیطی، عوامل بهداشتی مناسب، مکان مناسب و قابلیت ‌دسترسی ازنظر کار و تسهیلات اولیه ... است که همۀ این موارد باید با توجه به استطاعت مردم تأمین شود.» (ملکی،01390: 104)

مسکن اجتماعی واحدهای ارزان‌قیمت و کوچکی گفته است که با استفاده از حمایت‌های دولت (زمین، تسهیلات و یارانه) برای سکونت گروه‌های کم‌درآمد ساخته می‌شود و در مالکیت نهادهای عمومی است (مرکز آمار ایران، 1394). این روش یکی از سیاست‌های دولت در برنامۀ دوم توسعه است و این واحدها به دو صورت اجاره و اجاره به‌شرط تملیک در اختیار بهره‌برداران قرار گرفته است (فخاریان، 1377: 324). مسکن اجتماعی درواقع سیاست و راهبردی در راستای تأمین مسکن گروه‌های کم‌درآمد است و به‌صورت انبوه ساخته می‌شود (عربی‌نژاد، 1375: 93) تفاوت این نوع مسکن با مسکن آزاد و حمایتی این است که در درجۀ نخست، این واحدها خاص مراکز شهری است، در درجۀ دوم به‌صورت انبوه و در درجۀ سوم با دخالت و مشارکت دولت ساخته می‌شوند (ضرابی و همکاران، 1386: 127).

احداث و عرضۀ واحدهای مسکونی استیجاری به‌شرط تملیک، که راهبرد نسبتاً جدیدی در سیاست‌های تأمین مسکن برای گروه‌های کم‌درآمد محسوب می‌شود، از دهۀ1370 در ایران معمول شده است. براساس این راهبرد واحدهای مسکونی به‌صورت استیجاری واگذار می‌شود و وجوه اجاره به‌صورت اقساط ماهانه از کل قیمت تعیین‌شدۀ مسکن، وصول و کسر می‌شود (حیدری و ازگمی، 1389: 72-73). عقد اجاره به‌شرط تملیک برای واگذاری واحدهای مسکونی در ایران در زمرۀ سیاست‌هایی است که با هدف تبدیل مستأجر به مالک آینده در حوزۀ سیاست‌های مسکن استیجاری اجرایی شده است (دژکام، 1374: 420).

رضایت مسکونی یکی از موضوعاتی است که اکثراً درزمینۀ محیط‌های مسکونی مطالعه شده و ثابت شده است بخشی از حوزۀ رضایت از زندگی است. رضایت مسکونی معیار مهمی در شرح کیفیت زندگی ساکنان یک محیط مسکونی و عاملی مؤثر بر تحرک مسکونی است. بین انتخاب محیط مسکونی و رضایتمندی ارتباط عمیقی وجود دارد. رضایت مسکونی معیاری طبیعی است که موفقیت در انتخاب مسکن را قضاوت می‌کند (رضایی و کمائی‌زاده، 1391: 15). درواقع رضایتمندی میزان دستیابی افراد به اهداف مطلوب و همچنین مبین شکاف بین کیفیت خدمات مورد‌انتظار و خدمات دریافت‌شده است. شناسایی عوامل مؤثر در میزان رضایت و نارضایتی سکونتی ساکنان بر تحلیل وضع موجود سکونتی، تصمیمات آتی برای ارتقای سطح کیفی محدوده‌های سکونتی افراد و جلوگیری از تکرار نواقص در سایر مکان‌ها مؤثر است (رفیعیان و همکاران، 1388: 53) یکی از جنبه‌های رضایت از زندگی، رضایت از محیط مسکونی و به‌تبع آن رضایت مسکونی است. امروزه با توسعۀ جوامع انسانی و تغییر شیوۀ زندگی و سکونت مردم، توجه طراحان و برنامه‌ریزان به کیفیت فضاها و محیط ساخته‌شده برای تأمین رضایت ساکنان افزایش یافته است. در نظر گرفتن دیدگاه‌ها و انتظارات ساکنان در طراحی و خلق فضا و... حس تعلق به محیط را در آن‌ها را افزایش می‌دهد و در رضایتمندی ساکنان مجتمع‌های مسکونی مؤثر است. مسکن یا فضای زندگی باید از دو جهت  کارا باشد: یکی از جنبۀ مادی؛ یعنی ایجاد محیطی با دسترسی مناسب، امکانات مناسب، نور مناسب، رطوبت و نظایر آن؛ و دیگری ازنظر جواب‌گویی به نیازهای معنوی مردم؛ یعنی ایجاد فضاهای مناسب با طرز زندگی و نوع فرهنگ و آداب و رسوم اجتماعی. در صورتی که این دو شرط باهم به کامل‌ترین نحو تلفیق شوند، سبب ایجاد حس مطلوب به مسکن می‌شوند و درجاتی از رضایت در افراد فراهم می‌آورند (ذبیحی و همکاران، 1390: 104). نکته‌ای که باید در کلیۀ طرح‌های شهری و به‌ویژه طراحی مجتمع‌های مسکونی در نظر گرفته شود، تناسب این پروژه‌ها با ویژگی‌ها و خصوصیات ساکنان آیندۀ آنهاست تا بتوان با ساخت‌وساز مناسب، حس تعلق، رضایت مسکونی و به‌طور کلی، رضایت از زندگی را در این مکان‌ها افزایش داد (رضایی و کمائی‌زاده، 1391: 16). از این رو برای دستیابی به صنعت مسکن پایدار، برنامه‌ریزان مسکن باید فعالیت‌هایشان را با نیازها و خواسته‌های مصرف‌کنندگان هماهنگ کنند (Teck Kong, 2014: 108). بررسی رضایتمندی ساکنان مسکن‌های اجتماعی اجاره به‌شرط تملیک از این مسکن‌ها در کلان‌شهر شیراز، در ابعاد مختلف اجتماعی، اقتصادی، محیطی، زیرساختی - کالبدی الگوی مفهومی پژوهش حاضر را شکل می‌دهد.

 

 

 

 

 
   

شکل- 1: الگوی مفهومی پژوهش مأخذ: نگارندگان

 

سؤال و فرضیه‌های پژوهش

برای پژوهش حاضر سؤال و فرضیه‌های زیر تدوین شده است:

- میزان رضایتمندی ساکنان از مسکن‌های اجتماعی[6] در ابعاد مختلف اجتماعی، اقتصادی، زیرساختی -‌ کالبدی، زیست محیطی و دسترسی در کلان‌شهر شیراز چگونه است؟

- میزان رضایت ساکنان در بُعد اجتماعی از مسکن‌های اجتماعی در کلان‌شهر شیراز زیاد است.

- میزان رضایت ساکنان در بُعد اقتصادی از مسکن‌های اجتماعی در کلان‌شهر شیراز زیاد است.

- میزان رضایت ساکنان در بُعد زیست‌محیطی از مسکن‌های اجتماعی در کلان‌شهر شیراز زیاد است.

- میزان رضایت ساکنان در بُعد زیرساختی - کالبدی از مسکن‌های اجتماعی در کلان‌شهر زیاد است.

- میزان رضایت ساکنان در بُعد دسترسی از مسکن‌های اجتماعی در کلان‌شهر شیراز زیاد است.

 

روش پژوهش

پژوهش حاضر ازنظر هدف، از نوع تحقیقات کاربردی و ازنظر ماهیت و روش، از نوع توصیفی - تحلیلی و پیمایشی است. ازنظر جامعۀ آماری، کلیۀ مجتمع‌های اجاره به‌شرط تملیک در کلان‌شهر شیراز در نظر گرفته شده است که در پژوهش حاضر شامل 7 مجتمع با جمعاً 3729 واحد استیجاری دولتی است. با استفاده از فرمول برآورد نمونۀ کوکران (حافظ‌نیا، 1394: 167) تعداد و حجم نمونۀ واحدهای موردمطالعه برابر با 348 نمونه تعیین شد. اطلاعات و داده‌های موردنیاز پژوهش با استفاده از روش‌های اسنادی و میدانی (پرسشنامه) جمع آوری شده است. تعداد نمونه برای هر مجتمع با روش وزن‌دهی مشخص شده و نمونه‌برداری به روش نمونه‌گیری خوشه‌ای یک‌مرحله‌ای و به‌صورت تصادفی بوده است. سازه‌های پژوهش شامل متغیرهای رضایتمندی ساکنان مسکن‌های اجاره به‌شرط تملیک از این مسکن‌ها در ابعاد اجتماعی، اقتصادی، زیست‌محیطی، زیرساختی - کالبدی و دسترسی است. برای تجزیه و تحلیل داده‌ها و آزمون فرضیه‌ها از نرم‌افزار SPSS و آزمون آماری T تک‌نمونه‌ای
(One- Sample Test) استفاده شده است. برای سنجش پایایی گویه‌های مرتبط با هر متغیر و کل گویه‌ها از ضریب آلفای کرونباخ بهره گرفته شده است. مقدار آلفای محاسبه برای همۀ گویه‌های مورداستفادۀ پژوهش حاضر 908/0 به دست آمده که حاکی از معتبر بودن توصیف و روابط میان آنها ازنظر علمی است. جدول (1) تعداد نمونۀ هر مجتمع و حجم نمونه را نشان می‌دهد.

شاخص‌های پژوهش در 5 دستۀ کلی اجتماعی، اقتصادی، زیرساختی - کالبدی، زیست‌محیطی و دسترسی دسته‌بندی شده که هرکدام زیرشاخص‌هایی دارند. گویه‌ها و زیرشاخص‌ها در شاخص اجتماعی شامل مشارکت در امور، ارتباط با همسایگان، همبستگی اجتماعی، منزلت اجتماعی و...، در شاخص اقتصادی شامل هزینۀ خرید، اقساط وام و نحوۀ بازپرداخت آن، تسهیلات و خدمات ارائه‌شده، در شاخص زیست‌محیطی شامل آب‌وهوای محل زندگی، وضعیت پاکیزگی و بهداشت، فضای سبز و باز، سیستم جمع‌آوری و دفع زباله، در شاخص زیرساختی -کالبدی شامل مساحت و سطح زیربنا، طرح و نقشه، نورگیری، وضعیت تهویه، منظر و سیما و... و در شاخص دسترسی شامل دسترسی به مراکز آموزشی، حمل‌ونقل عمومی، مراکز خرید، محل کار، فضاهای ورزشی، فضاهای سبز و ... است.

جدول- 1: مجتمع‌ها و تعیین تعداد نمونۀ متناسب با واحدهای هریک از مجتمع‌ها

نام مجتمع

تعداد واحدهای هر مجتمع

درصد واحدها

تعداد نمونه هر مجتمع

سلمان فارسی

550

74/14

51

ایثار

375

05/10

35

بهمن

72

93/1

7

صدف 1 و 2

500

40/13

46

دلگشا

400

72/10

38

بوعلی

912

45/24

85

اسکان 1 و 2 و 3 و 4

920

67/24

86

جمع کل واحدها

3729

100

348

مأخذ: مسکن و شهرسازی شهر شیراز، 1394 و محاسبات نگارندگان

 

محدوده و قلمرو پژوهش

شهرستان شیراز در مرکز استان فارس قرار دارد و مساحت آن 10479 کیلومترمربع (54/8 درصد از کل مساحت استان) است. شیراز در بخش مرکزی شهرستان در حدود 71/1 درصد مساحت شهرستان و حدود 15/0 درصد از کل مساحت استان فارس را شامل می‌شود. کلان‌شهر شیراز 32 درصد جمعیت استان فارس و 89 درصد جمعیت شهرستان شیراز را در خود جای داده است (سالنامۀ آماری شهر شیراز، 1392). کلان‌شهر شیراز به 10 منطقۀ شهرداری تقسیم شده و جمعیت کل این کلان‌شهر در سال 1392، 1503271 نفر بوده است (وبگاه شهرداری شیراز: 1394). موقعیت شهر شیراز در سطح کشور، استان فارس و شهرستان شیراز در شکل (1) نشان داده شده است.

 

شکل- 2: موقعیت جغرافیایی شهر شیراز در کشور، استان و شهرستان

مأخذ. مرکز آمار ایران

 

 

شکل- 3: موقعیت مجتمع‌های مسکونی موردمطالعه در کلان‌شهر شیراز

مأخذ شهرداری شیراز

شکل (3) موقعیت مجتمع‌های مسکونی اجاره به‌شرط تملیک در کلان‌شهر شیراز را نشان می‌دهد. پروژه‌های اجاره به‌شرط تملیک (استیجار دولتی) در سطح کلان‌شهر شیراز هم‌زمان با تصویب طرح مسکن اجتماعی در راستای تأمین مسکن اقشار کم‌درآمد و اقشار هدف در برنامۀ دوم توسعه در کشور، ساخته و به اقشار هدف واگذار شده است. سایت‌های مسکن‌های اجاره به‌شرط تملیک در کلان‌شهر شیراز عمدتاً در پهنۀ جنوب‌شرقی این شهر و دو سایت دیگر در غرب واقع شده‌اند. تعداد خانوارهای ساکن در این مجتمع‌ها 3729 خانوار است. الگوی سکونتی در مجتمع‌ها به‌صورت مجموعه‌سازی و آپارتمانی است.

نتایج مطالعه

برای بررسی و شناخت وضعیت موجود رضایتمندی ساکنان از مسکن‌های اجتماعی اجاره به‌شرط تملیک در کلان‌شهر شیراز ازنظر اجتماعی، اقتصادی، زیرساختی - کالبدی، محیطی و دسترسی، پرسشنامه‌ای تهیه و میان ساکنان مجتمع‌ها توزیع شد. تحلیل اطلاعات گردآوری‌شده با نرم‌افزار SPSS صورت گرفت و نتایج توصیفی و تحلیلی آن ارائه می‌شود.

نتایج توصیفی

براساس اطلاعات جدول (2)، میزان رضایتمندی ساکنان در بُعد اجتماعی بیشتر و تنها دربارۀ میزان مشارکت ساکنان در امور مربوط به مجتمع‌ها کمتر از حد متوسط، با میانگین 96/2 است. بر این اساس ساکنان تمایل بیشتری به ارتباط با همسایگان دارند. رضایت از همسایگان ساکن در مجتمع‌های مسکونی (ازنظر منزلت اجتماعی، مشارکتی، فرهنگی و...) در حد متوسط است. بیش از 42 درصد بیان کرده‌اند که آسیب‌های اجتماعی موجود در مجتمع مسکونی (جرم، چاقوکشی، اعتیاد، دزدی و...) کم است. رضایتمندی از انجام کارهای گروهی (ورزشی، فرهنگی، مذهبی) در مجتمع‌ها متوسط است و بیش از 40 درصد، میزان رضایتمندی خود را زیاد توصیف کرده‌اند. ساکنان تعلق روحی زیادی به زندگی در این مجتمع‌ها دارند و زندگی در این مجتمع‌ها را به مکان زندگی قبلی‌شان ترجیح می‌دهند. با توجه به اینکه افراد ساکن در این مسکن‌های اجتماعی وضعیت اقتصادی چنان بالایی ندارند، میزان تناسب را در حد متوسط دانسته‌اند و تنها 28 درصد به‌طور کامل از تناسب با پایگاه اجتماعی و اقتصادی اعلام رضایت کرده‌اند. میزان امنیت، استقلال و حفظ حریم شخصی خانوار با زندگی در این مجتمع‌ها زیاد است و میانگین به‌دست‌آمده برطبق پاسخ‌های ساکنان 49/3 است. میانگین میزان تأمین آسایش روانی و فکری با زندگی در مجتمع مسکونی 61/3 است و بیشتر از 59 درصد ساکنان از آسایش روانی و فکریِ زندگی در این مسکن‌ها اعلام رضایت کرده‌اند؛ همچنین 55 درصد میزان کسب احترام با زندگی در مجتمع مسکونی فعلی را زیاد دانسته‌اند و این نشان می‌دهد فراهم کردن مسکن برای قشرهای کم‌درآمد متناسب با پایگاه اجتماعی و اقتصادی آنها رضایت بیشتری را به دنبال دارد.

ازنظر اقتصادی نتایج نشان می‌دهد میزان رضایت از هزینۀ احداث یا خرید مسکن اجاره به‌شرط تملیک در بین ساکنان مطلوب است و با وضعیت اقتصادی موجود آنها تطابق دارد؛ به‌طوری که 58 درصد ساکنان از هزینۀ احداث رضایتمندی زیادی دارند. بیش از 60 درصد ساکنان از نحوۀ واگذاری مسکن از سوی متولیان رضایت دارند و بیش از 60 درصد نیز به اقساط وام مسکن واحد مسکونی فعلی و نحوۀ بازپرداخت تمایل نشان داده‌اند؛ اما از تسهیلات و خدمات ارائه‌شده در واحد مسکونی و مجتمع رضایت کمتری دارند. میانگین 93/2 به‌دست‌آمده در بین ساکنان نشان می‌دهد خدمات ارائه‌شده کم و نیازمند برنامه‌ریزی برای توزیع عادلانۀ امکانات در این مجتمع‌هاست (جدول 2).

جدول- 2: درصد فراوانی و میانگین رضایتمندی ساکنان از مسکن‌های اجتماعی در ابعاد اجتماعی و اقتصادی

میانگین

بسیار زیاد

زیاد

متوسط

کم

بسیار کم

گویه‌ها

96/2

16

72

170

62

28

فراوانی

مشارکت ساکنان در امور مربوط به مجتمع و محیط مسکونی

6/4

7/20

9/48

8/17

8

درصد

50/3

56

111

135

44

2

فراوانی

تمایل یا رضایتمندی به ارتباط با همسایگان ساکن در این مجتمع و میل به همبستگی اجتماعی

1/16

9/31

8/38

6/12

6/0

درصد

12/3

14

97

161

68

8

فراوانی

رضایت از همسایگان ساکن در مجتمع مسکونی

(ازنظر منزلت اجتماعی، مشارکتی، فرهنگی و ....)

4

9/27

3/46

5/19

3/2

درصد

39/3

40

107

160

32

9

فراوانی

نبود آسیب‌های اجتماعی موجود در مجتمع مسکونی

(جرم، چاقوکشی، اعتیاد، دزدی و ...)

5/11

7/30

46

2/9

6/2

درصد

17/3

21

121

119

69

18

فراوانی

ارزیابی رضایتمندی از انجام کارهای گروهی (ورزشی، فرهنگی، مذهبی) در مجتمع

6

8/34

2/34

8/19

2/5

درصد

57/3

19

199

99

24

7

فراوانی

تعلق روحی شهروندی به شهر با زندگی در این مکان و مجتمع

5/5

2/57

4/28

9/6

2

درصد

15/3

2

98

203

41

4

فراوانی

میزان تناسب مسکن با پایگاه اجتماعی و فرهنگی

6/0

2/28

3/58

8/11

1/1

درصد

22/3

22

109

150

56

11

فراوانی

میزان سازگاری واحد مسکونی و مجتمع با باورهای فرهنگی و مذهبی

3/6

3/31

1/43

1/16

2/3

درصد

49/3

42

126

140

39

1

فراوانی

میزان امنیت، استقلال و حفظ حریم شخصی خانوار با زندگی در این مجتمع

1/12

2/36

2/40

2/11

3/0

درصد

61/3

38

169

110

29

2

فراوانی

میزان تأمین آسایش روانی و فکری با زندگی در مجتمع مسکونی

9/10

6/48

6/31

3/8

6/0

درصد

43/3

7

186

118

25

12

فراوانی

میزان کسب احترام و منزلت اجتماعی با زندگی در مجتمع مسکونی فعلی

2

4/53

9/33

2/7

4/3

درصد

60/3

22

90

67

10

4

فراوانی

هزینۀ احداث یا خرید مسکن اجاره به‌شرط تملیک

39/11

63/46

71/34

18/5

07/2

درصد

69/3

39

79

57

13

5

فراوانی

نحوۀ واگذاری مسکن

20/20

93/40

53/29

73/6

59/2

درصد

67/3

41

74

59

12

7

فراوانی

اقساط وام مسکن واحد مسکونی فعلی و نحوۀ بازپرداخت

24/21

34/38

56/30

21/6

62/3

درصد

93/2

9

89

154

62

34

فراوانی

تسهیلات و خدمات ارائه‌شده در واحد مسکونی و مجتمع

6/2

6/25

3/44

8/17

8/9

درصد

براساس نتایج جدول (3)، میزان رضایتمندی ساکنان در بُعد زیست‌محیطی به غیراز جمع‌آوری و دفع زباله زیاد است. بیش از 84 درصد ساکنان از آب‌وهوای منطقه سکونی‌شان رضایت زیادی دارند. بیشتر از 59 درصد ساکنان میزان رضایتمندی از وضعیت زیست‌محیطی مجتمع محل زندگی (ازنظر پاکیزگی و رعایت بهداشت و تمیز بودن) را زیاد عنوان کرده‌اند و بیش از 68 درصد میزان رضایتمندی از فضای سبز، باز و مشترک درون مجتمع‌ها را زیاد دانسته و اعلام رضایت کرده‌اند؛ اما در کل از خدمات‌دهی برای جمع‌آوری زباله‌ها رضایت کمتری دارند (جدول 3).

جدول- 3: درصد فراوانی و میانگین رضایتمندی ساکنان از مسکن‌های اجتماعی در بعد زیست‌محیطی

میانگین

بسیار زیاد

زیاد

متوسط

کم

بسیار کم

گویه‌ها

07/4

78

219

47

4

0

فراوانی

آب‌وهوای منطقه و محل زندگی

4/22

9/62

5/13

1/1

0

درصد

69/3

61

145

120

16

6

فراوانی

وضعیت زیست‌محیطی مجتمع محل زندگی

(ازنظر پاکیزگی و رعایت بهداشت و تمیز بودن)

5/17

7/41

5/34

6/4

7/1

درصد

66/3

52

184

67

31

14

فراوانی

فضای سبز، باز و مشترک درون مجتمع

9/14

9/52

3/19

9/8

4

درصد

84/2

19

45

192

44

48

فراوانی

ارزیابی از سیستم جمع‌آوری و دفع زباله در مجتمع

5/5

9/12

2/55

6/12

8/13

درصد

مأخذ: نتایج مستخرج از پرسشنامه

 

نتایج حاصل از رضایتمندی ساکنان در بعد زیرساختی - کالبدی نشان‌دهنده آن است که میزان رضایتمندی در شاخص مساحت و زیربنای مسکن در حد متوسط است و ساکنان تا حدودی از آن رضایت دارند. همچنین رضایتمندی از طرح و نقشۀ موجود متوسط است. ازنظر نورگیری ساختمان، وضعیت تهویه و فضای بهداشتی، وضعیت گرمایش و سرمایش ساختمان رضایتمندی بیش از 64 درصد، با میانگین 59/3 است. رضایت از کیفیت مصالح و اجزای به‌کاررفته در مسکن کمتر از حد متوسط با میانگین 90/2 است. رضایتمندی از سیستم دفع فاضلاب در مجتمع و واحد مسکونی  حد متوسط را نشان می‌دهد. به‌نظر ساکنان، مجتمع‌ها روشنایی خوبی دارد و آنها از این نظر با مشکل مواجه نیستند و بیش از 48 درصد، از منظر و سیمای مجتمع‌های مسکونی رضایت بیشتری دارند. با توجه به اینکه در کل، بررسیِ شاخص، نشان‌دهندۀ وضعیت مطلوب در این مجتمع‌ها از دیدگاه ساکنان و بیان‌کنندۀ مدیریت خوب مجموعه‌ها و مجتمع‌هاست، ساکنان، میزان رضایت از مدیریت مجموعه‌ها را با میانگین 82/3، زیاد عنوان کرده‌اند (جدول 4).

 

 

 

جدول- 4: درصد فراوانی و میانگین رضایتمندی ساکنان از مسکن‌های اجتماعی در بعد زیرساختی - کالبدی

میانگین

بسیار زیاد

زیاد

متوسط

کم

بسیار کم

گویه‌ها

01/3

38

78

100

115

17

فراوانی

مساحت و سطح زیربنای مسکن

9/10

4/22

8/28

33

9/4

درصد

01/3

3

81

196

53

15

فراوانی

طرح و نقشه مسکن

9/0

3/23

3/56

2/15

3/4

درصد

59/3

68

121

116

36

7

فراوانی

نورگیری ساختمان، وضعیت تهویه و فضای بهداشتی، وضعیت گرمایش و سرمایش ساختمان

5/19

8/34

3/33

3/10

2

درصد

90/2

2

113

107

100

26

فراوانی

کیفیت مصالح و اجزای به‌کاررفته در مسکن

6/0

5/32

7/30

7/28

5/7

درصد

16/3

22

118

123

62

23

فراوانی

ارزیابی از سیستم دفع فاضلاب در مجتمع و واحد مسکونی

3/6

9/33

3/35

8/17

6/6

درصد

55/3

39

159

110

36

4

فراوانی

وضعیت روشنایی محیط مجتمع مسکونی

2/11

7/45

6/31

3/10

1/1

درصد

82/3

110

110

94

25

9

فراوانی

مدیریت مجموعه

6/31

6/31

27

2/7

6/2

درصد

30/3

17

151

125

30

25

فراوانی

منظر و سیمای مجتمع مسکونی

9/4

4/43

9/35

6/8

2/7

درصد

مأخذ: نتایج مستخرج از پرسشنامه

 

شاخص‌های دسترسی نشان‌دهندۀ رضایتمندی زیاد ساکنان در این زمینه است؛ به‌طوری که بیشترین پاسخ‌ها در حد متوسط است. میانگین دسترسی به خدمات انتظامی و امنیتی 32/3 است و بیش از 50 درصد بیان کرده‌اند دسترسی به فضاهای ورزشی، فضاهای سبز و پارک‌ها زیاد است. پاسخ‌ها به‌لحاظ دسترسی به خدمات موردنیاز روزانه در محدودۀ محیط مسکونی، نشان از رضایتمندی زیادی دارد. همچنین نتایج به‌دست‌آمده حاکی از دسترسی زیاد به مراکز آموزشی، بهداشتی و درمانی، حمل‌ونقل عمومی و مراکز خرید است و در کل میزان دسترسی‌ها در این مجتمع‌ها زیاد است (جدول 5).

جدول- 5: درصد فراوانی و میانگین رضایتمندی ساکنان از مسکن‌های اجتماعی در بعد دسترسی

میانگین

بسیار زیاد

زیاد

متوسط

کم

بسیار کم

گویه‌ها

30/3

5

137

174

21

11

فراوانی

دسترسی به محل کار

4/1

4/39

50

6

2/3

درصد

32/3

6

135

170

30

7

فراوانی

میزان دسترسی به خدمات انتظامی و امنیتی

7/1

8/38

9/48

6/8

2

درصد

42/3

64

114

94

56

20

فراوانی

دسترسی عمومی ساکنان مجتمع به فضاهای ورزشی

4/18

8/32

27

1/16

7/5

درصد

33/3

28

140

108

62

10

فراوانی

دسترسی عمومی ساکنان مجتمع به فضاهای سبز و پارک‌های شهری

8

2/40

31

8/17

9/2

درصد

32/3

6

148

153

34

7

فراوانی

دسترسی به خدمات موردنیاز روزانه در محدودۀ محیط مسکونی

7/1

5/42

44

8/9

2

درصد

64/3

63

147

93

41

4

فراوانی

دسترسی مسکن به مراکز آموزشی و مدارس

1/18

2/42

7/26

8/11

1/1

درصد

26/3

26

127

130

41

24

فراوانی

دسترسی مسکن به مراکز بهداشتی و درمانی

5/7

5/36

4/37

8/11

9/6

درصد

78/3

93

139

73

34

9

فراوانی

رضایتمندی از دسترسی به حمل‌ونقل عمومی و سرویس‌دهی خط واحدها

7/26

9/39

21

8/9

6/2

درصد

12/3

24

84

164

61

15

فراوانی

دسترسی مسکن به مراکز خرید

9/6

1/24

1/47

5/17

3/4

درصد

مأخذ: نتایج مستخرج از پرسشنامه

 

نتایج تحلیلی

سنجش میزان رضایتمندی اجتماعی ساکنان از مسکن‌های اجتماعی (اجاره به‌شرط تملیک):

برای بررسی سنجش میزان رضایتمندی اجتماعی ساکنان از مسکن‌های اجتماعی (اجاره به‌شرط تملیک) از آزمون T تک‌نمونه‌ای استفاده شده است. با توجه به طیف پاسخ‌ها، مقدار آزمون برابر 3 در نظر گرفته شده است. بر این اساس، چنانچه میانگین پاسخ‌ها برای هریک یا کل شاخص‌ها بیشتر از 3 باشد، شاخص ازنظر جامعۀ موردآزمون، در سطح بهتری قرار دارد و چنانچه میانگین پاسخ‌ها مساوی یا کمتر از 3 باشد، شاخص متوسط یا ضعیف است؛ بنابراین در آزمون مدنظر فرض‌های H0 و H1برای بررسی وضعیت میانگین دیدگاه‌های جامعه با استفاده از نمونۀ گرفته‌شده به شرح زیر مطرح می‌شوند:

H0:µ3 ≥   ردّ فرضیه   

H1:µ 3 <    تأیید فرضیه

همان‌گونه که در جدول (6) مشاهده می‌شود P- مقدار (P-value) به‌دست‌آمده کمتر از 05/0 است؛ بنابراین فرض صفر مبنی بر برابری میانگین با عدد 3 پذیرفته نمی‌شود. حد بالا و پایین فاصلۀ اطمینان هر دو مثبت است و میانگین جامعه مدنظر بیشتر از مقدار آزمون‌شده است؛ بنابراین رضایتمندی اجتماعی ساکنان در سطح مناسبی قرار دارد؛ پس فرضیۀ پژوهش تأیید می‌شود.

جدول- 6: سنجش میزان رضایتمندی اجتماعی ساکنان از مسکن‌های اجتماعی (اجاره به‌شرط تملیک)

One-Sample Test

Test Value = 3

رضایتمندی اجتماعی

ساکنان از مسکن‌های اجتماعی

(اجاره به‌شرط تملیک)

Mean

Std. Deviation

t

df

Sig. (2-tailed)

Mean Difference

95% Confidence Interval of the Difference

Lower

Upper

3.328

.59292

10.323

347

.000

.32811

.2656

.3906

مأخذ: یافته‌های پژوهش

سنجش رضایتمندی اقتصادی ساکنان از مسکن‌های اجتماعی (اجاره به‌شرط تملیک):

برای بررسی سنجش میزان رضایتمندی اقتصادی ساکنان از مسکن‌های اجتماعی (اجاره به‌شرط تملیک) از آزمون T تک‌نمونه‌ای استفاده شده است. با توجه به طیف پاسخ‌ها، مقدار آزمون برابر 3 در نظر گرفته شده است. بر این اساس، چنانچه میانگین پاسخ‌ها برای هریک یا کل شاخص‌ها بیشتر از 3 باشد، شاخص ازنظر جامعۀ موردآزمون، در سطح بهتری قرار دارد و چنانچه میانگین پاسخ‌ها مساوی یا کمتر از 3 باشد، شاخص متوسط یا ضعیف است؛ بنابراین در آزمون مدنظر فرض‌های H0 و H1برای بررسی وضعیت میانگین دیدگاه‌های جامعه با استفاده از نمونۀ گرفته‌شده به شرح زیر مطرح می‌شوند:

H0:µ3 ≥            ردّ فرضیه

H1:µ 3 <         تأیید فرضیه

همان‌گونه که در جدول (7) مشاهده می‌شود P- مقدار (P-value) به‌دست‌آمده کمتر از 05/0 است؛ بنابراین فرض صفر مبنی بر برابری میانگین با عدد 3 پذیرفته نمی‌شود. حد بالا و پایین فاصلۀ اطمینان هر دو مثبت و میانگین جامعۀ مدنظر بیشتر از مقدار آزمون‌شده است؛ بنابراین رضایتمندی اقتصادی ساکنان در سطح مناسبی قرار دارد؛ پس فرضیۀ پژوهش تأیید می‌شود.

جدول - 7: سنجش میزان رضایتمندی اقتصادی ساکنان از مسکن‌های اجتماعی (اجاره به‌شرط تملیک)

One-Sample Test

Test Value = 3

رضایتمندی اقتصادی ساکنان از مسکن‌های اجتماعی

(اجاره به‌شرط تملیک)

Mean

Std. Deviation

t

df

Sig. (2-tailed)

Mean Difference

95% Confidence Interval of the Difference

Lower

Upper

3.5087

.77511

8.60

347

.000

.50872

.3921

.6254

مأخذ: یافته‌های پژوهش

سنجش رضایتمندی ساکنان در بعد زیست‌محیطی از مسکن‌های اجتماعی (اجاره به‌شرط تملیک):

براساس بررسی صورت‌گرفته و طیف درنظرگرفته‌ شده در پاسخ‌ها، چنانچه میانگین پاسخ‌ها برای هریک یا کل شاخص‌ها بیشتر از 3 باشد، شاخص ازنظر جامعۀ موردآزمون، در سطح بهتری قرار دارد و چنانچه میانگین پاسخ‌ها مساوی یا کمتر از 3 باشد، شاخص متوسط یا ضعیف است؛ بنابراین در آزمون مدنظر فرض‌های H0 و H1برای بررسی وضعیت میانگین دیدگاه‌های جامعه با استفاده از نمونۀ گرفته‌شده به شرح زیر مطرح می‌شوند:

H0:µ3 ≥                    ردّ فرضیه

H1:µ 3 <                  تأیید فرضیه

همان‌گونه که در جدول (8) مشاهده می‌شود P- مقدار (P-value) به‌دست‌آمده کمتر از 05/0 است؛ بنابراین فرض صفر مبنی بر برابری میانگین با عدد 3 پذیرفته نمی‌شود. حد بالا و پایین فاصلۀ اطمینان هر دو مثبت و میانگین جامعۀ مدنظر بیشتر از مقدار آزمون‌شده است؛ بنابراین رضایتمندی ساکنان در بعد زیست‌محیطی در سطح مناسب و زیادی قرار دارد؛ پس فرضیۀ پژوهش تأیید می‌شود.

جدول- 8: سنجش میزان رضایتمندی ساکنان در بعد زیست‌محیطی از مسکن‌های اجتماعی (اجاره به‌شرط تملیک)

One-Sample Test

Test Value = 3

رضایتمندی ساکنان در بعد زیست‌محیطی از مسکن

(اجاره به‌شرط تملیک)

Mean

Std. Deviation

t

df

Sig. (2-tailed)

Mean Difference

95% Confidence Interval of the Difference

Lower

Upper

3.5618

0.67033

15.634

347

0.5617

0.4911

0.6325

3.5618

مأخذ: یافته‌های پژوهش

رضایتمندی ساکنان در بعد زیرساختی - کالبدی از مسکن‌های اجتماعی (اجاره به‌شرط تملیک):

بررسی رضایتمندی ساکنان در این شاخص نشان می‌دهد چنانچه میانگین پاسخ‌ها برای هریک یا کل شاخص‌ها بیشتر از 3 باشد، شاخص ازنظر جامعۀ موردآزمون، در سطح بهتری قرار دارد و چنانچه میانگین پاسخ‌ها مساوی یا کمتر از 3 باشد، شاخص متوسط یا ضعیف است؛ بنابراین در آزمون مدنظر فرض‌های H0 و H1برای بررسی وضعیت میانگین دیدگاه‌های جامعه با استفاده از نمونۀ گرفته‌شده به شرح زیر مطرح می‌شوند:

H0:µ3 ≥                  ردّ فرضیه

H1:µ 3 <                تأیید فرضیه

همان‌گونه که در جدول (9) مشاهده می‌شود P- مقدار (P-value) به‌دست‌آمده کمتر از 05/0 است؛ بنابراین فرض صفر مبنی بر برابری میانگین با عدد 3 پذیرفته نمی‌شود. حد بالا و پایین فاصلۀ اطمینان هر دو مثبت و میانگین جامعۀ مدنظر بیشتر از مقدار آزمون‌شده است؛ بنابراین رضایتمندی ساکنان در بعد زیرساختی - کالبدی در سطح مناسبی قرار دارد؛ پس فرضیۀ پژوهش تأیید می‌شود.

جدول- 9: سنجش میزان رضایتمندی ساکنان در بعد زیرساختی-کالبدی از مسکن‌های اجتماعی (اجاره به‌شرط تملیک)

One-Sample Test

Test Value = 3

رضایتمندی ساکنان در بعد زیرساختی از مسکن (اجاره به‌شرط تملیک)

Mean

Std. Deviation

t

df

Sig. (2-tailed)

Mean Difference

95% Confidence Interval of the Difference

Lower

Upper

3.2945

0.58066

9.463

347

0.29454

0.2333

0.3558

3.2945

مأخذ: یافته‌های پژوهش

سنجش رضایتمندی ساکنان در بعد دسترسی از مسکن‌های اجتماعی (اجاره به‌شرط تملیک):

براساس آزمون صورت‌گرفته، چنانچه میانگین پاسخ‌ها برای هریک یا کل شاخص‌ها بیشتر از 3 باشد، شاخص ازنظر جامعۀ موردآزمون، در سطح بهتری قرار دارد و چنانچه میانگین پاسخ‌ها مساوی یا کمتر از 3 باشد، شاخص متوسط یا ضعیف است؛ بنابراین در آزمون مدنظر فرض‌های H0 و H1برای بررسی وضعیت میانگین دیدگاه‌های جامعه با استفاده از نمونۀ گرفته‌شده به شرح زیر مطرح می‌شوند:

H0:µ3 ≥            ردّ فرضیه

H1:µ 3 <        تأیید فرضیه                       

همان‌گونه که در جدول (10) مشاهده می‌شود P- مقدار (P-value) به‌دست‌آمده کمتر از 05/0 است؛ بنابراین فرض صفر مبنی بر برابری میانگین با عدد 3 پذیرفته نمی‌شود. حد بالا و پایین فاصلۀ اطمینان هر دو مثبت و میانگین جامعۀ مدنظر بیشتر از مقدار آزمون شده است؛ بنابراین رضایتمندی ساکنان در بعد دسترسی در سطح مناسبی قرار دارد؛ پس فرضیۀ پژوهش تأیید می‌شود.

جدول - 10: سنجش میزان رضایتمندیساکنان دربعد دسترسی از مسکن‌های اجتماعی (اجاره به‌شرط تملیک)

One-Sample Test

Test Value = 3

رضایتمندی ساکنان در بعد دسترسی از مسکن اجتماعی

(اجاره به‌شرط تملیک)

Mean

Std. Deviation

t

df

Sig. (2-tailed)

Mean Difference

95% Confidence Interval of the Difference

Lower

Upper

3.3423

0.60110

10.622

347

0.000

0.2789

0.4056

0.5077

مأخذ: یافته‌های پژوهش

 

نتیجه‌گیری

یافته‌های پژوهش حاکی از آن است که میزان رضایتمندی ساکنان از مسکن‌های اجتماعی اجاره به‌شرط تملیک در همۀ ابعاد و شاخص‌ها در کلان‌شهر شیراز زیاد است. پس از انجام آزمون تی تک‌نمونه‌ای، میانگین به‌ترتیب در بُعد اجتماعی برابر با 32/3، در بُعد اقتصادی 50/3، در بُعد زیست‌محیطی 56/3، در بُعد زیرساختی - کالبدی 29/3 و در بُعد دسترسی برابر با 34/3 است. در کل نتایج بیان‌کنندۀ میزان زیاد رضایتمندی در میان ساکنان واحدهای مسکونی اجاره به‌شرط تملیک در کلان‌شهر شیراز است که یکی از دلایل این امر سازگاری پایگاه و وضعیت اقتصادی و اجتماعی ساکنان با انتخاب این مجتمع‌ها و سکونت در آنهاست. همچنین نتایج نشان‌دهندۀ آن است که مسکن اجتماعی اجاره به‌شرط تملیک در تأمین مسکن گروه‌های هدف در کلان‌شهر شیراز نقش دارد؛ بنابراین توسعۀ چنین مسکن‌هایی با توجه به ابعاد کمّی و کیفی و انطباق با نیازهای اقشار هدف، نقش بسیار مهمی در تأمین مسکن مدنظر در کلان‌شهرها با سطح رضایتمندی مطلوب ساکنان ایفا می‌کند. همچنین نتایج نشان می‌دهد میزان همبستگی میان ساکنان و کسب منزلت اجتماعی در این مجتمع‌ها زیاد است. یکی از دلایل این امر هم‌ردیف بودن اقشار هدف و یکسان بودن پایگاه اقتصادی و اجتماعی آنان است که با اجتماع در این مساکن اجتماعی در کنار هم همزیستی دارند. این میزان رضایتمندی در شهرهای مختلف متفاوت است؛ مطالعات مسعودی‌راد و همکاران (1394) دربارۀ مسکن استیجاری هزار دستگاه شهر خرم‌آباد نشان داده است که شاخص تعلق به مکان کمترین همبستگی و ابعاد اجتماعی بیشترین همبستگی را با کارایی مسکن داشته‌اند. مطالعات زیاری و همکاران (1396) در پژوهشی با عنوان «تحلیلی بر نقش مسکن اجاره به‌شرط تملیک در تأمین نیاز گروه‌های شهری (مطالعۀ موردی: شهر کرج)» نشان داده است که واحدهای اجاره به‌شرط تملیک ساخته‌شده در محدودۀ موردمطالعه نیاز کمّی و کیفی تأمین مسکن گروه‌های هدف را برآورده نکرده است و ساکنان از شرایط واگذاری، کیفیت کالبدی منازل و دسترسی به تسهیلات و خدمات شهری رضایت ندارند و تنها دسترسی به خدمات انتظامی رضایت آنها را تأمین کرده است. مسکن و تأمین آن برای گروه‌‎های کم‌درآمد شهری یکی از مهم‌ترین مسائل مدیریت شهری از گذشته تاکنون بوده است. به نظر می‌رسد سیاست‌های اعمال‌شده در این زمینه به‌دلیل نامتناسب بودن با وضعیت اقتصادی و اجتماعی اقشار کم‌درآمد شهری چندان چاره‌ساز نبوده است؛ اما نتایج  پژوهش حاضر نشان می‌دهد میزان رضایتمندی بیشتر از حد متوسط است و برخلاف مطالعات انجام‌شده، با وضعیت اقتصادی و اجتماعی اقشار ساکن در مجتمع‌های اجاره به‌شرط تملیک در شهر شیراز همخوانی دارد؛ بنابراین با توجه به نتایج این پژوهش و در راستای بهره‌گیری بیشتر و بهتر از تجارب این سیاست و بهبود وضعیت ساکنان فعلی پیشنهاد می‌شود مخاطب‌سنجی و اولویت‌بندی دقیق‌تر برای عرضۀ مسکن به گروه‌های هدف واقعی صورت گیرد که البته مستلزم تعیین شرایط واگذاری متناسب با توان آنها و ارائۀ طیف متنوع‌تر مسکن ازلحاظ کیفیت (متراژ، تعداد اتاق، نوع ساخت و...) برای ایجاد حق انتخاب برای متقاضیان و ترکیب گونه‌های مختلف مسکن در مجموعه‌های مسکونی برای ایجاد تنوع اجتماعی و انجام مطالعات علمی با هدف ارزیابی این سیاست در مقیاس کلان برای بهره‌گیری از تجارب موجود در تصمیم‌سازی‌های آتی است.



[1] Morris

[2] Chin - Chun

[3] Toscano and Amestoy

[4] Molder (2011)

[5] Huang and Du

[6] منظور مسکن اجتماعی اجاره به شرط تملیک است.

 1- اطهاری، کمال و جواهری‌پور، مهرداد (1383). «نظام مالی تأمین مسکن کم‌درآمدها»، طرح پژوهشی، وزارت مسکن و شهرسازی، سازمان ملی زمین و مسکن، تهران.

 2- اهری، زهرا (1367). مسکن حداقل. تهران: وزارت مسکن و شهرسازی، مرکز تحقیقات ساختمان و مسکن.

 3- اینانلو، علی (1380). «برنامه‌ریزی مسکن: تجزیه و تحلیل در عرضه و تقاضای مسکن در منطقه شمال قزوین». پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد. دانشگاه تربیت مدرس تهران.

 4- حاجی‌حسینی، مهدی و شهابیان، پویان (1393).«بررسی میزان رضایتمندی سکونتی در محله سهیل تهران». در مجله معماری و شهرسازی آرمان‌شهر. شمارۀ 13، صص 259-273.

 5- حاجی‌نژاد، علی و دیگران (1389). «بررسی متغیرهای فردی مؤثر بر رضایتمندی شهروندان از کیفیت محیط زندگی (مطالعه موردی: مقایسه بافت قدیم و جدید شهر شیراز)». در جغرافیا و توسعه. شمارۀ 17، صص 63-82.

 6- حافظ‌نیا، محمدرضا (1394). مقدمه‌ای بر روش تحقیق در علوم انسانی(تجدیدنظر اساسی با اضافی)، چاپ هجدهم. تهران: انتشارات سمت.

 7- حبیبی، سید محسن و اهری، زهرا (1383). «بررسی ابعاد کیفی مسکن در ایران». گزارش طرح مطالعاتی، وزارت مسکن.

 8- حکمت‌نیا، حسن و انصاری، ژینوس (1391)، «برنامه‌ریزی مسکن شهر میبد با رویکرد توسعه‌ی پایدار». در پژوهش‌های جغرافیای انسانی. شمارۀ 79، صص 173-190.

 9- حیدری چیانه و دیگران (1389). «نقش استراتژی توسعۀ شهری(CDS) در سیاست‌های تأمین مسکن گروه‌های کم‌درآمد شهری مطالعۀ موردی: شهر رشت». در پژوهش‌های جغرافیای انسانی. شمارۀ 73، صص 59-82.

10- حیدری، علی(1387). «بررسی و تحلیل عوامل مؤثر بر تقاضای مسکن اجتماعی و ارائه الگوی بهینه آن در شهر یاسوج». پایان‌نامۀ دکتری. گروه جغرافیا، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی دانشگاه اصفهان.

11- خدائی، زهرا و میره، محمد (1390). «مروری بر تجارب جهانی درزمینۀ تأمین مسکن گروه‌های کم‌درآمد شهری». در اولین کنفرانس اقتصاد شهری ایران، بانک مقالات همایش‌های دانشگاه فردوسی، مشهد، صص 18-38.

12- دژکام، ژاله (1374). «مسکن استیجاری». مجموعه مقالات دومین سمینار سیاست‌های توسعه مسکن در ایران، وزارت مسکن و شهرسازی. جلد 2، صص 43-60.

13- ذبیحی، حسین و دیگران (1390). «رابطه بین میزان رضایت از مجتمع‌های مسکونی و تأثیر مجتمع‌های مسکونی بر روابط انسان (مطالعه موردی: چند مجتمع مسکونی در تهران)». در فصلنامۀ هویت شهر. سال پنجم، شمارۀ 8، صص 103-118.

14- رحمانی، تیمور و فلاحی، سامان (1393). «تحلیلی بین کشوری از تأثیرگذاری مالیات‌ها بر بخش مسکن». در فصلنامۀ اقتصاد مسکن. شمارۀ 51، وزارت راه و شهرسازی (دفتر برنامه‌ریزی و اقتصاد مسکن)، زمستان، صص 47-66.

15- رضایی، محمدرضا و کمائی‌زاده، یعقوب (1391). «ارزیابی میزان رضایتمندی ساکنان از مجتمع‌های مسکن مهر، مطالعه موردی: سایت مسکن مهر فاطمیه شهر یزد». در فصلنامۀ مطالعات شهری. شمارۀ 5، صص 13-26.

16- رفیعیان، مجتبی و دیگران (1388). «رضایتمندی شهروندان از محیط‌های سکونتی شهری». مجلۀ علوم محیطی. سال هفتم، شمارۀ 1، صص 57-75.

17- رهنما، محمدرحیم و عباس‌زاده، غلامرضا (1387). اصول، مبانی و مدل‌های سنجش فرم کالبدی شهر. مشهد: انتشارات جهاد دانشگاهی مشهد.

18- زنجانی، حبیب‌االه و دیگران (1390). «بررسی جنبه‌های اجتماعی مسکن مهر ( مطالعه موردی شهرستان کرج)». در نشریۀ تعاون. سال بیست‌ودوم، شمارۀ 7، صص 89- 116.

19- زیاری، کرامت الله و دیگران (1396). «تحلیلی بر نقش مسکن اجاره به‌شرط تملیک در تأمین نیاز گروه‌های شهری )مطالعه موردی: شهر کرج(». در فصلنامۀ علمی - پژوهشی مطالعات برنامه‌ریزی سکونتگاه‌های انسانی. دورۀ 12، شمارۀ 2، (پیاپی 3۹)، صص 211-228.

20- زیاری، کرامت‌الله و دیگران (1390). «بررسی وضعیت مسکن گروه‌های درآمدی و برآورد مسکن گروه‌های کم‌درآمد (نمونه موردی استان هرمزگان)». در فصلنامۀ تحقیقات جغرافیایی. دورۀ 25، شمارۀ 3، صص29- 56.

21- سالنامۀ آماری شهر شیراز 1392-1391 (1394). معاونت برنامه‌ریزی، مدیریت آمار، فناوری و سامانه اطلاعات مکانی، سایت مرکز آمار ایران.

22- سلطانی، علی (1393). «ارزیابی طرح مسکن مهر در ابعاد اجتماعی و اقتصادی، نمونه موردی استان فارس». طرح تحقیقاتی، اداره کل راه و شهرسازی استان فارس.

23- سلطانی، علی و دیگران (1393). «تحلیلی بر ویژگی‌های اجتماعی- اقتصادی ساکنان مسکن مهر، (مطالعه موردی شهرهای شیراز، فیروزآباد، آباده، نورآباد و استهبان)». در مطالعات و پژوهش‌های شهری و منطقه‌ای. سال ششم، شمارۀ 22، صص67-84.

24- سیف‌الدینی، فرانک و دیگران (1393). «تحلیل شکاف جغرافیایی کیفیت مسکن در مناطق 22گانۀ شهر تهران». در جغرافیا (فصلنامۀ بین‌المللی انجمن جغرافیای ایران)، دورۀ جدید. سال یازدهم، شمارۀ 39، صص213-230.

25- سیف‌الدینی، فرانک (1385). فرهنگ و واژگان برنامه‌ریزی شهری و منطقه‌ای. تهران: انتشارات آییژ.

26- صبوری، حسین (1386). «مسکن حلقه مفقوده؛آسیب‌شناسی مشکلات مسکن در ایران» در مجلۀ روند اقتصادی. شمارۀ 34، صص36-39.

27- ضرابی، اصغر و دیگران (1386)، «بررسی و تحلیل عوامل مؤثر بر تقاضای مسکن اجتماعی در شهر یاسوج» در فصلنامۀ تحقیقات جغرافیایی. شمارۀ 86، صص 125-142.

28- عباسی، حیدر (1390)، «برنامه‌گریزی در سیاست‌های مسکن ایران؛ مسکن مهر». در جستارهای شهرسازی، سال نهم، شمارۀ 35، بهار، صص 98-103.

29- عبدیان، محمد (1389). «ارزیابی سیاست مسکن اجتماعی در تأمین مسکن گروه کم‌درآمد ( نمونه: شهرستان رباط‌کریم)». پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد. دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه تربیت مدرس تهران.

30- فخاریان، فریبا ( 1377). «تحلیل فضایی توسعۀ مسکن در استان اصفهان». پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد. دانشگاه آزاد اسلامی واحد نجف‌آباد.

31- مخبر، عباس (1363). ابعاد اجتماعی مسکن، مرکز مدارک اقتصادی - اجتماعی. تهران: انتشارات سازمان برنامه و بودجه.

32- مسعودی‌راد، ماندانا و دیگران (1394). «سنجش پایداری مسکن در سیاست‌های مسکن اجتماعی ایران (مطالعه موردی: مسکن استیجاری هزار دستگاه شهر خرم‌آباد)». در پژوهش‌های جغرافیای برنامه‌ریزی شهری، دورة 3، شمارة 4، صص 447-465.

33- ملکی، سعید (1390). «بررسی وضعیت شاخص‌های کمی و کیفی اجتماعی مسکن در شهرستان اهواز». در فصلنامۀ علمی - پژوهشی فضای جغرافیایی، سال یازدهم، شمارۀ 36، صص 103-130.

34- Golubchikov. O, Badyina. A, (2013) Sustainable Housing for sustainable cities. A policy framework for developing countries, United Nations Human Settlements Programme (UN-Habitat), published in Nairobi, second edition.

35- Huang. Z, Du. X, (2015), “Assessment and determinants of residential satisfaction with public housing in Hangzhou”, China, Habitat International, 47, pp 218-230.

36- Molder and Hovijmer. (2011). “Little to Choose, Much to Lose: Freedom of Choice and Residential Satisfaction”, Housing and Society, 37(1), pp43-67.

37- Morris, E.W., (1978). “Housing Family and Society”. Social Forces, Volume 57, Issue 3. Pp. 97-108.

38- Rangwala, S.C., (1998), “Town Planning, Charatar Publishing House, India”. International Planning Studies, 7(1), pp 37-53.

39- Kendall st. (2004) , “Flexibility program scheduling”, Journal of clinical engineering, (14). pp 38-39.

40- King, Peter & Aldershot, Ashgate (2005). “A social philosophy of housing”, Habitat International, vol 29, pp: 605-613.

41- Knapp,E,(1982), Housing problems in Third world, Stuttgart: university of Stuttgart.

42- Teck kong (2014). “Housing refurbishment contractor's selection based on a hybrid fuzzy-QFD approach”, Housing and Society, 37(1) ,pp 107-116.

43- Westaway, M. S., (2006), “A Longitudinal Investigation of Satisfaction with prsonal and Environmental Quality of Llife in an Informal South African Housing Settlement”. Habitat Internation, Volume 30, pp104-111

44- WWW.esup.shiraz.ir.