مطالعه تطبیقی سنجش توسعه‌یافتگی شاخص‌های فناوری اطلاعات (مطالعه موردی: استان فارس)

نویسندگان

1 جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشگاه یاسوج، یاسوج، ایران

2 گروه جغرافیا، دانشگاه پیام نور جاسک، جاسک، ایران

3 جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، تهران، ایران

چکیده

فناوری اطلاعات نقش مهمی در همه جنبه‌های زندگی ایفا می‌کند و شکل زندگی بشر را از جنبه‌های مختلف تغییر می‌دهد. این فناوری آثار بسیار زیادی در رسیدن به رفاه انسانی و بهبود کیفیت زندگی بر جای می‌گذارد. ضروری است فناوری اطلاعات با پذیرش قدرت فراوان آن در بهبود و اعتلای زندگی مردم و اینکه ابزاری است برای حل مشکلات و رسیدن به توسعه پایدار، محور راهبردهای توسعه قرار داده شود. از این رو، پژوهش حاضر جایگاه هر یک از شهرستان‌های استان فارس را از نظر داشتن شاخص‌های فناوری اطلاعات و ارتباطات ارزیابی می‌کند. رویکرد حاکم بر پژوهش از نوع کمی - تحلیلی است. نتایج الگوهای استفاده‌شده نشان می‌دهند که خدمات ارتباطی در شهرستان‌های استان، متعادل و متوازن توزیع نشده‌اند. شاخص تمرکز نشان می‌دهد که بیشترین تمرکز خدمات ارتباطی در شهرستان شیراز است ونتایج الگوی امتیاز استاندارد نشان می‌دهند که شهرستان شیراز با شاخص ترکیبی 65/6 در رتبه نخست استان و در سطح وراتمرکز قرار دارد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

A comparative study of Information and communication technology Indicators (Case study: Fars province)

نویسندگان [English]

  • mahmood akbari 1
  • Mohammad Sabori 2
  • Elnaz Hampanejad 3
1 Professor Assistance of Geography and Urban Planning, Yasuj, Iran
2 geography and rural planning, Jack, Iran
3 Geography and Urban Planning, Tehran, Iran
چکیده [English]

This study aims to analyze and evaluated the position of townships of Fars province by using the component of information and communication technology. Research method have been analytical-quantitative. The results of models show that township of the Fars province in which communication services are not distributed in the form of balanced and unbalanced. The results of concentration index show that maximum concentration of this services in Shiraz Township and this Township Whit composite index 305 is located in the first rank and over concentration level. Townships of Gahrom whit composite index 40.29, Kazeron with composite index 36.45 and Lar whit composite index 32.5 is located in the rank of two to four and medium concentration level of this province. Other Townships is located in the low concentration level. The results of standard score model show that Shiraz township whit composite index 56.6 is located in the first rank and over concentration level of province. Townships of Darab whit composite index 2.9967, Mamasani with composite index 2.7758, Lar whit composite index 2.39, Kazeron whit composite index 2.1946, Marvdasht whit composite index 1.2753, Nayriz whit composite index 0.9105 and Fasa whit composite index 0.3742 is located in the rank of two to eight and medium concentration level of this province.
 

کلیدواژه‌ها [English]

  • concentration index
  • wagstaff
  • paci and van doorslaer index
  • Fars Province

مقدمه

فناوری اطلاعات، ابزاری ضروری برای رسیدن به اهداف توسعه اجتماعی - ‌اقتصادی است. این فناوری نقش مهمی را در همه جنبه‌های زندگی انسان ازجمله امور سیاسی، اقتصادی، توسعه اجتماعی، فرهنگی و ... ایفا می‌کند و به‌سرعت زندگی بشر را از جنبه‌‌های مختلفی همچون دسترسی به اطلاعات و خدمات، ارتباط برقرارکردن با یکدیگر و ... متحول می‌کند. فناوری اطلاعات از راه افزایش دسترسی فقرا و شهروندان به تسهیلات آموزشی، بهداشتی، تجاری و ... به کاهش مشکلات شهری کمک می‌کند و در نتیجه، توسعه پایدار شهری را به ارمغان می‌آورد. فناوری اطلاعات باعث شتاب در تسهیل دسترسی به اطلاعات می‌شود (The Independent Commission (for Worldwide Telecommunications Development, 1984: 8. تدوین و تنظیم راهبردهای توسعه فناوری اطلاعات به مسئله‌ای مهم برای بسیاری از کشورها به‌ویژه کشورهای در حال توسعه تبدیل شده است. پیشرفت‌های جدید در زمینه فناوری اطلاعات و ابزارهای الکترونیکی باعث بروز فعالیت‌های جدیدی در جوامع شهری شده‌‌ و این مزیت، بر ابعاد مختلف اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و سیاسی تأثیرهای بسیاری گذاشته است (Blackwell, (1989: 13. با توجه به آشکاربودن توزیع نامتعادل فضایی خدمات در مناطق کشور، تعیین جایگاه مناطق از نظر داشتن شاخص‌های مختلف توسعه ازجمله شاخص‌های فناوری اطلاعات ضرورت و اهمیت ویژه‌ای دارد. در پژوهش حاضر، کوشش می‌شود جایگاه هر یک از شهرستان‌های استان فارس از نظر داشتن نماگرهای توسعه فناوری اطلاعات ارزیابی شود.

ازجمله مطالعات درباره توسعه‌یافتگی و فناوری اطلاعات عبارتند از:

اکبری و همکاران (1386) به این نتیجه رسیدند که روند نابرابری‌ها در شهر اصفهان طی سال‌های مختلف رو به کاهش بوده است. سلطانی و همکاران (1387) به این نتیجه رسیدند که کاهش تقاضای سفرهای شهری در اصفهان با حذف سفرهای غیرضروری و جایگزینی آن‌ها با شیوه‌های مجازی امکان‌پذیر خواهد بود. زنگی‌آبادی و علی‌حسینی (1388) به این نتیجه رسیدند که شاخص‌های سواد، امید به زندگی و درآمد سرانه بر میزان استفاده از اینترنت در کشورهای جهان تأثیر مستقیم دارند. صیدائی و همکاران (1389) به این نتیجه رسیدند که عوامل متعددی ازجمله ارائه خدمات از پست‌بانک، خدمات پستی و اینترنتی، میزان آگاهی افراد از نوع خدمات در دفاتر فناوری و ... نقش بسزایی در ارائه خدمات دارند. تقوایی و اکبری (1389) به این نتیجه رسیدند که میانگین استفاده از شاخص‌های فناوری اطلاعات بر حسب میزان تحصیلات متفاوت است و بیشترین میزان استفاده از شاخص‌های فناوری اطلاعات به اعضای هیئت علمی متعلق است. مسعود و همکاران (1390) به این نتیجه رسیدند که در سال 1385، شهرستان‌های آران‌و‌بیدگل و اصفهان توسعه‌یافته‌ترین و فریدون‌شهر توسعه‌نیافته‌ترین شهرستان استان اصفهان بوده‌اند. نتایج پژوهش محمودی و محمودی (1390) اثر مثبت و معنا‌دار فناوری اطلاعات و ارتباطات بر اشتغال بخش خدمات را نشان داد. درجانی و همکاران (1393) به این نتیجه رسیدند که فناوری اطلاعات و ارتباطات با امنیت اجتماعی رابطه مثبتی دارد. غضنفرپور (1393) به این نتیجه رسید که بیشترین تمرکز شاخص‌های فناوری اطلاعات در مرکز استان کرمان دیده می‌شود. رخشانی‌نسب و همکاران (1395) به این نتیجه رسیدند که با تقویت زیرساخت‌ها برای ایجاد شهر هوشمند، کاهش مشکلات شهری و برنامه‌ریزی شهری مناسب در آینده اتفاق می‌افتد. ضرابی و همکاران (1393) به این نتیجه رسیدند که شهرستان‌های آذربایجان‌غربی از نظر شاخص‌های فناوری اطلاعات و ارتباطات با سطح توسعه‌یافتگی فاصله دارند و بی‌تعادلی و ناهمگونی در بین آن‌ها وجود دارد. Callaos و Callaos (2002) اهمیت تمرکز روی ماهیت فناوری اطلاعات را از لحاظ عینی و ذهنی و ارتباط این دو را برای خلق مفاهیم جامع و یکپارچه اطلاعات بیان کردند. Jeong و همکاران (2003) نقش اطلاعات به‌روز و آنلاین و تمایلات رفتاری را بررسی و اهمیت رضایتمندی از اطلاعات را مشخص کردند. Susskind و همکاران (2003) مطالعه کردند که چگونه وسوسه کاربران نسبت به اینترنت به جستجوی اطلاعات مربوط می‌شود. Tse (2003) بررسی کرد که چگونه توزیع مستقیم وب بر رابطه بین آژانس‌های مسافرتی و هتل‌ها تأثیر می‌گذارد. Hassan (2006) به این نتیجه رسید که مطالعات سازمانی برای مدت‌های طولانی حوزه سیستم‌های اطلاعات را ملاحظه کرده‌اند و روابط نزدیک بین سیستم‌های اطلاعات و مطالعات سازمانی، نتایج ثمربخشی داشته‌اند.

 

مبانی نظری پژوهش

فناوری اطلاعات بر اساس مجموعه‌ای از فعالیت‌ها، افراد و فناوری‌ها ایجاد شده است و برای گردآوری اطلاعات و ذخیره آن‌ها تا زمان نیاز، پردازش آن‌ها برای پاسخ به پرسش‌های ویژه و انتقال اطلاعات به کسانی استفاده می‌شود که بر اساس آن‌ها عمل می‌کنند (Ahmed Sheikh, 2004). فناوری اطلاعات مفهومی جدید در توسعه (Susuki and Shankariah, 1998: 39)، فرصت‌های کم‌هزینه‌ای را برای جوامع محلی ایجاد می‌کند(Flach and Anyimadn, 2003: 37). فناوری اطلاعات در کشورهای در حال توسعه برای پروژه‌های مختلف توسعه استفاده شده است و اگرچه زمان چندانی از مطرح‌شدن آن در کشورهای در حال توسعه نمی‌گذرد، استفاده مناسب از آن، آثار مثبتی بر توسعه پایدار این کشورها داشته است (Shinobu et al., 2006: 1). فناوری اطلاعات و ارتباطات نقش مهمی در افزایش معلومات بشری ایفا می‌کند و امکانات لازم را برای تحصیل مردمی را فراهم می‌کند که در نواحی دوردست جغرافیایی زندگی می‌کنند. در بیشتر کشورهای آسیایی، دولت‌ها برنامه‌هایی را برای ارتقای فناوری اطلاعات و ارتباطات در همه سطوح تحصیلی آغاز کرده‌اند (UNDP, 2004: 86). فناوری اطلاعات به کشورهای در حال توسعه کمک می‌کند که به نحو مؤثری در اقتصاد جهانی با هم رقابت کنند (Secretariat, 2005: 1). در بحث فناوری اطلاعات، مفهوم جامعه اطلاعاتی که بر دسترسی نامحدود زمانی و مکانی افراد به اطلاعات دلالت می‌کند، مفهوم دیگری به نام شکاف دیجیتالی را درون خود دارد. مفهوم شکاف دیجیتالی بیشتر به‌عنوان تفاوت در داشتن یا نداشتن، استفاده کردن یا نکردن و چگونگی استفاده از رایانه و اینترنت تلقی می‌شود (Cigdem, 2008: 3).

 

 

 

 

 

 
   

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

شکل- 1: رابطه فناوری اطلاعات و توسعه (Lanvin and Qiang, 2003)

 

 

شکاف دیجیتالی به تفاوت‌های اجتماعی و اقتصادی استفاده از فناوری اطلاعات اطلاق می‌شود. دیدگاه‌های موجود درباره شکاف دیجیتالی به دو دسته تقسیم می‌شوند: گروه نخست معتقدند شکاف دیجیتالی تنها با دسترسی جهانی به اینترنت حل می‌شود و گروه دوم، وجود شکاف‌های اجتماعی و اقتصادی را عامل ایجادکننده شکاف دیجیتالی می‌دانند و از بین‌بردن شکاف اجتماعی را شرط از بین‌رفتن شکاف دیجیتالی بیان می‌کنند (صیدائی و همکاران، 1389: 9).

رشد هوشمند از دیگر مباحث مهم در فناوری اطلاعات است. در گزارش ماه مه 1999 که رئیس انجمن توسعه پایدار با عنوان «جوامع قابل سکونت برای قرن بیست و یک» منتشر کرد، بر توسعه پایدار هوشمند تأکید شده است. تلاش‌های رشد هوشمند برای ترویج الگوهای جدید توسعه به این شرح هستند:

از لحاظ اقتصادی هوشمند هستند زیرا روی سرمایه‌گذاری‌های گذشته در اجتماع ساخته می‌شوند؛

از لحاظ محیطی هوشمند هستند زیرا توسعه دوباره مکان‌های حاصلخیز را تشویق می‌کنند و تهدیدهای کیفیت هوا، کیفیت آب و فضاهای آزاد و باز را کاهش می‌دهند؛

از لحاظ اجتماعی هوشمند هستند زیرا فرصت‌های اقتصادی را ترویج می‌دهند و مفهوم اجتماع و فضا را درون جوامع و مناطق از راه به وجود آوردن شهروندان، سوداگران و دولت‌ها برای حل مشکلات عمومی تشویق می‌کند (Green Cities, 2000:1).

 

روش‌شناسی پژوهش

رویکرد پژوهش حاضر، کمی - تحلیلی است. داده‌های لازم از سالنامه آماری و سرشماری عمومی نفوس و مسکن استان فارس جمع‌آوری شده‌اند. نابرابری‌های موجود در چارچوب روش‌های شاخص وگستاف، پاسی و دورسلر و الگوی امتیاز استانداردشده تحلیل شده‌اند. محدوده پژوهش شهرستان‌های استان فارس هستند. تعیین متغیرهای توسعه، مهم‌ترین قدم در مطالعات منطقه‌ای است؛ این متغیرها، بیان آماری پدیده‌های موجود در منطقه هستند. برای بررسی روند شاخص‌های توسعه ارتباطات در استان فارس متغیرهای ارائه‌شده در جدول (1) انتخاب شده‌اند.

جدول- 1: متغیرهای بررسی‌شده برای تعیین وضعیت توسعه استان فارس

ردیف

متغیر

ردیف

متغیر

1

دفتر پست شهری

9

پست پیشتاز

2

دفاتر ارتباطی شهری

10

خدمات خودرویی

3

نمایندگی پستی

11

پست تصویری

4

دفتر پست و مخابرات روستایی

12

پست تلفنی

5

صندوق پستی شهری

13

تلفن همگانی شهری

6

صندوق پستی روستایی

14

تلفن همگانی راه دور

7

آژانس شهری

15

روستاهای دارای ارتباط تلفنی

8

دفاتر ای.سی.تی روستایی

 

منبع: نگارندگان، 1392

 

روش‌های پژوهش

علوم مختلف بر حسب میزان و قابلیت عینیت‌گرایی از روش‌های کمی و مقداری بهره می‌گیرند و حتی برخی علوم، گسترش و تکامل خود را وام‌دار روش‌های کمی هستند (اکبری، 1384: 40). جغرافیا یکی از علومی است که روش‌های کمی به آن راه یافته‌اند (مهدوی و طاهرخانی، 1383: 2)، به‌شکلی که کاربرد روش‌های کمی در قلمرو تحلیل موضوعات و مسائل جغرافیایی بنا به ضرورت بسیار رایج شده است (ترابی و جهان‌بخش، 1383: 152). مهم‌ترین روش‌های کمی استفاده‌شده در پژوهش حاضر عبارتند از:

شاخص تمرکز وگستاف، پاسی و فون دورسلر

وگستاف، پاسی و فون دورسلر (1991) با استفاده از مفاهیم مرتبط منحنی و شاخص تمرکز برای محاسبه میزانی پیشنهاد کردند که نابرابری‌های سلامت به شاخص‌های وضعیت اجتماعی - اقتصادی مانند درآمد یا آموزش وابسته هستند. برای داده‌های در سطح انفرادی ضرایب جینی و تمرکز به‌شکل رابطه 1 نوشته می‌شوند:

رابطه (1)

 

 

که در آن  حجم نمونه و شاخص سلامت برای نفر است که هرچه بیشتر باشد، سلامت بهتر است.میانگین سلامت ورتبه نسبیامین نفر است و بهترین یا بالاترین رتبه را نشان می‌دهد. این رابطه نشان می‌دهد که روش وزن‌دهی و مقدار ناسازگاری نابرابری که در شاخص تمرکز ریشه دارد، قراردادی است (Bleichrodt and Doorslaer, 2005: 5-6).

الگوی امتیاز استانداردشده

این الگو یکی از روش‌های تعیین نابرابری‌های منطقه‌ای و رتبه‌بندی مناطق در پهنه سرزمین است و میزان تفاوت میان مناطق را آشکار می‌کند. ساختار کلی الگو به شرح زیر است:

رابطه (2)

 

 

در این رابطه، برابر با امتیاز استانداردشده شاخص در منطقه؛ برابر با مقدار شاخص در منطقه؛ برابر میانگین شاخص؛ برابر انحراف معیار شاخص است.

در مرحله بعد، امتیاز استانداردشده شاخص‌ها برای مناطق با یکدیگر جمع و نتیجه بر تعداد کل شاخص‌ها تقسیم می‌شود. امتیاز حاصل، میانگین امتیازهای استانداردشده مناطق مطالعه‌شده است که به‌شکل شاخصی واحد، امکان مقایسه نواحی را از نظر فعالیت میسر می‌کند:

رابطه (3)

 

 

در این رابطه، برابر شاخص توسعه برای منطقه، برابر تعداد شاخص‌های در نظر گرفته شده است (حکمت‌نیا و موسوی، 1385: 216).

محدوده پژوهش

استان فارس با وسعت 073/122661 کیلومترمربع بین 27 درجه و صفر دقیقه تا 31 درجه و 40 دقیقه عرض شمالی از خط استوا و 50 درجه و 30 دقیقه تا 55 درجه و 45 دقیقه طول شرقی از نصف‌النهار گرینویچ قرار دارد (سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی استان فارس، 1385). این استان در تقسیمات کشوری سال 1385، 24 شهرستان داشته است که ماتریس پژوهش حاضر را تشکیل می‌دهند. شکل (2)، موقعیت جغرافیایی استان فارس را نشان می‌دهد.

 

شکل- 2: موقعیت جغرافیایی استان فارس

ترسیم: نگارندگان، 1392

یافته‌های پژوهش

با استفاده از شاخص تمرکز وگستاف، پاسی و دورسلر و الگوی امتیاز استانداردشده به بررسی مقایسه‌ای مؤلفه‌های فناوری اطلاعات در شهرستان‌های فارس پرداخته شد. مهم‌ترین یافته‌های این پژوهش در ادامه تشریح شده‌اند

جدول- 2: شاخص تمرکز مؤلفه‌های فناوری اطلاعات در استان فارس

شهرستان

دفتر پست شهری

دفاتر ارتباطی شهری

نمایندگی پستی

دفتر پست و مخابرات روستایی

صندوق پستی شهری

صندوق پستی روستایی

آژانس شهری

دفاتر ای‌سی‌تی روستایی

آباده

0.0417

0.0417

0.2500

0.0833

1.3333

0.1667

0.0417

0.1250

ارسنجان

0.0000

0.0417

0.0000

0.2500

0.2917

0.1667

0.0000

0.1667

استهبان

0.0000

0.0417

0.2083

0.0417

0.3750

0.5000

0.0000

0.2083

اقلید

0.0000

0.0833

0.6667

0.1667

0.5000

0.5000

0.0000

0.1250

بوانات

0.0000

0.0417

0.0833

0.1667

0.2083

0.8333

0.0000

0.1250

پاسارگاد

0.0000

0.0000

0.0417

0.0833

0.0000

0.0000

0.0000

0.0417

جهرم

0.0000

0.1250

0.5417

0.5417

0.7917

0.6250

0.0000

0.2083

خرمبید

0.0417

0.0833

0.0833

0.3750

0.4167

0.0417

0.0000

0.0417

خنج

0.0000

0.0417

0.0833

0.0000

0.0000

0.0000

0.0000

0.0417

داراب

0.0000

0.1250

0.3333

2.0417

0.7917

1.3333

0.0417

0.3333

زرین‌دشت

0.0000

0.0000

0.1250

0.2500

0.3333

0.1667

0.0000

0.2083

سپیدان

0.0000

0.0417

0.2500

1.2917

0.2500

0.7917

0.0000

0.2500

شیراز

0.5417

2.2917

1.500

0.7500

15.9167

2.3333

0.8750

0.9583

فسا

0.0417

0.0833

0.0833

0.8750

0.6250

0.5000

0.0000

0.5833

فراشبند

0.0000

0.0417

0.0000

0.7500

0.0833

0.0000

0.0000

0.1250

فیروزآباد

0.0000

0.0833

0.4583

0.7083

0.8333

0.0833

0.0000

0.1667

قیر و کارزین

0.0000

0.0417

0.3333

0.3333

0.0833

0.0000

0.0000

0.2083

کازرون

0.1667

0.1667

0.1667

0.5833

0.3750

1.0833

0.0417

0.3750

لار

0.0833

0.2500

0.4583

0.3750

1.0000

0.0833

0.0000

0.5417

لامرد

0.0000

0.0417

0.1250

0.2500

0.5417

0.6667

0.0000

0.3750

مهر

0.0417

0.0417

0.0417

0.0000

0.0417

0.0000

0.0000

0.2083

مرودشت

0.0417

0.1250

0.4583

0.5833

0.6250

1.1250

0.0000

0.3750

ممسنی

0.0000

0.1250

0.3333

2.8750

0.2500

0.2500

0.0000

0.0000

نی‌ریز

0.0000

0.1250

0.5417

1.0833

0.9167

0.4167

0.0000

0.1667

منبع: یافته‌های پژوهش، 1392

 

 

 

جدول- 3: شاخص تمرکز مؤلفه‌های فناوری اطلاعات در استان فارس

شهرستان

پست پیشتاز

خدمات خودرویی

پست تصویری

پست تلقنی

تلفن همگانی شهری

تلفن همگانی راه دور

روستاهای دارای ارتباط تلفنی

آباده

0.5417

0.0417

0.1250

0.0417

11.70833

2.95833

1.58333

ارسنجان

0.0833

0.0417

0.0417

0.0000

4.08333

2.08333

3.04167

استهبان

0.2500

0.0417

0.0417

0.0417

7.41667

2.08333

1.16667

اقلید

0.6667

0.0417

0.1250

0.0000

9.00000

2.04167

3.58333

بوانات

0.2083

0.0417

0.1667

0.0000

1.66667

1.62500

3.79167

پاسارگاد

0.0833

0.0000

0.0417

0.0000

1.95833

0.62500

1.75000

جهرم

0.3750

0.0417

0.0417

0.0000

26.87500

3.66667

6.45833

خرمبید

0.3333

0.0417

0.1250

0.0000

4.79167

1.70833

1.62500

خنج

0.1250

0.0000

0.0417

0.0000

1.75000

0.91667

1.08333

داراب

0.5833

0.0833

0.0417

0.0000

10.25000

2.16667

7.00000

زرین‌‌‌دشت

0.2083

0.0000

0.0417

0.0000

3.41667

1.00000

1.20833

سپیدان

0.1667

0.0417

0.0417

0.0000

2.41667

0.91667

8.08333

شیراز

5.7500

0.5417

0.5833

0.0417

201.95833

54.83333

16.12500

فسا

0.4583

0.0417

0.1667

0.0000

9.91667

3.00000

5.37500

فراشبند

0.2083

0.0000

0.0417

0.0000

1.25000

0.62500

2.45833

فیروزآباد

0.1667

0.0417

0.0833

0.0000

6.79167

1.54167

4.50000

قیر و کارزین

0.3333

0.0000

0.0417

0.0000

2.12500

1.50000

3.20833

کازرون

0.4583

0.0417

0.0000

0.0000

17.83333

3.16667

12.00000

لار

0.7500

0.0417

0.2917

0.0000

17.79167

5.70833

5.12500

لامرد

0.4583

0.0417

0.1667

0.0000

2.79167

1.50000

5.00000

مهر

0.1667

0.0000

0.0833

0.0000

1.16667

1.16667

2.62500

مرودشت

0.8333

0.0417

0.0417

0.0000

8.20833

1.75000

8.54167

ممسنی

0.2917

0.1667

0.1250

0.0000

7.70833

1.41667

12.62500

نی‌ریز

0.3750

0.0417

0.2083

0.0000

9.00000

3.25000

8.70833

منبع: یافته‌های پژوهش، 1392

شاخص تمرکز دفتر پست شهری نشان می‌دهد که شهرستان شیراز با کسب امتیاز 5417/0، بیشترین تمرکز فعالیت یادشده را به خود اختصاص داده است و پس از آن، شهرستان کازرون با امتیاز 1667/0 در رتبه دوم قرار دارد.

 

شکل- 3: شاخص تمرکز وگستاف، پاسی و دورسلر دفاتر ارتباطی شهری در استان فارس

شاخص تمرکز دفتر ارتباطی شهری نشان می‌دهد که شهرستان شیراز با کسب امتیاز 2917/2، بیشترین تمرکز فعالیت یادشده را دارد و پس از آن، شهرستان‌های لار و کازرون با کسب امتیاز 2500/0 و 1667/0 به‌ترتیب در رتبه‌های دوم و سوم قرار دارند. شهرستان ممسنی با کسب امتیاز 8750/2، بیشترین تمرکز دفتر پست و مخابرات روستایی را دارد و پس از آن، شهرستان داراب با کسب امتیاز 0417/2 در رتبه دوم قرار دارد. بیشترین تمرکز صندوق پستی شهری و روستایی به شهرستان شیراز تعلق دارد و این شهرستان با کسب امتیاز 8750/0، بیشترین تمرکز آژانس شهری را به خود اختصاص داده است. شاخص تمرکز نشان می‌دهد که شهرستان شیراز با کسب امتیاز 9583/0، بیشترین تجمع دفاتر ای‌سی‌تی روستایی را دارد و از این نظر، شهرستان فسا با کسب امتیاز 5833/0، در رتبه دوم قرار دارد.

بررسی شاخص تمرکز وگستاف، پاسی و دورسلر سایر مؤلفه‌های فناوری اطلاعات نشان می‌دهد که نابرابری‌های چشمگیری بین شهرستان‌های استان فارس در این زمینه وجود دارد که در نوع خود، تأمل‌برانگیز است.

جدول- 4: شاخص ترکیبی مؤلفه‌های فناوری اطلاعات در استان فارس با استفاده از الگوی وگستاف، پاسی و دورسلر

ردیف

شهرستان

شاخص ترکیبی

سطح توسعه (*)

ردیف

شهرستان

شاخص ترکیبی

سطح توسعه(*)

1

شیراز

305/0

وراتمرکز (1)

14

استهبان

12/4167

 

2

جهرم

40/2917

میا‌ن‌تمرکز (3)

15

لامرد

11/958

3

کازرون

36/45

4

لار

32/5

5

ممسنی

26/16

فروتمرکز( 4)

16

ارسنجان

10/2917

6

داراب

25/125

17

خرمبید

9/7

7

نی‌ریز

24/833

18

بوانات

8/9583

8

مرودشت

22/75

19

قیر و کارزین

8/2

9

فسا

21/75

20

زرین‌دشت

6/9583

10

آباده

19/0833

21

فراشبند

5/583

11

اقلید

17/5

22

مهر

5/583

12

فیروزآباد

15/458

23

پاسارگاد

4/625

13

سپیدان

14/5417

24

خنج

4/083

منبع: یافته‌های پژوهش، 1392

 

شاخص وگستاف، پاسی و دورسلر برای بررسی وضعیت تمرکز مؤلفه‌های فناوری اطلاعات در شهرستان‌های استان فارس بررسی شدند و بیشترین تمرکز این مؤلفه‌ها در شهرستان شیراز و کلان‌شهر شیراز دیده شد؛ در نتیجه، این شهرستان از لحاظ داشتن خدمات مربوط به فناوری در سطح وراتمرکز استان فارس قرار دارد. پس از شهرستان شیراز، بیشترین تمرکز مؤلفه‌های بررسی‌شده به شهرستان‌های جهرم، کازرون و لار تعلق داشت و این سه شهرستان در کنار هم در سطح میان‌تمرکز قرار گرفتند. سایر شهرستان‌های استان فارس در سطح فروتمرکز قرار دارند و در برنامه‌ریزی زیرساخت‌های فناوری، توجه ویژه به این شهرستان‌ها ضروری است.

 

 

شکل- 4: شاخص ترکیبی مؤلفه‌های فناوری اطلاعات در استان فارس با استفاده از الگوی وگستاف، پاسی و دورسلر

 

با استفاده از شاخص ترکیبی تمرکز وگستاف، پاسی و دورسلر، مؤلفه‌های فناوری اطلاعات در شهرستان‌های استان فارس بررسی شدند. در مجموع، شهرستان شیراز با شاخص ترکیبی 305، در رتبه نخست استان فارس قرار گرفت و شهرستان‌های جهرم با شاخص ترکیبی 2917/40، کازرون با شاخص ترکیبی 45/36 و لار با شاخص ترکیبی 5/32 در رتبه‌های دوم تا چهارم قرار گرفتند.

 

 

 

 

 

جدول- 5: امتیاز استاندارد شاخص‌های فناوری اطلاعات در استان فارس

شهرستان

دفتر پست شهری

دفاتر ارتباطی شهری

نمایندگی پستی

دفتر پست و مخابرات روستایی

صندوق پستی شهری

صندوق پستی روستایی

آژانس شهری

دفاتر ای‌سی‌تی روستایی

آباده

-0.0160

-0.2864

-0.1187

-0.7344

0.0685

-0.5754

-0.0102

-0.5979

ارسنجان

-0.3839

-0.2864

-0.8986

-0.4887

-0.2598

-0.5754

-0.2444

-0.4015

استهبان

-0.3839

-0.2864

-0.2487

-0.7959

-0.2335

0.0194

-0.2444

-0.2050

اقلید

-0.3839

-0.1949

1.1812

-0.6116

-0.1941

0.0194

-0.2444

-0.5979

بوانات

-0.3839

-0.2864

-0.6386

-0.6116

-0.2860

0.6142

-0.2444

-0.5979

پاسارگاد

-0.3839

-0.3779

-0.7686

-0.7344

-0.3517

-0.8728

-0.2444

-0.9909

جهرم

-0.3839

-0.1034

0.7912

-0.0588

-0.1022

0.2424

-0.2444

-0.2050

خرمبید

-0.0160

-0.1949

-0.6386

-0.3045

-0.2204

-0.7984

-0.2444

-0.9909

خنج

-0.3839

-0.2864

-0.6386

-0.8573

-0.3517

-0.8728

-0.2444

-0.9909

داراب

-0.3839

-0.1034

0.1413

2.1525

-0.1022

1.5064

-0.0102

0.3844

زرین‌دشت

-0.3839

-0.3779

-0.5086

-0.4887

-0.2466

-0.5754

-0.2444

-0.2050

سپیدان

-0.3839

-0.2864

-0.1187

1.0469

-0.2729

0.5398

-0.2444

-0.0085

شیراز

4.399

4.654

3.7810

0.2484

4.6641

3.2908

4.6737

3.3313

فسا

-0.0160

-0.1949

-0.6386

0.4326

-0.1547

0.0194

-0.2444

1.5632

فراشبند

-0.3839

-0.2864

-0.8986

0.2484

-0.3254

-0.8728

-0.2444

-0.5979

فیروزآباد

-0.3839

-0.1949

0.5313

0.1869

-0.0891

-0.7241

-0.2444

-0.4015

قیر و کارزین

-0.3839

-0.2864

0.1413

-0.3659

-0.3254

-0.8728

-0.2444

-0.2050

کازرون

1.0878

-0.0119

-0.3787

0.0027

-0.2335

1.0603

-0.0102

0.5808

لار

0.3519

0.171

0.5313

-0.3045

-0.0365

-0.7241

-0.2444

1.3667

لامرد

-0.3839

-0.2864

-0.5086

-0.4887

-0.1810

0.3168

-0.2444

0.5808

مهر

-0.0160

-0.2864

-0.7686

-0.8573

-0.3385

-0.8728

-0.2444

-0.2050

مرودشت

-0.0160

-0.1034

0.5313

0.0027

-0.1547

1.1346

-0.2444

0.5808

ممسنی

-0.3839

-0.1034

0.1413

3.3810

-0.2729

-0.4267

-0.2444

-1.1873

نی‌ریز

-0.3839

-0.1034

0.7912

0.739771

-0.0628

-0.1293

-0.2443

-0.40147

منبع: یافته‌های پژوهش، 1392

 

 

 

جدول- 6: امتیاز استاندارد شاخص‌های فناوری اطلاعات در استان فارس

شهرستان

پست پیشتاز

خدمات خودرویی

پست تصویری

پست تلقنی

تلفن همگانی شهری

تلفن همگانی راه دور

روستاهای دارای ارتباط تلفنی

آباده

-0.0404

-0.1672

0.1340

2.5742

-0.1012

-0.1201

-0.8815

ارسنجان

-0.4493

-0.1672

-0.5509

-0.3861

-0.2908

-0.2008

-0.5189

استهبان

-0.3006

-0.1672

-0.5509

2.5742

-0.2079

-0.2008

-0.9852

اقلید

0.0711

-0.1672

0.1340

-0.3861

-0.1685

-0.2047

-0.3842

بوانات

-0.3378

-0.1672

0.4765

-0.3861

-0.3509

-0.2431

-0.3324

پاسارگاد

-0.4493

-0.5518

-0.5509

-0.3861

-0.3436

-0.3353

-0.8401

جهرم

-0.1891

-0.1672

-0.5509

-0.3861

0.2760

-0.0548

0.3306

خرمبید

-0.2263

-0.1672

0.1340

-0.3861

-0.2732

-0.2354

-0.8712

خنج

-0.4122

-0.5518

-0.5509

-0.3861

-0.3488

-0.3084

-1.0059

داراب

-0.0032

0.2174

-0.5509

-0.3861

-0.1374

-0.1932

0.4653

زرین‌دشت

-0.3378

-0.5518

-0.5509

-0.3861

-0.3074

-0.3008

-0.9748

سپیدان

-0.3750

-0.1672

-0.5509

-0.3861

-0.3322

-0.3084

0.7347

شیراز

4.6064

4.4482

3.9011

2.5742

4.6298

4.6645

2.734

فسا

-0.1148

-0.1672

0.4765

-0.3861

-0.1457

-0.1163

0.0613

فراشبند

-0.3378

-0.5518

-0.5509

-0.3861

-0.3612

-0.3353

-0.6640

فیروزآباد

-0.3750

-0.1672

-0.2085

-0.3861

-0.2234

-0.2508

-0.1563

قیر و کارزین

-0.2263

-0.5518

-0.5509

-0.3861

-0.3395

-0.2546

-0.4775

کازرون

-0.1148

-0.1672

-0.8934

-0.3861

0.0511

-0.1009

1.7086

لار

0.1455

-0.1672

1.5039

-0.3861

0.0501

0.1335

-0.0009

لامرد

-0.1148

-0.1672

0.4765

-0.3861

-0.3229

-0.2546

-0.0320

مهر

-0.3750

-0.5518

-0.2085

-0.3861

-0.3633

-0.2854

-0.6225

مرودشت

0.2198

-0.1672

-0.5509

-0.3861

-0.1882

-0.2316

0.8487

ممسنی

-0.2635

0.9866

0.1340

-0.3861

-0.2006

-0.2623

1.864

نی‌ریز

-0.1891

-0.1672

0.8189

-0.3861

-0.1685

-0.0932

0.8901

منبع: یافته‌های پژوهش، 1392

 

الگوی امتیاز استانداردشده برای مؤلفه دفتر پست شهری نشان می‌دهد که شهرستان شیراز با کسب امتیاز 339/4، بیشترین تمرکز این فعالیت را دارد و پس از آن، شهرستان‌های کازرون و لار به‌ترتیب با کسب امتیاز 0878/1 و 3519/0 در جایگاه دوم و سوم قرار دارند. الگوی امتیاز استانداردشده برای مؤلفه دفاتر ارتباطی شهری نشان می‌دهد که شهرستان شیراز با کسب امتیاز 654/4 بیشترین تمرکز دفاتر ارتباطی شهری را به خود اختصاص داده است و شهرستان لار با کسب امتیاز 171/0 در رتبه دوم قرار دارد.

 

شکل- 5: امتیاز استانداردشده روستاهای دارای ارتباط تلفنی استان فارس

الگوی امتیاز استانداردشده برای مؤلفه روستاهای دارای ارتباط تلفنی استان فارس نشان می‌دهد که شهرستان شیراز با کسب امتیاز 734/2، رتبه اول را در این زمینه دارد و شهرستان ممسنی با کسب امتیاز 864/1 در رتبه دوم و شهرستان کازرون با کسب امتیاز 7086/1 در رتبه سوم قرار دارد.

بررسی مؤلفه‌های فناوری اطلاعات با استفاده از الگوی امتیاز استانداردشده نشان می‌دهد که نابرابری‌های چشمگیری بین شهرستان‌های استان فارس در این زمینه وجود دارد که در نوع خود، تأمل‌برانگیز است.

جدول- 7: شاخص ترکیبی مؤلفه‌های فناوری اطلاعات در استان فارس با استفاده از الگوی امتیاز استانداردشده

ردیف

شهرستان

شاخص ترکیبی

سطح توسعه(*)

ردیف

شهرستان

شاخص ترکیبی

سطح توسعه (*)

1

شیراز

56/6

ورا تمرکز(1)

13

اقلید

-2/1319

 

2

داراب

2/9967

میان تمرکز(3)

14

استهبان

-2/2168

3

ممسنی

2/7758

15

فیروزآباد

-3/0870

4

لار

2/3901

16

بوانات

-3/7758

5

کازرون

2/1946

17

قیر و کارزین

-5/3293

6

مرودشت

1/2753

18

خرمبید

-5/4335

7

نی‌ریز

0/9105

19

ارسنجان

-6/1028

8

فسا

0/3742

20

مهر

-6/3817

9

جهرم

-0/8056

فرو تمرکز(4)

21

زرین دشت

-6/4402

10

آباده

-0/8728

22

فراشبند

-6/5483

11

سپیدان

-1/1133

23

پاسارگاد

-8/1819

12

لامرد

-1/9966

24

خنج

-8/1901

منبع: یافته‌های پژوهش، 1392

الگوی امتیاز استانداردشده برای بررسی وضعیت مؤلفه‌های فناوری اطلاعات در شهرستان‌های استان فارس استفاده شد و بیشترین تمرکز این شاخص‌ها در شهرستان شیراز و کلان‌شهر شیراز دیده شد؛ این شهرستان از نظر دارابودن خدمات مربوط به فناوری در سطح وراتمرکز استان فارس قرار گرفته است و پس از آن، بیشترین تمرکز مؤلفه‌های بررسی‌شده به شهرستان‌های داراب، ممسنی، لار، کازرون، مرودشت، نی‌ریز و فسا تعلق دارد و این شهرستان‌ها در سطح میان‌تمرکز قرار دارند.

سایر شهرستان‌های استان فارس که تعداد آن‌ها بالغ بر 16 شهرستان است، در سطح فروتمرکز قرار دارند. در این الگو، شهرستان خنج در رتبه آخر استان فارس قرار گرفته است.

 

شکل- 6: شاخص ترکیبی الگوی امتیاز استانداردشده مؤلفه‌های فناوری اطلاعات در استان فارس

با استفاده از الگوی امتیاز استانداردشده، شاخص‌های فناوری اطلاعات در شهرستان‌های استان فارس بررسی شدند. شهرستان شیراز با شاخص ترکیبی 6/56 در رتبه نخست استان و در سطح وراتمرکز قرار دارد. شهرستان‌های داراب با شاخص ترکیبی 9967/2، ممسنی با شاخص ترکیبی 7758/2، لار با شاخص ترکیبی 3901/2، کازرون با شاخص ترکیبی 1946/2، مرودشت با شاخص ترکیبی 2753/1، نی‌ریز با شاخص ترکیبی 9105/0 و فسا با شاخص ترکیبی 3742/0 در رتبه‌های دوم تا هشتم استان و در سطح میان‌تمرکز قرار گرفته‌اند. در الگوی امتیاز استانداردشده، شهرستان خنج از نظر دسترسی به شاخص‌های فناوری اطلاعات در رتبه آخر استان فارس قرار دارد. تعداد 16 شهرستان استان فارس نیز از نظر دسترسی به شاخص‌های فناوری اطلاعات و ارتباطات در سطح فروتمرکز قرار دارند.

 

جمع‌بندی، نتیجه‌گیری و پیشنهادها

فناوری اطلاعات، چالش و فرصتی برای کشورهای در حال توسعه و ابزاری ضروری و لازم برای رسیدن به اهداف توسعه اجتماعی - اقتصادی است.

در پژوهش حاضر، وضعیت هر یک از شهرستان‌های استان فارس از لحاظ داشتن نماگرهای توسعه فناوری اطلاعات و ارتباطات ارزیابی شد. نتایج مطالعه نشان می‌دهند که خدمات ارتباطی در شهرستان‌های فارس، متوازن توزیع نشده‌اند. شاخص تمرکز وگستاف و همکاران نشان می‌دهد که بیشترین تمرکز این خدمات در شهرستان شیراز است و این شهرستان با شاخص ترکیبی 305 در رتبه نخست استان فارس قرار دارد و شهرستان‌های جهرم با شاخص ترکیبی 2917/40، کازرون با شاخص ترکیبی 45/36 و لار با شاخص ترکیبی 5/32 در رتبه‌های دوم تا چهارم قرار گرفته‌اند. همچنین، ممسنی با شاخص ترکیبی 16/26، داراب با شاخص ترکیبی 125/25، نی‌ریز با شاخص ترکیبی 833/24، مرودشت با شاخص ترکیبی 75/22، فسا با شاخص ترکیبی 75/21، آباده با شاخص ترکیبی 0833/19، اقلید با شاخص ترکیبی 5/17، فیروزآباد با شاخص ترکیبی 458/15، سپیدان با شاخص ترکیبی 54/14، استهبان با شاخص ترکیبی 4167/12، لامرد با شاخص ترکیبی 958/11، ارسنجان با شاخص ترکیبی 2917/10، خرمبید با شاخص ترکیبی 7/9، بوانات با شاخص ترکیبی 9583/8، قیر و کارزین با شاخص ترکیبی 2/8، زرین‌دشت، با شاخص ترکیبی 9583/6، فراشبند با شاخص ترکیبی 5833/5، مهر با شاخص ترکیبی 583/5 ، پاسارگاد با شاخص ترکیبی 625/4 و خنج با شاخص ترکیبی 083/4 در رتبه‌های بعدی استان فارس قرار دارند. با توجه به شاخص ترکیبی الگوی تمرکز وگستاف، پاسی و دورسلر شهرستان‌های استان فارس در سه سطح رتبه‌بندی می‌شوند:

سطح وراتمرکز: شهرستان شیراز؛

سطح میان‌تمرکز: شهرستان‌های جهرم، کازرون و لار؛

سطح فروتمرکز: شهرستان‌های ممسنی، داراب، نی‌ریز، مرودشت، فسا، آباده، اقلید، فیروزآباد، سپیدان، استهبان، لامرد، ارسنجان، خرمبید، بوانات، قیر و کارزین، زرین‌دشت، فراشبند، مهر، پاسارگاد و خنج.

نتایج استفاده از امتیاز استانداردشده نشان می‌دهند که شهرستان شیراز با شاخص ترکیبی 6/56 در رتبه نخست و در سطح وراتمرکز قرار دارد. شهرستان‌ داراب با شاخص ترکیبی 9967/2، ممسنی با شاخص ترکیبی 7758/2، لار با شاخص ترکیبی 3901/2، کازرون با شاخص ترکیبی 1946/2، مرودشت با شاخص ترکیبی 2753/1، نی‌ریز با شاخص ترکیبی 9105/0 و فسا با شاخص ترکیبی 3742/0 در رتبه‌های دوم تا هشتم استان و در سطح میان‌تمرکز قرار گرفته‌اند. در این الگو، شهرستان جهرم با شاخص ترکیبی منفی 8056/0، آباده با شاخص ترکیبی منفی 8728/0، سپیدان با شاخص ترکیبی منفی 1133/1، لامرد با شاخص ترکیبی منفی 9966/1، اقلید با شاخص ترکیبی منفی 1319/2، استهبان با شاخص منفی 2168/2، فیروزآباد با شاخص ترکیبی منفی 0870/3، بوانات با شاخص ترکیبی منفی 7758/3، قیر و کارزین با شاخص ترکیبی منفی 3293/5، خرمبید با شاخص ترکیبی منفی 4335/5، ارسنجان با شاخص ترکیبی منفی 1028/6، مهر با شاخص ترکیبی منفی3817/6، زرین‌دشت با شاخص ترکیبی منفی 4402/6، فراشبند با شاخص ترکیبی منفی 5483/6، پاسارگاد با شاخص ترکیبی منفی 1819/8 و خنج با شاخص ترکیبی منفی 1901/8 در رتبه‌های بعدی قرار دارند.

با توجه به شاخص ترکیبی الگوی امتیاز استانداردشده، شهرستان‌های استان فارس در سه سطح رتبه‌بندی شدند:

سطح وراتمرکز: شهرستان شیراز؛

سطح میان‌تمرکز: شهرستان‌های داراب، ممسنی، لار، کازرون، مرودشت، نی‌ریز و فسا؛

سطح فروتمرکز: شهرستان‌های جهرم، آباده، سپیدان، لامرد، اقلید، استهبان، فیروزآباد، بوانات، قیر و کارزین، خرمبید، ارسنجان، مهر، زرین‌دشت، فراشبند، پاسارگاد و خنج.

در برنامه‌ریزی مؤلفه‌های فناوری اطلاعات ضمن توجه به سطوح ورا‌تمرکز و میان‌تمرکز باید به شهرستان‌های واقع در سطح فرو‌‌تمرکز و محروم استان نیز توجه ویژه‌ای شود و شهرستان‌های واقع در این سطح در اولویت برنامه‌ریزی مطرح ‌شوند. راهکار پیشنهادی پژوهش با توجه به شاخص تمرکز و گستاف، پاسی و دورسلر، تقویت مؤلفه‌های فناوری اطلاعات در شهرستا‌های ممسنی، داراب، نی‌ریز، مرودشت، فسا، آباده، اقلید، فیروزآباد، سپیدان، استهبان، لامرد، ارسنجان، خرمبید، بوانات، قیر و کارزین، زرین‌دشت، فراشبند، مهر، پاسارگاد و خنج است.

راهکار پیشنهای پژوهش با توجه به شاخص ترکیبی الگوی امتیاز استانداردشده، تقویت مؤلفه‌های اطلاعات در شهرستان‌های جهرم، آباده، سپیدان، لامرد، اقلید، استهبان، فیروزآباد، بوانات، قیر و کارزین، خرمبید، ارسنجان، مهر، زرین‌دشت، فراشبند، پاسارگاد و خنج است.



* گروه اول: 18/148 و بیشتر (ورا تمرکز)، گروه دوم: از 46/88 تا 18/148 (فراتمرکز) گروه سوم: از 74/28 تا 46/88 (میان‌تمرکز) و گروه چهارم: 74/28 و کمتر (فروتمرکز)

* گروه اول: 13/25 و بیشتر ( وراتمرکز)، گروه دوم: از 58/12 تا 13/25 (فراتمرکز)، گروه سوم: از 0379/0  تا 58/12 (میان‌تمرکز)، گروه چهارم: 0379/0 و کمتر (فروتمرکز)

1-     اکبری، نعمت‌اله (1384)، مفهوم فضا و چگونگی اندازه‌گیری آن در مطالعات منطقه‌ای، پژوهش‌های اقتصادی ایران، شماره 23، صص 68-39.

2-   اکبری، نعمت‌اله.، بیدرام، رسول.، نصر اصفهانی، رضا (1386)، تجزیه و تحلیل نابرابری‌های عوارض در مناطق ده‌گانه شهرداری اصفهان (رویکرد اقتصادسنجی فضایی)، پژوهش‌های اقتصادی، سال 7، شماره 16، تهران، صص 64-47.

3-   اکبری، محمود(1390)، تحلیل فضایی و سنجش عوامل مؤثر بر رفاه شهری (مطالعة موردی: کلان‌شهر شیراز)، پایان‌نامه دکتری جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، تقوایی، مسعود.، زنگی‌آبادی، علی، دانشکده علوم جغرافیایی و برنامه‌ریزی، دانشگاه اصفهان.

4-   ترابی، سیما.، جهان‌بخش، سعید (1383)، تعیین متغیرهای زمینه‌ای در طبقه‌بندی اقلیمی ایران: معرفی و کاربرد روش تحلیل عاملی و تجزیه مؤلفه‌های اصلی در تحلیل مطالعات جغرافیایی و اقلیم‌شناسی، تحقیقات جغرافیایی، شماره 72، صص 165-151.

5-   تقوایی، مسعود.، اکبری، محمود (1389)، به‌کارگیری فناوری اطلاعات و ارتباطات در عرصه‌های آموزشی و پژوهشی (مطالعه موردی: دانشگاه اصفهان)، جامعه‌شناسی کاربردی، شماره 38، اصفهان، صص 34-19.

6-   حکمت‌نیا، حسن.، موسوی، میرنجف (1385)، کاربرد مدل در جغرافیا با تأکید بر برنامه‌ریزی شهری و ناحیه‌ای، انتشارات علم نوین، یزد، ص 320.

7-   درجانی، حسین.، احمدی، حبیب.، اسلامی، مجتبی.، صوفی، یوسف (1393)، رابطه فناوری اطلاعات و ارتباطات با امنیت اجتماعی شهروندان ارومیه، مجله رفاه اجتماعی، شماره 55، تهران، صص 289-271.

8-   رخشانی‌نسب، حمیدرضا.، سنجری، امیرارسلان.، ارشد، حامد (1395)، امکان‌سنجی به‌کارگیری فناوری اطلاعات و ارتباطات در برنامه‌ریزی و مدیریت شهری (مطالعه موردی: شهر زاهدان)، فضای جغرافیایی، شماره 54، اهر، صص 303-283.

9-   زنگی‌آبادی، علی.، علی‌حسینی، رحمان (1388)، تحلیل فضایی فناوری اطلاعات و ارتباطات در کشورهای جهان، جغرافیا و مطالعات محیطی، شماره 1، نجف‌آباد، صص 69-56.

10- سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی استان فارس (1385)، سالنامه آماری استان فارس، معاونت آمار و اطلاعات، شیراز، ص 600.

11-  سلطانی، لیلا.، ضرابی، اصغر.، زنگی‌آبادی، علی (1387)، بررسی نقش فناوری اطلاعات و ارتباطات در کاهش تقاضای سفرهای شهری (نمونه موردی: شهر اصفهان)، مجله پژوهشی علوم انسانی دانشگاه اصفهان، شماره 4، اصفهان، صص 18-1.

12- صیدائی، اسکندر.، دهقانی، امین.، هدایتی مقدم، زهرا (1389)، سنجش عملکرد فناوری اطلاعات و ارتباطات در مطالعه توسعه نواحی روستایی استان اصفهان، تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی، شماره 17، تهران، صص 24-5.

13- ضرابی، اصغر.، علیزاده اصل، جبار.، رحیمی، علیرضا.، بابانسب، رسول (1393)، تحلیل فضایی و اولویت‌بندی شهرستان‌های آذربایجان‌غربی به منظور توسعه فناوری اطلاعات و ارتباطات و کاهش شکاف دیجیتال، فصلنامه تحقیقات جغرافیایی، شماره 113، اصفهان، صص 38-15.

14- غضنفرپور، حسین (1393)، تحلیل فضایی میزان برخورداری از فناوری اطلاعات و ارتباطات در استان کرمان، آمایش محیط، شماره 24، ملایر، صص 126-105.

15- محمودی، مجید.، محمودی، الهه (1390)، تأثیر فناوری اطلاعات و ارتباطات روی اشتغال بخش خدمات در ایران، پژوهش‌ها و سیاست‌های اقتصادی، شماره 58، تهران، صص 236-213.

16- مسعود، محمد.، معززی‌مهر طهران، امیرمحمد.، شبیری، نیما (1390)، تعیین درجه توسعه‌نیافتگی شهرستان‌های استان اصفهان با تکنیک تاکسونومی عددی، مطالعات و پژوهش‌های شهری و منطقه‌ای، شماره 8، اصفهان، صص 54-39.

17- مهدوی، مسعود.، طاهرخانی، مهدی (1383)، کاربرد آمار در جغرافیا، قومس، صص 434.

18- Ahmed Sheikh, S. (2004), Planning in information age, CM Isocarp Pakestan.

19- Blackwell, J. (1989), The Informational City: Information Technology, Economic Restructuring and the Urban Regional Process, Oxford. UK. MA. Cambridge.

20- Bleichrodt, H., Doorslaer, E. V. (2005), A welfare economics foundation for health inequality measurement, Erasmus University Rotterdam, Netherlands.

21- Callaos, N., Callaos, B. (2002), Toward a systemic notion of information: Practice consequences, Informing Science Journal, Vol. 5(1).

22- Cigdem, A. C. (2008), Analyzing digital divide within and between member and countries of European, Union Government Information Quaterly, Govinef, Vol. 529.

23- Flach, M., Anyimadn, A. (2003), Tele-centers as a Way of achieving universal access- the case of Ghana, Telecommunications Policy, Vol. 27.

24- Green Cities (2000), Sustainable Development: A Wave of Local Innovation, Global Issues.

25- Hassan, N. R. (2006), New Approaches to Studying Information Technology: Escaping the Organizational Straightjacket, Informing Science Journal, Vol. 9.

26- Jeong, M., Oh, H., et al. (2003), Conceptualizing Web Site Quality and its Consequences in the Lodging Industry, International Journal of Hospitality Management, 22(2), 161-175.

27- 28-Lanvin and Qiang (2003), Chapter Poverty E-readication: using ICT to meet MDGs: Direct and Indirect Roles of E-Maturity in Dutta, Lanvin and Paua (Eds.) Global IT Report 2003-2004, Oxford university press.

28- Secretariat, (2005), Information, Communication and Space Technology for Meeting Development Challenges, Economic and Social Commission for Asia and the Pacific, Special Body on Least Developed and Landlocked Developing Countries, Seventh session,10-11, Bangkok.

29- Shinobu Yume, Y., Jun-ichi, T., Nobuo, O., Yushi, K. (2006), Application of Information and Communication Technology to Promote Sustainable Development A Case Study: Town of Luang Prabang, Lao PDR, 42nd ISoCaRP Congress.

30- Susuki, A., Shankariah, C. (1998), Role of Telecentres in Rural Development in Australia: Agriculture Information Technology in Asia and Oceania, the Asian Federation for Information Technology in Agriculture, Queensland, Australia.

31- Susskind, A. M., Bonn, M. A. et al. (2003), To Look or Book: An Examination Consumers’ Apprehensiveness toward Internet Use, Journal of Travel Research, 41(February), 256-264.

32- Tse, A. C. B. (2003), Disintermediation of travel agents in the hotel industry, International Journal of Hospitality Management, 22, 453-460.

33- The Independent Commission for Worldwide Telecommunications Development, (1984), Missing Link, ITU, CH-1211 Geneva 20, Switzerland.

34- UNDP (2004), Promoting ICT for Human Development in Asia 2004: Realizing the Millennium Development Goals-Summary, New Delhi.