راهکار مدیریت بحران کاربری‌ها با تأکید بر کاربری‌های حساس شهری (مکان پژوهش: شهر یاسوج)

نویسندگان

1 گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشگاه اصفهان، ایران

2 جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشگاه اصفهان، ایران

چکیده

هدف پژوهش حاضر، ارزیابی آسیب‌پذیری کاربری‌های حساس شهر یاسوج هنگام وقوع مخاطرات است. روش گردآوری اطلاعات به صورت پیمایشی و نوع تحقیق، توصیفی ـ کاربردی و بر مشخصات کمّی و کیفی کاربری‌های حساس شهر یاسوج و مدل کارشناسانۀ دلفی مبتنی است. برای رسیدن به اهداف پژوهش حاضر، ابتدا آسیب‌پذیری کاربری‌های حساس شهر یاسوج (مراکز آموزشی، مراکز درمانی، مراکز نظامی، مراکز تجاری، ایستگاه‌های آتش‌نشانی و امداد و نجات) در برابر بحران‌های طبیعی بر اساس پنج شاخص اصلی (ساختاری ـ کالبدی، موقعیت ساختمان، تراکم و ابعاد انسانی، ارتباط و دسترسی، تجهیزات و ایمنی ساختمان) ارزیابی شد. همچنین میزان آسیب‌پذیری کاربری‌های حساس در نواحی شهر یاسوج در برابر بحران‌های طبیعی بررسی و تحلیل شد. نتایج پژوهش نشان می‌دهد بین نواحی شهر یاسوج، ناحیة 4 دچار بدترین وضعیت از نظر میزان آسیب‌پذیری با وزن (841/0) و بهترین ناحیه از نظر میزان آسیب‌پذیری ناحیۀ 1 با وزن (111/0) است. نواحی 2 و 3 شهر یاسوج با میزان آسیب‌پذیری (350/0) و (581/0) در رتبه‌های دوم و سوم قرار دارند. بدین ترتیب، نواحی 4 و 3 باید در برنامه‌ریزی برای مدیریت بحران در اولویت قرار گیرند. بیشترین بعد آسیب‌پذیر کاربری‌های حساس شهر یاسوج، بعد ساختاری ـ کالبدی و موقعیت ساختمان به‌ویژه در مصالح پی و اسکلت ساختمان و نزدیکی به گسل است. همچنین بر اساس نتایج پژوهش در شاخص‌های ارتباط و دسترسی به تجهیزات و ایمنی، بیشترین بعد آسیب‌پذیر، دوری از مراکز امداد و نجات و ایستگاه‌های آتش‌نشانی و همچنین کمبود خودروهای امدادرسان و کمبود تجهیزات پزشکی است. یافته‌های پژوهش آشکار کرد که راهکار پیشنهادی، ST است؛ بنابراین، پیشنهادهایی از این جمله به کاهش خسارت جانی و مالی زیادی، هنگام وقوع مخاطرات منجر می‌شود: نظارت بیشتر شهرداری بر ساخت و سازهای مقاوم و استفاده از مصالح مقاوم در برابر بحران‌های طبیعی در ناحیۀ 4، سامان‌دهی رودخانۀ بشار برای جلوگیری از طغیان رودخانه در ناحیۀ 1، ایجاد کانال‌هایی برای انتقال آب از درون شهر به خارج از شهر به‌ویژه در مسیر سه آبراهۀ اصلی شهر و غیره.
 

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Crisis management strategy for uses, With an emphasis on urban-sensitive uses (case study: Yasouj)

نویسندگان [English]

  • Asghar Zarrabi 1
  • Jamal Mohammadi 1
  • Hossein Hosseini khah 2
1 Geography and Urban Planning group, Isfahan University, Iran
2 Geography and Urban Planning, Isfahan University, Iran
چکیده [English]

Current study aimes at analyzing the vulnerability of sensitive uses in Yasouj, in the case of happening a hazard. This was a survey in gathering information, with a descriptive-practical nature, based on quantitative-qualitative characteristics of sensitive uses in Yasouj, relying on Delphi Expert Model. In the way of achieving the goals of this study, at first we started at reviewing the vulnerability of sensitive uses in Yasouj (education centers, health centers, military centers, fire stations, and rescue units), against natural disasters and based on 5 main indexes (applied-Structural, building position, human dimensions and density, communication, access and safety equipment). Also, we analyzed the vulnerability of sensitive uses in different areas of Yasouj, against natural disasters. Results showed that among different areas of Yasouj, area 4 (weighting 0/841), has the worst situation in terms of vulnerability, while, the best area in this terms, was area 1 (weighting 0/111), And areas 2 and 3 with the vulnerability weight of 0/350 and 0/581, placed in second and third place, areas 4 and 3 shall take the highest priority for crisis management planning. Most vulnerable sensitive uses in Yasouj, was the applicational-Structural dimension, also the position of the building, especially in the foundation materials, building structure, also its possible nearness to the Fault. Results also showed that, relating to the index of communication, access and safety equipment, the vulnerable dimension is being so far away from rescue centers and fire stations, plus to the lack of medical supplies and shortages of relief vehicles. Again results showed that the proposed strategy, would be ST strategy. Therefore, proposals were delivered; including municipality's more intense supervision on construction materials, and using materials resistant to natural disasters in District 4, organizing Bashar riverbed, to prevent river flooding in the area 1, Creating channels for transporting water from the city, to out of town, especially in the city's 3 main waterways, etc, all of which will lead to decrease many physical and financial losses in the event of a hazard.

کلیدواژه‌ها [English]

  • vulnerability
  • CRISIS
  • crisis management
  • urban-sensitive uses
  • Yasouj

بیان مسئله

خطر طبیعی، پدیده‌ای است که در محدودة سکونت انسان اتفاق افتاده و زندگی او را تهدید می‌کند و ممکن است باعث وقوع بلایایی جانی و مالی زیادی شود (Smith, 2000: 5)؛ به ‌طوری که انسان‌ها از آغاز آفرینش تاکنون همواره با انواع آسیب‌ها و بلایای طبیعی مانند سیل، طوفان، زلزله و غیره دست به گریبان بوده‌اند و از این بابت آسیب‌های جانی و مالی فراوانی به آن‌ها وارد شده است. این بلایای طبیعی هر ساله، بخش‌های زیادی از اروپا وآسیا را ویران می‌کند (Rashid, 2002: 2).

امروزه برای جلوگیری و کاهش اثرات جانی و مالی چنین مخاطراتی، دانشی به نام «مدیریت بحران» به وجود آمده است. چنین رویکردی بسیاری از بلایا و مخاطرات طبیعی را که رخ داده است یا ممکن است رخ دهد، مدیریت و سامان‌دهی می‌کند؛ از این رو در دنیای امروز مدیریت بحران از جمله مسایلی است که لازم است در فرایند برنامه‌ریزی شهری بدان توجه شود؛ به‌ طوری که رویدادهای بحرانی مربوط به بلایای طبیعی مانند سیل، طوفان و زلزله به پیش‌زمینة اساسی مدیریت برای ایجاد برنامه‌ریزی و کنترل تبدیل شده است (Nichols, 2013: 21). قبلاً تصور می‌شد وقوع حوادث و بلایای طبیعی مانند سیل و زلزله در مناطق شهری، آثار و پیامدهای کمتری در مقایسه با این مخاطرات در سطح روستاها دارد؛ اما با توجه به تغییرات مشخصی که در ساختار و سازمان شهرها به وجود آمده، ایمنی آن‌ها در برابر حوادث غیر‌مترقبه بسیار ضروری است (حجازی‌زاده و همکاران، 1390: 32)؛ بنابراین از مهم‌ترین معیارها در برنامه‌ریزی و مکان‌یابی کاربری‌های شهری، عامل ایمنی است (Milan et al, 2016: 114) که به‌خصوص در سال‌های اخیر در قالب بحث مدیریت بحران، بیشتر به آن توجه شده است (Zhang, 2016: 9). این عامل، یکی از مؤلفه‌های مهم در تعیین مکان کاربری‌های شهری است و ایمنی کاربری‌ها در مقابل تهدیدات طبیعی به عنوان یکی از اصلی‌ترین نیازها در مرحلة طراحی شهرها و تأسیسات، حیاتی، حساس و مهم است (Palimiere, 2016: 9). کاربری‌های حساس در شهرها در زمان بحران، نقش مهمی در کاهش آسیب‌پذیری‌ها به عهده دارند و در صورت آسیب‌دیدن، مشکلات مهمی در شهرها به‌ وجود می‌آورند (Alberto, 2016: 10). کاربری‌های حساس شهری در هر شهری متفاوت از شهر دیگر است و این به نوع شهر و فعالیت‌های آن بستگی دارد (حسینی‌خواه، 1394: 20). در این میان، گسترة جغرافیای ایران از نظر احتمال وقوع حوادث طبیعی به‌ویژه سیل و زلزله یکی از آسیب‌پذیرترین بخش‌های کرۀ زمین است. همه ساله، وقوع این حوادث باعث خسارات جانی و مالی فراوانی می‌شود و گسترة شهرها همواره تجربة تلخی از بروز این‌گونه حوادث دارند (حجازی‌زاده و همکاران، 1390: 32).

قرارگرفتن شهر یاسوج در کنار سه گسل مهم به نام گسل «دنا» در شعاع کمتر از 20 کیلومتر، گسل «زاگرس» در شعاع 70 تا 80 کیلومتر و گسل «قطر ـ کازرون» در شعاع 20 کیلومتر (هاتف و همکاران، 1390: 4) و همچنین در محدودۀ پر‌بارش زاگرس (حسینی‌خواه، 1394: 2) امکان خطرات جانی و مالی زیادی را در صورت وقوع مخاطرات طبیعی در پی خواهد داشت. علاوه بر این، شهر یاسوج مرکز استان کهگیلویه و بویراحمد و پرجمعیت‌ترین شهر استان، به دلیل واقع‌شدن در ارتفاعات رشته‌کوه زاگرس و مکان‌یابی شهر در کنار مسیل‌ها، حوضه‌ها و آبراهه‌های متعدد مخصوصاً رودخانة بشار و قرارگرفتن در کنار گسل‌های متعدد در معرض وقوع حوادث طبیعی شدید و گوناگون است و هر سال، مخاطرات زیادی به‌ویژه زلزله در گوشه و کنار این شهر اتفاق می‌افتد (حسینی‌خواه، 1394: 2).

 

شکل- 1: نقشۀ گسل‌ها و زمین‌لرزه‌های رخ‌داده در منطقه

به طور کلی، هدف اصلی از انجام پژوهش حاضر، ارزیابی آسیب‌پذیری کاربری‌های حساس شهر یاسوج در هنگام وقوع بحران است. اهداف فرعی پژوهش عبارتند از:

- بررسی وضعیت آسیب‌پذیری نواحی شهر یاسوج در هنگام وقوع بحران؛

- ارائۀ راهبردها و راهکار‌های مناسب به منظور کاهش آسیب‌های جانی و مالی ناشی از مخاطرات.

فرضیة پژوهش حاضر نیز این است:

- میزان آسیب‌پذیری نواحی چهارگانۀ شهر یاسوج در هنگام مخاطرات طبیعی یکسان نیست و با یکدیگر متفاوت است.

بنابراین شناخت و بررسی آسیب‌پذیری کاربری‌های حساس و مهم شهر یاسوج و انتخاب راهکار‌های مناسب در ایمن‌سازی و کاهش این آسیب‌ها در مقابل بلایای طبیعی و انسانی ضرورت اجتناب‌ناپذیری است. به بیان دیگر بررسی و واکاوی میزان آسیب‌پذیری کاربری‌های شهر یاسوج در صورت وقوع بحران و شناخت بخش‌های آسیب‌پذیر و ارائة راهبردها و راهکار‌هایی برای کاهش این میزان، اهمیت و ارزش زیادی دارد.

پیشینة پژوهش

واژة «بحران» بیش از 5 قرن پیش در دولت‌های مختلف دنیا به شیوه‌های گوناگون مطرح شده است. مک فامارو، عبارت «مدیریت بحران» را برای نخستین بار با توجه به امکان درگیری موشکی آمریکا و کوبا به کار برد. موضوع مدیریت بحران در بلایای طبیعی اولین بار در سال 1898 در هشتمین کنفرانس جهانی زلزله در آمریکا از زبان دکتر فرانس پریس مطرح شد. در ایران در سال 1386، قانون مدیریت بحران کشور به تصویب مجلس رسید که به صورت یک سازمان مستقل تا امروز ادامه دارد. به ‌طور کلی تاکنون تحقیق یا پژوهشی در خصوص مدیریت بحران در شهر یاسوج انجام نشده است. در زمینة موضوع پژوهش، مطالعاتی در جهان و ایران صورت گرفته است که به طور خلاصه به برخی از آن‌ها اشاره می‌شود.

گیووینازی و همکاران (2008) در مقاله‌ای چگونگی استفاده از فناوری‌های اطلاعاتی در فرایند بازسازی زلزلۀ 1994 نورث ریج آمریکا و همکاری سازمان‌های بین‌المللی و محلی در بازسازی زلزلۀ 2004 سوماترا و سونامی را توضیح داده‌اند و به این نتیجه رسیده‌اند که اطلاعات و به‌روزرسانی آن‌ها نقش اساسی در شرایط پس از زلزله دارد.

لنتادا و همکاران (2009) در پژوهشی ضمن مدل‌سازی آسیب‌پذیری شهر بارسلون با استفاده از مدل RISK-U و به‌کارگیری مدل‌های موجود در زمینة تخمین خسارات، ارزیابی خسارات انسانی و اقتصادی شهر بارسلون را انجام داده‌ند. توان آنه تران و همکاران (2012) در پژوهشی عامل اصلی آسیپ‌پذیری واحدهای مسکونی را پایین‌بودن درآمد خانوارها بیان کرده‌اند که این عامل به کاهش مقاومت ساختمان‌ها و رعایت‌نکردن ساخت و ساز و نکات ایمنی آن منجر شده است. هامانی و همکاران (2013) در مقاله‌ای با ارائة مدلی در زمینة مدیریت بحران حمل و نقل و بلایای طبیعی به این نتیجه رسیده‌اند که شریان‌های حیاتی شهر باید خارج از مناطق سیل‌خیز و زلزله‌خیز طراحی شوند. الکساندرا (2015) در مقاله‌ای با مطالعۀ شیوة تغییرات و نابه‌سامانی‌های صورت‌گرفته در کاربری‌ها هنگام بحران، آسیب‌پذیرترین قسمت شهر را بخش سکونتی و تجاری شهری معرفی کرده‌اند.

محمدی و همکاران (1385) در مقاله‌ای، جایگاه سیستم هشدار و پیش‌بینی سیل و نقش آن‌ها را در کاهش اثر مخرب سیلاب‌ها بررسی کرده‌اند و به این نتیجه رسیده‌اند که این سیستم‌ها تا حد شایان توجهی، خسارات جانی و مالی را کاهش می‌دهد. حجازی‌زاده و همکاران (1390) در مقاله‌ای با استفاده از آمار بارندگی 55 سال اخیر و استفاده از سیستم اطلاعات جغرافیایی، 5 دسته کانال با سطح مقطع‌های متفاوت برای جمع‌آوری و انتقال آب‌های سطحی شهر بهارستان پیشنهاد داده‌اند. بهمئی (1394) در پایان نامۀ کارشناسی ارشد خود به این نتیجه رسیده است که ساخت و سازهای شهر امیدیه بر اساس شاخص‌های آسیب‌پذیری شریان‌های حیاتی، آسیب‌پذیری سازه‌ها، مراکز و کاربری‌های مرتبط با مدیریت بحران، آسیب‌پذیری مراکز نظامی و انتظامی شهر، آسیب‌پذیری تجهیزات شهری، آسیب‌پذیری کاربری‌های حساس شهر و غیره، طراحی نشده و توسعه نیافته است؛ این مسئله به توجه جدی مدیران و برنامه‌ریزان شهری نیازمند است.

 

 

مفاهیم و مبانی نظری

ریشة واژة Crisis از کلمة یونانی ‌Krinein به معنی نقطة عطف[1] به‌ویژه دربارة بیماری است. همچنین به معنی بروز زمان خطر دربارۀ مسایل سیاسی و اقتصادی است. در عین حال، بحران، نقطة حساس[2] تلقی می‌شود و ممکن است از یک تحول مناسب یا نامناسب مانند مرگ و زندگی، تعادل یا ناپایداری ناشی باشد (اسماعیلیان، 1390: 134). بحران‌ها از لحاظ ماهیت، بزرگی و شدت متفاوتند، اما همة ‌آن‌ها پیامدهایی به بار می‌آورند که توانایی کارکردی سازمان یا نظام را مختل می‌کند. روبرتز[3] تصریح می‌کند که به‌راستی تعریف بحران، کار ساده‌ای نیست؛ زیرا این مفهوم از نبود یک بار معنایی، تکنیکی، عملیاتی و مورد اجماع به سبب ماهیت بهره‌وری فراگیر آن، رنج می‌برد (قائد رحمتی، 1387: 34). ملوین[4] معتقد است بحران در اثر وقوع ناگهانی و غیرمنتظرة حادثه یا اتفاقی به وجود می‌آید که توجه فوری و آنی به آن برای اتخاذ تصمیمی فوری ضروری است (تقوایی و همکاران، 1388: 45)؛ بنابراین از دیدگاه زبان‌شناسانه، مفهوم بحران به مصداق خاص و ثابتی برنمی‌گردد. به بیان دیگر، هیچ رابطة ذاتی، ماهیتی و پایداری بین مفهوم و مصداق بحران وجود ندارد (ترابی، 1388: 23). قبل از رخداد بحران، ارزیابی میزان آسیب‌پذیری کاربری‌های شهری از تلفات جانی و مالی احتمالی می‌کاهد؛بنابراین، ارزیابی آسیب‌پذیری ساختمان‌های موجود، نوعی پیش‌بینی خسارت آن‌ها در مقابل حوادث محتمل است (زهرایی و همکاران، 1384: 287). میزان این خسارت در بازۀ شدت صفر تا صد گفته می‌‌شود ((Keller, 2007: 3.

آسیب‌پذیری پیرو میزان در معرض‌بودن افراد جامعه (cutter et al, 2008: 52) و میزان حساسیت آن‌ها در مقابل حوادث و سوانح از یک‌سو (بزان و همکاران، 1391: 2) و تأثیرپذیری افراد در مقابل شرایط فیزیکی، اجتماعی، اقتصادی، محیطی و روانی حادثه از سوی دیگر است (پورموسوی و همکاران، 1391: 34). در موضوعات مربوط به مباحث زلزله، آسیب‌پذیری به صورت میزان تحمل، پایداری یا نجات از اثرات یک بلای طبیعی در بلند مدت (mileti, 1999: 106) و جلوگیری یا کاهش میزان آسیب‌پذیری در کوتاه مدت است. بنابراین برای جلوگیری و کاهش این بلایا و کاهش اثرات آن‌ها دانشی به نام «مدیریت بحران» به وجود آمده است تا اثرات بلایا را به حداقل برساند (Bertrandet al, 1986: 15). بر اساس نظریة پیرسون و کلایر، مدیریت بحران، تلاش نظام‌یافته برای پیشگیری از بحران‌ها و بلایا است (Mc et al, 1987: 8).

سیستم جامع مدیریت بحران، مخاطرات محتمل و منابع موجود را ارزیابی و به گونه‌ای برنامه‌ریزی می‌کند که منابع موجود با مخاطرات موازنه شود و با استفاده از منابع موجود، بحران در کنترل درآید (تقوایی و همکاران، 1387: 37). کاربری‌های حساس در شهرها در زمان بحران، نقش مهمی در کاهش آسیب‌پذیری‌ها دارند و در صورت آسیب‌دیدن آنها، مشکلات مهمی در شهرها به وجود می‌آید. کاربری‌های حساس شهری در هر شهری از شهر دیگر متفاوت است و به نوع شهر و فعالیت‌های آن بستگی دارد. کاربری‌های حساس شهر یاسوج، کاربری‌های آموزشی، درمانی ـ بهداشتی، مراکز نظامی و انتظامی، مراکز تجاری، مراکز امداد و نجات و ایستگاه‌های آتش‌نشانی است.

در بحث کاربری‌های خاص، مراکز آموزشی به صورت مکانی‌ مطرح می‌شوند که نسل آینده در آن آموزش می‌بینند (حبیب، 1391: 20). این مراکز، مکان‌هایی هستند که دانش آموزان بخش مهمی از وقت خود را در آنجا سپری می‌کنند (برنامه‌ریزی و مدیریت آموزش، 2003 : 29). هنگام بحران، مراکز آموزشی به دلیل حضور تعداد قابل توجهی از دانش‌آموزان، معلمان و کارکنان در زمرة مکان‌های با آسیب‌پذیری بالا طبقه‌بندی می‌شوند (جهانگیری و همکاران، 1392: 1). مراکز درمانی به عنوان نخستین مکان مراجعۀ مصدومان، جایگاه بسیار مهمی در بحران دارند؛ به ‌طوری که داشتن برنامه‌ریزی برای آن‌ها حیاتی به نظر می‌رسد (پازورکی و همکاران، 1386: 5). بدان سبب که مراکز درمانی به صورت شاخص‌ترین تسهیلات حیاتی امدادرسان به شهر، نقش اصلی را در مقابله با خسارات جانی ناشی از سوانح دارند، اولویت بیشتری برای بررسی و ارتقای تاب‌آوری خواهند داشت (شیعه و همکاران، 1392: 1). کاربری‌های تجاری در هنگام بحران به صورت فضای دو منظوره برای انتقال مصدومان و پناهگاه عمل می‌کنند. توجه به مقاوم‌سازی کاربری‌های تجاری در هنگام ساخت و ساز، تأثیر بسیار مهمی در کاهش آسیب‌پذیری به‌خصوص تلفات انسانی و جانی خواهد داشت. در بعضی از کشورها وظیفۀ اصلی نیروی انتظامی در بحران به مرحلۀ مقابله و واکنش ابتدایی محدود می‌شود و در برخی دیگر، این نقش برجسته تا مراحل آخر بحران ادامه‌ می‌یابد (جدی و همکاران، 1384: 2). عمده‌ترین وظیفة ذاتی و سازمانی نیروی انتظامی هنگام مدیریت بحران، تأمین امنیت برای جامعه و فراهم‌کردن بستر امن در مناطق آسیب‌دیده برای خسارت‌دیدگان و شهروندان سالم به منظور فعالیت‌های امدادرسانی سازمان‌هایی نظیر هلال احمر و غیره است (حسینی، 1391: 18). یکی از مراکز خدماتی مرکز آتش‌نشانی است که نقش عمده‌ای در شهر دارد و ضامن ایمنی بیشتر برای حیات بشری است (محمدی و همکاران، 1393: 3)؛ به ‌طوری که از میان کاربری‌ها و خدمات موجود در شهر، استقرار بهینة فضایی ـ مکانی ایستگاه‌های آتش‌نشانی برای مقابله با حوادث آتش‌سوزی و مدیریت بحران در شهرها اهمیت زیادی دارد (علوی و همکاران، 1391: 1). در این میان، توجه به میزان آسیب‌پذیری مراکز آتش‌نشانی به دلیل اهمیت جان افرادی که در معرض خطر واقع شده‌اند، مسئلة اساسی تلقی می‌شود (رهنما و همکاران، 1393: 1). همچنین این مراکز به ‌عنوان مکانی برای استقرار تأسیسات و تجهیزات امداد و نجات از مکان‌های مهم و حیاتی خدمات‌‌رسانی به‌ویژه در هنگام بحران هستند (شکوهی، 1393: 7). امروزه یکی از ارکان مهم عملیات مقابله با بحران، ارزیابی صحیح، دقیق و علمی از بحران مربوط است؛ به ‌طوری که تیم ارزیاب، نخستین تیمی است که وارد منطقه می‌شود و بر حسب نوع بحران و نیاز سازمان‌های امدادرسان اقدام به ارزیابی می‌کند. ارزیابی، طبق مادۀ 44 طرح جامع امداد و نجات کشور به عهدۀ کارگروه (تیم) تخصصی امداد و نجات با مسئولیت جمعیت هلال احمر جمهوری اسلامی ایران است (صفری‌نژاد، 1384: 10). سازمان جهانی هلال احمر یکی از سازمان‌های مهمی است که وظیفة کمک‌رسانی به افراد آسیب‌دیده را برعهده دارد (صمدی، 1391: 4).

 

روش پژوهش

پژوهش حاضر از نوع پژوهش‌های کاربردی ـ توسعه‌ای و روش بررسی آن توصیفی ـ تحلیلی است. جامعة آماری مطالعه، کاربری‌های حساس شهر یاسوج (مراکز بهداشتی ـ درمانی، مراکز آموزشی، مراکز نظامی، مراکز تجاری، ایستگاه‌های آتش‌نشانی و امداد و نجات) است. برای جمع‌آوری اطلاعات و داده‌های مورد نیاز از پرسش‌نامۀ محقق‌ساختة مبتنی بر مدل دلفی و برای تجزیه و تحلیل اطلاعات از مدل‌های تحلیل سلسله‌مراتبی (AHP)، آنتروپی، تاپسیس (TOPSIS) و S-HP استفاده شده است. همچنین به منظور بررسی میزان آسیب‌پذیری کاربری‌های حساس شهر یاسوج، پنج شاخص اصلی به کار برده شده است (جدول 1).

جدول- 1: معیارها و زیرمعیارهای آسیب‌پذیری مراکز حساس شهری

زیر معیار

معیار

مصالح اسکلت، مصالح پی، تعداد طبقات، مساحت زیربنا، مساحت کل، سال ساخت، کیفیت بنا

ساختاری ـ کالبدی

فاصله ازگسل، فاصله از رودخانه، فاصله از مراکز خطرآفرین، عرض معابر اطراف ساختمان، هم‌جواری با کاربری سازگار

موقعیت ساختمان

تعداد اتاق، تعداد کارکنان، تراکم زمانی

تراکم و ابعاد انسانی

دسترسی به مراکز آتش‌نشانی، دسترسی به مراکز درمانی، دسترسی به مراکز انتظامی، دسترسی به مرکز هلال احمر، دسترسی به معابر اصلی، دسترسی به فضای باز و ایمن

ارتباط و دسترسی

تجهیزات اطفاء حریق، سیستم برق اضطراری، پلۀ فرار، کمک‌های اولیۀ پزشکی، پل و خطوط عابر پیاده

تجهیزات و ایمنی ساختمان

 

بحث و یافته‌ها

ارزیابی آسیب‌پذیری کاربری‌های حساس شهری یاسوج در برابر بحران‌های طبیعی

ارزیابی آسیب‌پذیری مراکز آموزشی

نتایج حاصل از پژوهش میزان آسیب‌پذیری مراکز آموزشی را به این صورت نشان می‌دهد: بیشترین میزان آسیب‌پذیری در معیار کالبدی ـ ساختاری با وزن 319/0 و تجهیزات و ایمنی ساختمان با وزن 267/0 و کمترین میزان آسیب‌پذیری در معیار ارتباط و دسترسی با وزن 080/ است؛ در بخش زیرمعیارهای ساختاری و کالبدی به‌ترتیب بیشترین و کمترین درصد، مصالح اسکلت با وزن 363/0 و مساحت زیربنا با وزن 062/0؛ در بخش موقعیت ساختمان، بیشترین و کمترین درصد فاصله از گسل با وزن 231/0 و فاصله از مراکز خطرآفرین با وزن 146/0؛ در بخش تراکم و ابعاد انسانی به‌ترتیب بیشترین و کمترین تعداد محصلان با وزن 239/0 و تعداد کلاس با وزن 103/0؛ در بخش دسترسی به‌ترتیب بیشترین و کمترین درصد دسترسی به مراکز آتش‌نشانی با وزن 346/0 و دسترسی به مراکز انتظامی با وزن 087/0 و در بخش تجهیزات و ایمنی ساختمان به‌ترتیب کمترین و بیشترین میزان آسیب‌پذیری، زیرمعیار تجهیزات اطفاء حریق پزشکی و سیستم برق اضطراری است (جدول 3).

ارزیابی آسیب‌پذیری مراکز درمانی

نتایج حاصل از پژوهش نشان می‌دهد بیشترین میزان آسیب‌پذیری مراکز درمانی شهر یاسوج به‌ترتیب در ابعاد ساختاری ـ کالبدی، 235/0؛ موقعیت ساختمان، 210/0؛ تجهیزات و ایمنی ساختمان، 191/0؛ تراکم و ابعاد انسانی 151/0 و در نهایت در بخش ارتباط و دسترسی، 114/0 است. در بخش زیرمعیارها، مصالح اسکلت و مصالح پی در معیار ساختاری ـ کالبدی، فاصله از گسل و عرض معابر اطراف ساختمان در معیار موقعیت ساختمان، کمبود تخت‌های بیمارستانی در معیار تراکم و ابعاد انسانی، دسترسی به مراکز آتش‌نشانی و درمانی در معیار دسترسی و ارتباط و در معیار تجهیزات و ایمنی ساختمان، کمبود تجهیزات اطفاء حریق و کمک‌های اولیۀ پزشکی، بیشترین میزان آسیب‌پذیری را دارند (جدول 4).

ارزیابی آسیب‌پذیری مراکز تجاری

بر اساس نتایج حاصل از پژوهش، میزان آسیب‌پذیری کاربری‌های تجاری شهر به‌ترتیب در ابعاد ساختاری ـ کالبدی با وزن 2650/0، تجهیزات و ایمنی ساختمان با وزن 250/0، موقعیت ساختمان با وزن 191/0، تراکم و ابعاد انسانی با وزن 167/0 و دسترسی و ارتباطات با وزن 126/0 است. در بخش زیرمعیارها در بعد ساختاری ـ کالبدی بیشترین میزان آسیب‌پذیری در بخش مصالح اسکلت با وزن 173/0، در بعد موقعیت ساختمان فاصله از گسل با وزن 262/0، در بعد تراکم و ابعاد انسانی تعداد مغازه با وزن 406/0، در بعد دسترسی و ارتباطات، دسترسی به مراکز آتش‌نشانی با وزن 266/0، در بعد تجهیزات و ایمنی ساختمان کمبود تجهیزات اطفاء حریق با وزن 273/0 و کمک‌های اولیۀ پزشکی با وزن 252/0، بیشترین میزان آسیب‌پذیری را دارند(جدول 5).

ارزیابی میزان آسیب‌پذیری مراکز نظامی

نتایج حاصل از پژوهش، تأیید می‌کند که آسیب‌پذیری کاربری‌های نظامی به‌ترتیب در ابعاد ساختاری و کالبدی با وزن 273/0 و موقعیت ساختمان با وزن 222/0 بیشترین میزان و در ابعاد میزان دسترسی به مراکز مهم شهری با وزن 167/0 و تراکم و ابعاد انسانی با وزن 141/0، کمترین مقدار آسیب‌پذیری را دارند. همچنین، نتایج حاصل از پژوهش در بخش زیرمعیارها نشان‌دهندة این است که بیشترین میزان آسیب‌پذیری در ابعاد مختلف به این صورت وجود دارد: مصالح اسکلت و مصالح پی در بعد ساختاری ـ کالبدی به‌ترتیب با وزن‌های 191/0 و 223/0، در بعد موقعیت ساختمان، فاصله از گسل و فاصله از رودخانه به‌ترتیب با وزن‌های 282/0 و 213/0، در بعد تراکم و ابعاد انسانی و تعداد کارکنان به‌ترتیب با وزن‌های 457/0 و 303/0، در بخش ارتباطات شهری و دسترسی به مراکز هلال احمر با وزن 175/0 و دسترسی به فضای باز و ایمن شهری با وزن 176/0 و در بخش تجهیزات و ایمنی ساختمان، کمک‌های اولیۀ پزشکی با وزن 275/0 و تجهیزات اطفاء حریق با وزن 219/0 (جدول 6).

ارزیابی میزان آسیب‌پذیری مراکز امداد و نجات (هلال احمر)

نتایج حاصل از پژوهش نشان می‌دهد در سازه‌های امداد و نجات، میزان آسیب‌پذیری به‌ترتیب از بیشترین تا کمترین مقدار در ابعاد ایمنی ساختمان (310/0)، ساختاری کالبدی (228/0)، موقعیت ساختمان (190/0)، تراکم و ابعاد انسانی(143/0) و ارتباط و دسترسی با وزن (129/0) است. همچنین در بخش زیرمعیارها بیشترین بخش‌های آسیب‌پذیر در صورت وقوع بحران، مصالح اسکلت (214/0)، مصالح پی (190/0)، فاصله از گسل (290/0)، فاصله از مراکز خطرآفرین (196/0)، تعداد اتاق (317/0)، تعداد کارکنان (379/0)، دسترسی به مرکز هلال احمر (203/0) و تعداد خودروهای امداد (172/0) است (جدول 8).

ارزیابی میزان آسیب‌پذیری مراکز امداد و نجات (آتش‌نشانی)

بر اساس نتایج حاصل از پژوهش، بیشترین میزان آسیب‌پذیری در ایستگاه‌های آتش‌نشانی به‌ترتیب در ابعاد ساختاری ـ کالبدی، تجهیزات و ایمنی ساختمان، موقعیت ساختمان، ارتباط، دسترسی، تراکم و ابعاد انسانی با وزن آسیب‌پذیری 295/0، 235/0، 189/0، 156/0 و 126/0 است. در بخش زیرمعیارها بیشترین میزان آسیب‌پذیری در زیرمعیارهای مصالح پی، فاصله از گسل، تعداد کارکنان، دسترسی به مرکز هلال احمر و کمک‌های اولیۀ پزشکی است (جدول 7).

جدول- 2: میزان آسیب‌پذیری کاربری‌های حساس شهر یاسوج

جدول- 4: ارزیابی میزان آسیب‌پذیری مراکز درمانی

وزن نهایی

وزن

زیر معیار

وزن

معیار

0/060

0/179

مصالح اسکلت

0/335

ساختاری - کالبدی

0/073

0/217

مصالح پی

0/052

/0155

تعداد طبقات

0/032

0/095

مساحت زیربنا

0/032

0/097

مساحت کل

0/039

0/116

سال ساخت

0/047

0/141

کیفیت بنا

0/059

0/279

فاصله ازگسل

0/210

موقعیت ساختمان

0/034

0/162

فاصله از رودخانه

0/039

0/187

مراکز خطرآفرین

0/052

0/246

عرض معابر

0/026

0/126

کاربری سازگار

0/028

0/183

تعداد اتاق

0/151

تراکم و ابعاد انسانی

0/041

0/269

تعداد کارکنان

0/032

0/209

تراکم زمانی

0/047

0/339

تعداد تخت

0/051

0/220

مراکز آتش‌نشانی

0/114

ارتباط و دسترسی

0/017

0/152

مراکز درمانی

0/013

0/118

مراکز انتظامی

0/022

0/191

مرکز هلال احمر

0/016

0/143

دسترسی به معابر اصلی

0/020

0/176

فضای باز و ایمن

0/042

0/220

کمک‌های اولیه

0/191

تجهیزات و ایمنی ساختمان

0/029

0/152

سیستم برق اضطراری

0/031

0/161

پلۀ فرار

0/056

0/292

تجهیزات اطفاء حریق

0/033

0/175

پل و خطوط عابر پیاده

جدول- 6: ارزیابی میزان آسیب‌پذیری مراکز نظامی

وزن نهایی

وزن

زیر معیار

وزن

معیار

0/052

/191

مصالح اسکلت

0/273

ساختاری - کالبدی

0/061

/223

مصالح پی

0/038

/140

تعداد طبقات

0/027

/099

مساحت زیربنا

0/024

/089

مساحت کل

0/032

/0118

سال ساخت

0/038

/140

کیفیت بنا

0/063

/282

فاصله ازگسل

0/222

موقعیت ساختمان

0/047

/213

فاصله از رودخانه

0/042

/187

فاصله از مراکز خطرآفرین

0/033

/147

عرض معابر

0/038

/172

کاربری سازگار

0/051

/303

تعداد اتاق

0/167

تراکم و ابعاد انسانی

0/076

/457

تعداد کارکنان

0/040

/240

تراکم زمانی

0/034

/238

دسترسی به مراکز آتش‌نشانی

0/141

ارتباط و دسترسی

0.019

/136

دسترسی به مراکز درمانی

0/024

0/167

دسترسی به مراکز انتظامی

0/025

0/175

مرکز هلال احمر

0/016

0/116

دسترسی به معابر اصلی

0/024

0/168

فضای باز و ایمن

0/042

0/213

تعداد خودروهای پلیس

0/198

تجهیزات و ایمنی ساختمان

0/051

0/257

کمک‌های اولیۀ پزشکی

0/029

0/144

سیستم برق اضطراری

0/033

0/166

پلۀ فرار

0/043

0/219

تجهیزات اطفاء حریق

جدول- 8: ارزیابی میزان آسیب‌پذیری ایستگاه‌های آتش‌نشانی

وزن نهایی

وزن

زیرمعیار

وزن

معیار

0/062

0/209

مصالح اسکلت

0/295

ساختاری - کالبدی

0/068

0/231

مصالح پی

0/025

0/086

تعداد طبقات

0/036

0/121

مساحت زیربنا

0/032

0/107

مساحت کل

0/030

0/101

سال ساخت

0/043

0/145

کیفیت بنا

0/056

/0294

فاصله ازگسل

0/189

موقعیت ساختمان

0/036

0/193

فاصله از رودخانه

0/026

0/135

فاصله از مراکز خطرآفرین

0/028

0/147

عرض معابر

0/029

0/155

کاربری سازگار

0/039

0/311

تعداد اتاق

0/126

تراکم و ابعاد انسانی

0/059

0/465

تعداد کارکنان

0/028

0/24

تراکم زمانی

0/027

0/176

دسترسی به مراکز آتش‌نشانی

0/156

ارتباط و دسترسی

0/023

0/150

دسترسی به مراکز درمانی

0/020

0/131

دسترسی به مراکز انتظامی

0/037

0/237

مرکز هلال احمر

0/018

0/113

دسترسی به معابر اصلی

0/030

0/193

فضای باز و ایمن

0/053

0/226

تعداد خودروهای امداد

/235

تجهیزات و ایمنی ساختمان

0/064

0/273

کمک‌های اولیۀ پزشکی

0/029

0/122

سیستم برق اضطراری

0/039

0/164

پلۀ فرار

0/051

0/216

تجهیزات اطفاء حریق

 

جدول- 3: ارزیابی میزان آسیب‌پذیری مراکز آموزشی

وزن نهایی

وزن

زیر معیار

وزن

معیار

0/116

0/363

مصالح اسکلت

0/319

ساختاری - کالبدی

0/066

0/208

مصالح پی

0/024

0/075

تعداد طبقات

0/022

0/068

مساحت زیربنا

0/020

0/062

مساحت کل

0/035

0/110

سال ساخت

0/036

0/113

کیفیت بنا

0/045

0/231

فاصله ازگسل

0/194

موقعیت ساختمان

0/051

0/261

رودخانه

0/08

0/146

مراکز خطرآفرین

0/038

0/196

عرض معابر

0/032

0/166

کاربری سازگار

0/021

0/151

تعداد اتاق

0/139

تراکم و ابعاد انسانی

0/033

0/235

تعداد کارکنان

0/025

0/182

تراکم زمانی

0/046

0/329

تعداد محصلان

0/014

0/103

تعداد کلاس

0/028

0/346

دسترسی به مراکز آتش‌نشانی

0/080

ارتباط و دسترسی

0/018

0/223

دسترسی به مراکز درمانی

0/007

0/087

دسترسی به مراکز انتظامی

0/010

0/130

دسترسی به مرکز هلال احمر

0/008

0/102

دسترسی به معابر اصلی

0/009

0/112

دسترسی به فضای باز و ایمن

0/091

0/340

تجهیزات اطفاء حریق پزشکی

/267

تجهیزات و ایمنی ساختمان

0/028

0/106

سیستم برق اضطراری

0/032

0/118

پلۀ فرار

0/062

0/231

کمک‌های اولیۀ پزشکی

0/055

0/205

پل و خطوط عابر پیاده

جدول- 5: ارزیابی میزان آسیب‌پذیری مراکزتجاری

وزن نهایی

وزن

زیر معیار

وزن

معیار

0/046

0/173

مصالح اسکلت

0/265

ساختاری - کالبدی

0/050

0/190

مصالح پی

0/029

0/111

تعداد طبقات

0/022

0/084

مساحت زیربنا

0/026

0/097

مساحت کل

0/048

0/181

سال ساخت

0/043

0/164

کیفیت بنا

0/050

0/263

فاصله ازگسل

0/191

موقعیت ساختمان

0/031

0/163

فاصله از رودخانه

0/037

0/192

فاصله از مراکز خطرآفرین

0/040

0/212

عرض معابر اطراف ساختمان

0/032

0/170

همجواری با کاربری سازگار

0/068

0/406

تعداد مغازه

/167

تراکم و ابعاد انسانی

0/047

0/279

تعداد کارکنان

0/053

0/315

تراکم زمانی

0/034

0/266

دسترسی به مراکز آتش‌نشانی

0/126

ارتباط و دسترسی

0/016

0/127

دسترسی به مراکز درمانی

0/017

0/132

دسترسی به مراکز انتظامی

0/020

0/162

دسترسی به مرکز هلال احمر

0/016

0/125

دسترسی به معابر اصلی

0/024

0/189

دسترسی به فضای باز و ایمن

0/063

0/252

کمک‌های اولیۀ پزشکی

0/250

تجهیزات و ایمنی ساختمان

0/040

0/159

سیستم برق اضطراری

0/042

0/168

پلۀ فرار

0/068

0/273

تجهیزات اطفاء حریق

0/037

0/147

پل و خطوط عابر پیاده

جدول- 7: ارزیابی آسیب‌پذیری مراکز امداد و نجات

وزن نهایی

وزن

زیر معیار

وزن

معیار

0/049

0/214

مصالح اسکلت

0/282

ساختاری - کالبدی

0/043

0/190

مصالح پی

0/033

0/145

تعداد طبقات

0/027

0/117

مساحت زیربنا

0/025

0/109

مساحت کل

0/023

0/102

سال ساخت

0/028

0/124

کیفیت بنا

0/055

0/290

فاصله ازگسل

0/190

موقعیت ساختمان

0/033

0/174

فاصله از رودخانه

0/037

0/196

فاصله از مراکز خطرآفرین

0/033

0/174

عرض معابر اطراف ساختمان

0/032

0/167

همجواری با کاربری سازگار

0/045

0/317

تعداد اتاق

0/143

تراکم و ابعاد انسانی

0/054

0/379

تعداد کارکنان

0/043

0/303

تراکم زمانی

0/022

0/171

دسترسی به مراکز آتش‌نشانی

0/129

ارتباط و دسترسی

0/015

0/117

دسترسی به مراکز درمانی

0/023

0/179

دسترسی به مراکز انتظامی

0/026

0/203

دسترسی به مرکز هلال احمر

0/017

0/130

دسترسی به معابر اصلی

0/026

0/200

دسترسی به فضای باز و ایمن

0/049

0/157

سیستم ارتباطی و رادیویی

0/310

تجهیزات و ایمنی ساختمان

0/039

0/125

پل و خطوط عابر پیاده

0/053

0/172

تعداد خودروهای امداد

0/052

0/169

کمک‌های اولیۀ پزشکی

0/030

0/098

سیستم برق اضطراری

0/040

0/128

پلۀ فرار

0/047

0/151

تجهیزات اطفاء حریق

منبع: یافته‌های پژوهش

بیشترین بعد آسیب‌پذیری کاربری‌ها در بعد ساختاری ـ کالبدی به سبب استفاده از مصالح غیرمقاوم و غیرپایدار به‌خصوص در بخش پی و اسکلت ساختمان و نبود نظارت دقیق سازمان‌های مربوط، به‌ویژه در ناحیۀ ۳ و ۴ بوده است. در بخش زیرمعیارها بیشترین ابعاد آسیب‌پذیر در ابعادی مانند مصالح، مراکز درمانی و آتش‌نشانی، خودروهای امدادی، کمک‌های اولیه و پزشکی بوده است. این مشکلات به دلیل دسترسی‌نداشتن سریع به مراکز درمانی و ایستگاه‌های آتش‌نشانی و توزیع نامتعادل این کاربری‌ها، مجهزنبودن کاربری‌ها به جعبۀ کمک‌های اولیه و پزشکی به‌خصوص در ناحیة 2 و 4، کمبود خودروهای امداد رسانی، هنگام بحران در بیشتر مراکز مرتبط با آن، تراکم زیاد افراد در کاربری‌ها به‌ویژه کاربری‌های تجاری در مرکز شهر ایجاد شده است.

سنجش سطح آسیب‌پذیری نواحی مختلف شهر یاسوج مبتنی بر کاربری‌های حساس شهری

از آنجایی که تکنیک تاپسیس توانایی بسیار بالایی در سنجش و ارزیابی مقایسه‌ای چندین گزینه به صورت هم‌زمان را دارد، بنابراین از این روش برای مقایسه و رتبه‌بندی نواحی مختلف شهر یاسوج استفاده شده است. مراحل انجام مدل تاپسیس به شرح ذیل است:

گام اول: تشکیل ماتریس تصمیم‌گیری: با توجه به تعداد گزینه‌ها، معیارها و ارزیابی‌ها همة گزینه‌ها بر اساس معیارها، ماتریس تصمیم‌گیری انجام می‌شود.

گام دوم: بی‌مقیاس کردن ماتریس تصمیم‌گیری است؛ به منظور مقایسه‌کردن معیارها با مقیاس‌های مختلف، ماتریس معیارها به ماتریس بی‌مقیاس تبدیل می‌شود.

گام سوم: تعیین ضریب اهمیت یا وزن است.

جدول- 9: ضریب اهمیت شاخص‌ها بر اساس روش انتروپی برای سنجش سطح آسیب‌پذیری نواحی یاسوج

شاخص

X1

X2

X3

X4

X5

X6

X7

X8

X9

وزن

0/0210

0/0498

0/0485

0/0230

0/0259

0/0163

0/00582

0/0144

0/2569

شاخص

X10

X11

X12

X13

X14

X15

X16

X17

X18

وزن

0/01322

0/0394

0/0282

0/0548

0/0407

0/0449

0/0395

0/041175

0/037165

شاخص

X19

X20

X212

X22

وزن

0/0254

0/0614

0/0470

0/0648

منبع: یافته‌های پژوهش

در مطالعة حاضر برای محاسبة میزان وزن‌ها از روش آنتروپی استفاده شده است که از مدل‌های بسیار قوی در وزن‌دهی به شاخص‌ها محسوب می‌شود.

 

 

 

جدول- 10: ماتریس بی‌مقیاس‌شده برای انجام عملیات سنجش سطح آسیب‌پذیری نواحی شهر یاسوج

شاخص

X1

X2

X3

X4

X5

X6

X7

X8

X9

ناحیۀ 1

0/0071

0/0154

0/0159

0/0100

0/0139

0/0061

0/0030

0/0055

0/1035

ناحیۀ 2

0/0085

0/0141

0/0226

0/0132

0/0121

0/0066

0/0023

0/0058

0/0980

ناحیۀ ۳

0/0127

0/0332

0/0154

0/0045

0/0075

0/0102

0/0033

0/0088

0/1520

ناحیۀ 4

0/0125

0/0306

0/0368

0/0153

0/0165

0/0090

0/0028

0/0080

0/1491

شاخص

X10

X11

X12

X13

X14

X15

X16

X17

X18

ناحیۀ 1

0/0057

0/0105

0/0083

0/0172

0/0125

0/0129

0/0136

0/0099

0/0109

ناحیۀ 2

0/0049

0/0170

0/0125

0/0143

0/0181

0/0149

0/0166

0/0180

0/0132

ناحیۀ 3

0/0071

0/0196

0/0147

0/0355

0/0158

0/0306

0/0297

0/0262

0/0240

ناحیۀ 4

0/0081

0/0271

0/018814

0/035207

0/030285

0/026204

0/0146

0/0241

0/0224

شاخص

X19

X20

X212

X22

ناحیۀ 1

0/0089

0/0179

0/0145

0/0146

ناحیۀ 2

0/0099

0/0378

0/0250

0/0302

ناحیۀ ۳

0/0133

0/0159

0/0146

0/0245

ناحیۀ 4

0/0170

0/0420

0/0339

0/0497

منبع: یافته‌های پژوهش

 

گام چهارم: یافتن نظریه ایده‌آل‌های مثبت و منفی: در این مرحله، ایده‌آل‌های مثبت و منفی هر یک از شاخص‌ها محاسبه شده است که به شرح جدول ذیل است.

جدول- 11: مقادیر ایده‌آل‌های مثبت و منفی برای سنجش سطح آسیب‌پذیری نواحی شهر یاسوج

شاخص

X1

X2

X3

X4

X5

X6

X7

X8

X9

مثبت

0/0127

0/0332

0/0368

0/01534

0/01655

0/0102

0/00336

0/0088

0/1525

منفی

0/0071

0/0141

0/0154

0/0045

0/0075

0/0061

0/0023

0/0055

0/09802

شاخص

X10

X11

X12

X13

X14

X15

X16

X17

X18

مثبت

0/0081

0/0277

0/0188

0/0355

0/0302

0/0306

0/02977

0/0262

0/0240

منفی

0/0049

0/01051

0/0083

0/0143

0/0125

0/0129

0/0136

0/0099

0/0109

شاخص

X12

X13

X19

X20

مثبت

0/0170

0/0420

0/0339

0/0497

منفی

0/0089

0/0159

0/0145

0/0146

منبع: یافته‌های پژوهش

گام پنجم: محاسبة میزان گزینه‌ها از ایده‌آل‌های مثبت و منفی: در این مرحله، فاصلة هر یک از نواحی شهر یاسوج با بهره‌گیری از روابط مشخص شده است.

 

جدول- 12: فاصلۀ هر یک از گزینه‌ها از ایده‌آل‌های مثبت و منفی

ناحیۀ ۴

ناحیۀ 3

ناحیۀ 2

ناحیۀ ۱

ناحیۀ شهری

0/017

0/052

0/074

0/087

مثبت

0/087

0/077

0/034

0/011

منفی

منبع: یافته‌های پژوهش

گام ششم: محاسبة نزدیکی نسبی به راه حل ایده‌آل

گام هفتم: رتبه‌‌بندی گزینه‌ها بر اساس مقادیر تاپسیس گزینه‌ها

جدول- 13: رتبه‌بندی نواحی شهری یاسوج بر اساس میزان آسیب‌پذیری از نظر شاخص‌های آسیب‌پذیری

ناحیۀ 4

ناحیۀ ۳

ناحیۀ 2

ناحیۀ 1

ناحیۀ شهری

0/841

0/581

0/350

0.111

امتیاز آسیب‌پذیری

1

2

3

4

رتبۀ آسیب‌پذیری

منبع: یافته‌های پژوهش

بررسی فرضیه

نتایج به‌دست‌آمده، نشان می‌دهد ناحیة 4 شهر یاسوج در برابر بحران‌ها و مخاطراتی چون زلزله با کسب امتیاز 841/0، رتبة اول آسیب‌پذیری این شهر را دارد و آسیب‌پذیرترین ناحیة این شهر در برابر مخاطرات و بحران‌های طبیعی چون سیل و زلزله شناخته شده است.

 

شکل- 2: رتبه‌بندی نواحی بر اساس میزان آسیب‌پذیری

به طور کلی، نواحی 4، 3، 2 و 1 در رتبه‌های اول تا چهارم از نظر رتبة آسیب‌پذیری در برابر بحران‌های طبیعی و انسانی قرار دارد؛ بنابراین بر اساس نتایج حاصل‌شده، میزان آسیب‌پذیری نواحی شهر یاسوج از نظر آسیب‌پذیری در مقابل بحران‌های طبیعی یکسان نیست و متفاوت از هم است؛ به این ترتیب فرضیة H1 پژوهش تأیید می‌شود. در واقع میزان آسیب‌پذیری بالای ناحیۀ 4 به سبب حضور اقشار با درآمد پایین افراد در این ناحیه و استفاده از مصالح ارزان و غیرمقاوم، نبود نظارت قوی بر ساخت و سازه‌ها از طرف سازمان‌های مسئول، استقرار کاربری‌های با مصالح ضعیف مانند جوشکاری‌ها و غیره و نزدیکی به آبراهه‌های اصلی شهر است.

تعیین راهبرد برای کاهش آسیب‌پذیری کاربری‌های نواحی شهر یاسوج با بهره‌گیری از روش S-HP

در این مرحله با بهره‌گیری از روش [5] S-HPنقاط راهبردها و راهکار‌های مناسب برای مشخص‌کردن میزان آسیب‌پذیری شهر یاسوج در مقابل بحران‌های طبیعی شناسایی و ارزیابی شد. از این رو با بهره‌گیری از نظرات کارشناسان مربوط، راهبردهای موجود، عملکردها و بررسی عوامل بیرونی و داخلی اثرگذار، فهرستی از نقاط قوت و نقاط ضعف، فرصت‌ها و تهدیدهای موجود بررسی شده است.

جدول- 14: ماتریس ارزیابی نقاط قوت

نقاط قوت (S)

وزن نسبی

وزن مطلق

وزن نهایی

استفاده از مصالح با آسیب‌پذیری کم در ساخت بیشتر بناها

/0127

4/50

/0571

پایین‌بودن عمر کاربری‌ها در بیشتر بناها

/0112

4/20

/0470

پایین‌بودن تعداد طبقات و آسیب‌پذیری اندک بناها

/0091

3/30

/0300

نوساز و قابل نگهداری بودن بخش شایان توجهی از کاربری‌ها

/0125

4/80

/06

استقرار مناسب کاربری‌ها روی شیب طبیعی

/0146

4/45

/0649

وضعیت مناسب عریض‌بودن معابر در بسیاری از شریان‌های ارتباطی

/0086

3/63

/0312

دسترسی مناسب به کاربری‌ها از نظر عرض معابر

/0074

2/99

/0221

استفاده از نماهای با آسیب‌پذیری کم در ساخت تعداد زیادی از کاربری‌ها

/0113

3/80

/0429

رعایت اصل سازگاری و هم‌جواری کاربری‌ها

/0061

3/12

/0190

پراکنش مناسب فضاهای آموزشی در سطح شهر

/0065

2/56

/0166

مجموع

3/98

(منبع: یافته‌های پژوهش)

در ماتریس ارزیابی نقاط ضعف، قرارگرفتن شهر یاسوج در محدودۀ گسل و استقرار نامناسب و پراکنش نامتعادل مراکز درمانی، بیشترین اوزان را دارد.

جدول- 15: ماتریس ارزیابی نقاط ضعف

نقاط ضعف

وزن نسبی

وزن مطلق

وزن نهایی

عرض کم معابر، دسترسی نامناسب و بالابودن ترافیک در شریان‌های مرکزی شهر

/0102

3/25

/0331

استقرار نامناسب و پراکنش نامتعادل بیمارستان‌ها و مراکز درمانی در سطح شهر

/0106

4/36

/0462

استقرار غیراصولی و پراکنش نامتعادل پارک‌ها و فضای سبز در سطح شهر

/0062

3/66

/0226

پراکنش نامتعادل جایگاه‌های سوخت‌رسانی درسطح شهر

/0067

1/66

/0111

آگاهی پایین افراد نسبت به فعالیت‌های حین، قبل و بعد از بحران

/0077

2/85

/0219

مجهزنبودن کاربری‌ها در هنگام بحران به جعبۀ کمک‌های اولیه و کپسول اطفاء حریق

/0128

3/40

/0435

قرارگرفتن بعضی از کاربری‌ها در کوچه‌های بن بست

/0072

3/56

/0256

قرارگرفتن تعدادی از کاربری‌های مزاحم مانند کاربری های صنعتی در سطح شهر

/0055

3/55

/0195

قرارگرفتن شهر یاسوج در محدودۀ گسل‌ها از جمله گسل دنا، زاگرس و قطر ـ کازرون

/0138

4/83

/0665

مشخص‌نبودن سازمان‌های ارائه‌دهندة خدمات هنگام مدیریت بحران و ناهماهنگی بین آنها

/0101

3

/0303

نبود متخصصان مربوط به مدیریت بحران در شهرداری و سازمان‌های دیگر مرتبط با مدیریت بحران

/0091

3/70

/0336

مجموع

3/539

(منبع :یافته‌های پژوهش)

در ماتریس ارزیابی نقاط فرصت، استفاده از فضاهای آموزشی موجود در شهر برای پناهگاه و حمایت و ارائۀ تسهیلات برای نوسازی و مقاوم‌کردن مساکن، بیشترین عوامل فرصت‌‌زا را به خود اختصاص داده است.

جدول- 16: ماتریس ارزیابی نقاط فرصت

نقاط فرصت

وزن نسبی

وزن مطلق

وزن نهایی

خطرپذیری کم منطقه از وقوع بحران در طول تاریخ

/0165

1/43

0/235

وجود علاقۀ شدید به حفظ و نگهداری کاربری‌ها به دلیل وجود درصد بالای مالکیت خصوصی

/0086

3/63

0/312

استفاده از فضاهای آموزشی موجود در شهر برای برای پناهگاه و انتقال مصدومان در هنگام بحران

/0122

4/88

0/595

استفاده از پارک و فضاهای سبز موجود در شهر برای استقرار مصدومان

/0073

3/20

0/235

استفاده از تپه‌های موجود در شهر به عنوان پناهگاه هنگام بحران‌های طبیعی و انسانی

/0093

4/35

0/404

وجود قوانین و آیین‌نامه‌های متناسب برای مقاوم‌سازی و سبک‌سازی کاربری‌ها

/0194

4/50

0/873

نوپابودن شهر یاسوج

/0121

3

0/363

حمایت و ارائۀ تسهیلات مناسب دولت‌ها در جهت نوسازی و مقاوم‌کردن مساکن

/0145

2/59

0/427

مجموع

3/44

(منبع: یافته‌های پژوهش)

در ماتریس ارزیابی نقاط تهدید، قرارگرفتن شهر در محدوده‌های سیل‌خیز مانند رودخانۀ بشار و آبراهه‌های موجود، بیشترین عوامل تهدید زا را داشته است.

جدول- 17: ماتریس ارزیابی نقاط تهدید

تهدید

وزن نسبی

وزن مطلق

وزن نهایی

اختصاص‌ندادن بودجۀ کافی و لازم برای مدیریت بحران در هنگام وقوع حوادث طبیعی

/0068

1/30

0/088

نبود سیاست‌ها و راهبردهای روشن و کلان در زمینۀ مدیریت بحران در ایران و شهر یاسوج

/0068

2/88

0/195

روند رو‌به‌رشد ساخت و سازهای غیرقانونی و غیرمقاوم و ناامن در حاشیة شهر به‌خصوص کنار آبراهه و رودخانۀ بشار

/0127

3/60

0/457

قرارگرفتن کنار رودخانۀ بشار و آبراهه‌های متعدد داخل شهر

/0122

4/88

/595

توجه ناکافی به مدیریت بحران در طرح‌های شهری

/0100

4/20

0/420

تمایل‌نداشتن مردم به استفاده از مصالح مقاوم و جدید به دلیل گرانی مصالح و ناتوانی مالی مردم

/0094

3

0/282

توجه‌نداشتن به به‌سازی و نوسازی بافت‌های فرسودۀ شهر

/0076

2/77

0/210

فاصلۀ کم شهر نسبت به گسل‌های فعال منطقه

/0166

3/20

0/531

قرارگرفتن شهر در محدودة کوهستانی و پربارش زاگرس و توان سیل‌خیزی آن

/0120

4/99

0/589

ناتوانی مالی مردم و بالابودن قیمت مصالح برای مرمت کاربری‌های نیازمند به تعمیر

/0059

2/88

0/169

مجموع

3/16

(منبع: یافته‌های پژوهش)

بخش آخر: تعیین راهکارها

وزن نهایی عوامل داخلی و بیرونی با درصد وزنی آن‌ها و وزن نهایی عوامل مرکب با درصد وزنی آن‌ها به شرح جدول ذیل آمده است.

جدول- 18: ضریب وزنی و درصد اثرگذاری عوامل درونی و بیرونی S-HP

نوع عامل

عوامل درونی

عوامل بیرونی

(S)

(W)

(O)

(T)

مجموع امتیازها (وزن نهایی)

908/3

539/3

440/3

160/3

درصد وزنی

29

25

24

22

مجموع ضرایب عوامل مرکب

نوع عامل

WO

WT

ST

SO

وزن نهایی

979/6

699/6

068/7

352/7

درصد وزنی

25

24

25

26

(منبع: یافته‌های پژوهش)

شکل (3)، وزن نهایی به‌دست‌آمده از عوامل درونی و بیرونی را نشان می‌دهد. این شکل بیانگر امتیاز بیشتر در ربع اول است. مجموع نقاط قوت با وزن 508/3 بیشترین امتیاز را به دست آورد.

شکل- 3: ارزیابی عوامل داخلی و خارجی مدل S-HP

 

منبع: یافته‌های پژوهش

شکل (4) وزن نهایی به‌دست‌آمده از عوامل مرکب است که نشان از امتیاز بیشتر راهکار ST دارد؛ بنابراین راهکار پیشنهادی حاصل از تکنیک  S-HPراهبرد ST است.

شکل- 4: ارزیابی عوامل راهبردی S-HP

 

منبع: یافته‌های پژوهش

نتیجه‌گیری

در این پژوهش برای بررسی میزان و ابعاد آسیب‌پذیری کاربری‌ها 5 شاخص اصلی بررسی و ارزیابی شد. نتایج پژوهش نشان می‌دهد ناحیة 4 شهر، بیشترین میزان آسیب‌پذیری با وزن 841/0 را دارد و کمترین ناحیه از نظر میزان آسیب‌پذیری، ناحیۀ 1 با وزن 111/0 است. در واقع، دلیل میزان بالای آسیب‌پذیری ناحیۀ 4 این عوامل است: نظارت ناکافی و ناپیوستة شهرداری به ساخت و سازه‌ها به‌ویژه مصالح ساختمانی، توسعۀ شهری خودرو و بدون برنامه در این ناحیه، حضور اقشار کم‌درآمد در این ناحیه و استفاده از مصالح ارزان‌تر و قرارگرفتن کاربری‌ها با مصالح ضعیف‌تر و ارزان‌تر مانند کاربری‌های جوشکاری. از لحاظ شاخص آسیب‌پذیری، بیشترین شاخص آسیب‌پذیری کاربری‌ها در شاخص کالبدی ـ ساختاری است که بیشتر به دلیل نبود نظارت قوی شهرداری و سازمان نظام مهندسی بر ساخت و سازهای غیرقانونی و استفاده‌نکردن از مصالح مقاوم و بادوام است. در بخش زیرمعیارها بیشترین ابعاد آسیب‌پذیر در این بخش‌ها بوده است: مصالح پی، اسکلت بنا، مصالح ساختمانی، دسترسی به مراکز آتش‌نشانی، مراکز درمانی و هلال احمر، کمک‌های اولیۀ پزشکی، تعداد کارکنان متخصص، کمک‌های اولیۀ پزشکی، فاصله از گسل، تجهیزات اطفاء حریق، دسترسی به مراکز انتظامی و تعداد خودروهای امداد . دلیل بالای میزان آسیب‌پذیری در این ابعاد به‌ترتیب عواملی مانند این است: استفاده از مصالح ارزان و غیرمقاوم، نبود نظارت سازمان‌های مربوط بر ساخت و سازها، رعایت‌نکردن عدالت مکانی ـ فضایی مراکز خدمات‌رسان هنگام بحران و کمبود آن‌ها در سطح شهر، تجهیزنکردن کاربری‌ها به جعبة کمک‌های اولیه و پزشکی و ناآشنایی شهروندان با این موارد، نزدیکی ناحیۀ 4 به گسل و کمبود خودروهای امدادرسان در سطح شهر.

در این پژوهش، راهکارها و پیشنهادهایی در رابطه با موضوع تحقیق، ارائه می‌شود:

  • نظارت دقیق و مداوم شهرداری بر ساخت و سازهای ناحیۀ 4 شهر و استفاده از مصالح مقاوم و پایدار در برابر زلزله به‌خصوص مقاوم‌سازی مصالح پی و اسکلت کاربری‌ها.
  • سامان‌دهی و دیوارسازی مستحکم حاشیة رود بشار برای جلوگیری از طغیان رودخانه در ضلع جنوبی ناحیۀ 1 و 3 شهر.
  • کانال‌سازی و ایجاد دیوارهای بتونی مستحکم در مسیر آبراهه‌های درون شهر به‌ویژه آبراهۀ رود بشار در ناحیۀ 1 شهر، برای انتقال سریع آب به خارج از شهر در مواقع سیلابی.
  • ایجاد آیین‌نامه‌ای برای تجهیز تمام کاربری‌های شهر به تجهیزات پزشکی و جعبة کمک‌های اولیه از طریق کمک‌های تشویقی به شهروندان.
  • به‌سازی و نوسازی کاربری‌های مربوط به بحران به‌خصوص بیمارستان قدیمی شهید بهشتی و بیمارستان آموزشی ـ درمانی الزهرا.
  • مشخص‌کردن و بهبود مسیرهای دسترسی به مراکز حساس شهری به‌ویژه عریض‌کردن خیابان منتهی به بیمارستان شهید بهشتی و طراحی مسیر جدید برای دسترسی سریع‌تر به بیمارستان امام سجاد (ع).
  • جلوگیری از ساخت و سازهای گسترده و بلندمرتبه در مسیرها و خیابان‌های اصلی شهر به‌خصوص خیابان هفت تیر (محدودۀ میدان انقلاب ـ هفت تیر و آخر آسفالت ـ سه‌ راه بیمارستان) به دلیل بسته‌شدن کامل خیابان در مواقع بحرانی.
  • توجه به پراکنش متعادل کاربری‌های مرتبط با ساز و کار مدیریت بحران به‌خصوص مراکز بهداشتی ـ درمانی، ایستگاه‌های آتش‌نشانی و مراکز امداد و نجات (هلال احمر) در همة نواحی شهر برای دسترسی سریع و به‌موقع به افراد آسیب‌دیده.


[1] Turnin Point

[2] Critical Point

[3] Roberts

[4] Melvin

[5] مدلS.HP  برگرفته از ترکیب نهایی مدلSOWT  و AHP و Model Builder است.

1-   اسماعیلیان، زهرا (1390)، نقش مدیریت واحد در بحران‌های طبیعی شهری (مطالعة موردی: شهر اصفهان)، رسالة دکتری، دانشکدة علوم انسانی و اجتماعی، گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری و منطقه‌ای، استاد راهنما: ملکه عزیزپور، دانشگاه تبریز، صص 134.

2-   برنامه‌ریزی و مدیریت وزارت آموزش، فرهنگ و علوم (2003)، راهنما برای ارتقای مقاوم‌سازی مدرسه در برابر زلزله، وزارت آموزش و پرورش.

3-   پورموسوی، موسی؛ شماعی، علی؛ احدنژاد، محسن؛ عشقی، علی و خسروی، سمیه (1393)، ارزیابی آسیب‌پذیری ساختمان‌های شهر با مدل Fuzzy AHP و GIS (مطالعۀ موردی: منطقۀ 3 شهرداری تهران)، جغرافیا و توسعه، سال 12، شماره 34، صص 121-138.

4-   ترابی، کمال (1388)، بررسی نقش شبکه‌های ارتباطی در کاهش اثرات ناشی از زلزله (مورد مطالعه: منطقۀ 6 شهرداری تهران با تأکید بر ناحیۀ 1)، پایان‌نامة کارشناسی ارشد شهرسازی گرایش برنامه‌ریزی شهری و منطقه‌ای، دانشکدة معماری و شهرسازی، دانشگاه علم و صنعت ایران.

5-   تقوایی، مسعود؛ ترک‌زاده، محمود (1388)، برنامه‌ریزی و مدیریت بحران شهری با تأکید بر امکانات، تأسیسات، خدمات و مکان گزینی خدمات آتش‌نشانی، نشر کنکاش، دانشگاه آزاد مرودشت. 

6-   تقوایی، مسعود؛ دارابی، مژگان (۱۳۸۷)، مدیریت بحران شهری با تأکید بر مرحله پس از بحران، چشم‌انداز جغرافیایی، سال 3، شماره 6، صص 20-40.

7-     جدی، مجید و حسینی، حسین (1384)، نقش سازمان نظامی در مدیریت بحران طبیعی، مجله سیاست دفاعی، شماره 52 و 53، صص 9-28.

8-   جهانگیری، کتایون و خردمند، مهناز (1392)، ارزیابی آسیب‌پذیری سازه‌ای مراکز آموزشی در برابر زلزله و شناسایی اماکن امن جهت سرپناه اضطراری پس از زلزله، امداد و نجات، سال 3، شماره2، صص 26-38.

9-     حبیب، فرح (1391)، نقش فرم‌های شهری بر کاهش آسیب‌پذیری زلزله، چاپ اول، تهران، انتشارات دانشگاه آزاد اسلامی.

10-  حجازی‌زاده، زهرا؛ خسروی، فرامرز و ناصرزاده، محمدحسین (1390)، مدیریت بحران در شهر جدید بهارستان با استفاده از سیستم اطلاعات جغرافیایی، با تکیه بر سیل و تعیین مسیرهای زهکشی شهری مناسب برای دفع آب‌های سطحی، تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی، جلد17، شماره 20، صص 31-50.

11-  حسینی‌خواه، حسین؛ ضرابی، اصغر ومحمدی، جمال (1394)، مدیریت بحران کاربری‌ها در نواحی شهری(پژوهش موردی: شهر یاسوج)، دومین همایش ملی توسعة پایدار در علوم جغرافیا و برنامه‌ریزی، معماری و شهرسازی، تهران، ص 20.

12-  حسینی‌خواه، حسین (1395)، تحلیل فضایی مدیریت بحران کاربری ها در نواحی شهری (پژوهش موردی: شهر یاسوج)، پایان نامه کارشناس ارشد گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشکدة علوم جغرافیایی و برنامه‌ریزی، دانشگاه اصفهان، استاد راهنما: اصغر ضرابی، صص 279- 298.

13-  حسینی، کامبد و ساسانی، محمد (1391)، بررسی چالش‌های مدیریت بحران زلزله درسال 1341 بوئین زهرا، زلزله‌شناسی و مهندسی زلزله، سال 15، شماره دوم، صص 9- 28.

14-  رهنماراد، جعفر؛ توفیقیان، سعید و مسعودی، یونس (1393)، ارزیابی خطر زمین لرزه و تحلیل خطر زمین لرزه در شهریاسوج با استفاده از تئوری احتمالات، سی و سومین گردهمایی علوم زمین، سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور، تهران، صص 1.

15-  شکوهی، محمد؛ شایان، حمید و درودی، محمدهادی (1393)، مکان‌یابی بهینۀ ایستگاه‌های آتش‌نشانی در شهر مشهد، جغرافیا و مخاطرات محیطی، دوره 3، شماره 3، صص 107-128.

16-  شهرداری یاسوج (1394)، معاونت شهرسازی، وب سایت شهرداری یاسوج www.yasuj.ir.

17-  شیعه، اسماعیل؛ اسکندری، محمدامین و حبیبی، کیومرث (1392)، مدل ارزیابی تاب‌آوری مراکز درمانی در برابر زلزله، تهران پنجمین کنفرانس مدیریت بحران.

18-  صمدی، حسین؛ صمدی، حمزه و بابایی، علی (1391)، ضرورت و اهمیت نقش هلال احمر در حوادث و بلایای طبیعی در مدیریت بحران، امداد و نجات، سال 4، شماره3، صص 93-106.

19-  علوی، سیدعلی؛ سالاروند، اسماعیل؛ احمدآبادی، علی؛ فرخی، سعیده و بسحاق، محمدرضا (1391)، تحلیل فضا - مکانی عملکرد ایستگاه‌های آتش‌نشانی بر پایه مدیریت بحران با استفاده از روش تلفیقیMCDM و تحلیل شبکه (مطالعة موردی: منطقة 6 تهران)، مدیریت بحران، دوره1، شماره2، صص57-65.

20-  قائد رحمتی، صفر (1387)، تحلیل فضایی آسیب‌پذیری مساکن شهری در برابر زلزله (نمونة موردی: شهر اصفهان)، پایان‌نامة دکتری تخصصی جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، زنگی آبادی، علی، دانشگاه اصفهان، دانشکدة علوم انسانی.

21-  صفری‌نژاد، محمدرضا (1384)، ارزیابی در بحران، دومین همایش علمی تحقیقی مدیریت امداد و نجات، تهران، مؤسسه آموزش عالی علمی - کاربردی هلال ایران، ص 10.

22-  محمدی، جمال و پورقیومی، حسین (1393)، تحلیل فضایی و مکان‌یابی ایستگاه‌های آتش‌نشانی شهر نورآباد با استفاده از GIS، مجله جغرافیا و برنامه‌ریزی، دوره 18، صص 57-65.

23-  هاتف، نادر و بازیار، محمدحسین (1388)، تأثیر عوامل ساختگاهی بر تغییر ماهیت زلزله محتمل در شهر یاسوج، اصفهان، ششمین کنفرانس بین المللی مهندسی عمران.

24- Alberto, Vanolo et al, (2016), The image of the creative city, eight years later: Turin, urban branding and the economic crisis taboo, Cities, Volume 46, August 2015, Pages 10.

25- Bertrand, L. & Hawarence, S. (1986), The human factor in high fire risk urban residentialareas: A pilot study in neworleans. Department of commerce, national fire prevention and control administration Pages 15.

26- Cutter, Susan L. and Christina, Finch, )2008(, Temporal and spatial changes in social vulnerability to naturalhazards. Proceedings US National Academy of Sciences 105 (7)، 2301-2306, Pages 52.

27- Nichols, Elizabeth, Madeleine, McKechnie and Scott, McCarthy, (2013), Combining Crisis Management and Evidence-Based Management: The Queensland Floods as a (eachable Moment,), Pages 21.

28- Keller, C. (2007), Urban Riots in France, history, pattern and the significance ofinstitutional violence, journal of social justice, Pages 3.

29- Long, Zhang et al, (2016), Risk application research on risk warning mechanism in organizational crisis management – taking Vanke Real Estate Co. Ltd., as an example, Pages 9.

30- Mc Conkey, D. (1987), planning for uncertainty, Business Horizons Journal, Pages 8.

31- Milán et al, (2016), Reassurance or reason for concern: Security forces as a crisis management strategy, Tourism Management, Volume 56, October 2016, Pages 114–125

32- Mileti, dennis, (1999), disasters by design: a reassessment of natural hazards in united states, joseph henry press, Pages 106.

33- Palimiere et al, (2016), A cloud-based architecture for emergency management and first responders localization in smart city environments, Cities, Volume 46, August 2015, Pages 1–7

34- Sabina, Faiz Rashid, (2002), Gender and Floods in Bangladesh, Research Anthropologist, Research and Evaluation Division, BRAC, Pages 2.

35- Smith, Keith, (1996), Environment Hazard, Acssessing Risk and Reducing disaster, 2ed. Routledge, New York and London, Pages 5.