بررسی نقش شرکت‌های تعاونی روستایی زنان در وضعیت اقتصادی و اجتماعی اعضاء (مطالعه‌ی موردی شرکت‌های تعاونی خوسف و خراشاد دراستان خراسا ن جنوبی)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار و عضو هیأت علمی گروه جغرافیا دانشگاه بیرجند

2 استادیار گروه جغرافیا دانشگاه بیرجند

3 دانشجوی دکتری جغرافیا و برنامه ریزی روستایی، دانشگاه اصفهان

4 دانشجوی کارشناسی ارشد جغرافیا و برنامه ریزی روستایی دانشگاه بیرجند

چکیده

مشارکت جامعه زنان در فعالیت های مختلف در راستای توسعه روستایی، نقش موثری دارد. یکی از راهکارهای مناسب در جهت بکارگیری مشارکت زنان، ایجاد شرکت های تعاونی روستایی زنان می باشد. ایجاد این نهادها، مسلماً در وضعیت اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی آنها، مفید است. هدف از این تحقیق بررسی نقش شرکت‌های تعاونی روستایی زنان در بهبود وضعیت اقتصادی و اجتماعی اعضاء بصورت مطالعه موردی در استان خراسان جنوبی می باشد. پژوهش حاضر به لحاظ هدف از نوع تحقیقات کاربردی و برمبنای ماهیت و روش از نوع تحقیقات توصیفی – تحلیلی است. برای جمع آوری اطلاعات از دو روش اسنادی مبتنی بر مطالعات کتابخانه ای و روش میدانی مبتنی بر دو ابزار مصاحبه و پرسش نامه استفاده شده است. با استفاده از روش نمونه‌گیری طبقه‌ای، متناسب حجم نمونه آماری تعداد 243 عضو برای مطالعه انتخاب شدند و با توجه به متغیرهای تحقیق از آزمون t یکطرفه استفاده شد. نتایج این تحقیق نشان داد، که عضویت در شرکت های تعاونی روستایی زنان در وضعیت اقتصادی و اجتماعی اعضاء تاثیر مثبت نداشته است، چرا که نتایج آزمون t، بیشتر از از05/0 بوده و عدم معنادار بودن را نشان می دهد. همچنین براساس نتایج، حداقل 70 درصد از اعضای شرکت های تعاونی، وضعیت اقتصادی و اجتماعی آنان در شاخص های مختلف، بعد از عضویت در شرکت های تعاونی یا تغییری نکرده یا بدتر شده است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Evaluation on the role of rural Women's participation in cooperative companies and its affects on social and economic status of members (case study: Khosf and Khorashad in south khorasan province)

نویسندگان [English]

  • Mammhoud Fallsolayman 1
  • Javad Mikaniki 2
  • Hojat Sadeghi 3
  • A. Dezgi 4
1 Uneversity of Birjand
2 Uneversity of Birjand
3 Ph.D. student of Geography and Rural Planning, University of Isfahan
4 Uneversity of Birjand
چکیده [English]

Women's of community participation are useful in different of activities in rural development. One of the good strategies to apply to participate in women, are cooperative companies of rural of women. . to create this Institutes useful in socio-economic and cultural status. The purpose of this study was to improve the role company s women of rural cooperative in economic and social rural members is a case study in South Khorasan Province. Study now of based purpose of applied research, and based on the nature and method of descriptive - analytic study. For gathering information from two method documents based on library research and field method is used based both interviews and questionnaires. Using stratified sampling, sample volume proportional were selected to the number of 243 members And the one-sided t-test was used for variables. The results Study indicated that membership in cooperative companies of rural of women in social and economic status members, have a positive impact, and the one-sided t-test was used for variables. The results of t test, rather than the 0.05 and the shows absence of significant. Also based results, 70percent minimum of the members of cooperative of companies, social and economic situation of the various indicators, next the members in of cooperative of companies or unchanged or worsened.

کلیدواژه‌ها [English]

  • cooperative companies of women
  • Socio-Economic status
  • rural development

مقدمه و طرح مسأله

تحقق پیشرفت و توسعه کشورها مستلزم بهره­گیری از استعداد و توان و حضور چشمگیر مردم و مشارکت آن­ها در مراحل توسعه است؛ به­طوری که توسعه و مشارکت را اموری در هم تنیده دانسته­اند و فرآیند توسعه را وقتی با ثبات و موفقیت همراه می­دانند که با افزایش مشارکت مردم توأم باشد ( مقنی زاده، 1380: 142). تجربه تاریخی فرآیند توسعه در کشورهای توسعه یافته و پیشرفته، این امر را روشن ساخته که توسعه روستایی یک ضرورت بنیادی برای توسعه ملی است و می‌بایست در اولویت برنامه‌های توسعه‌ای قرار گیرد(شکوری، 1380: 26). از طرف دیگر اقتصاد هر جامعه محور اساسی آن جامعه را تشکیل می­دهد. چرخ اقتصاد آنگاه می­تواند دارای توان و حرکتی متعادل و هماهنگ باشد که از سوی تمام مردم هدایت شود بدین جهت در این گستره، اهمیت حضور زنان به عنوان نیمی از افراد جامعه نمایان می­شود و چنین به نظر می­رسد که اگر حضور زنان کم­رنگ باشد، موقعیت اقتصادی جامعه متزلزل شود (برمان، 1974: 9). از اوایل دهه 1970 به بعد با تأکید کارشناسان بر توسعه یکپارچه روستایی و بدنبال آن نقش مشارکت روستائیان و بویژه زنان روستائی در روند توسعه، نحوه و دامنه فعالیت زنان در امور روستائی و بطور اخص فعالیت‌های کشاورزی به گونه‌ای مشهود مورد توجه قرار گرفته است، تا جائی که در حال حاضر این مقوله برای سازمان‌ها و برنامه ریزان امور توسعه از اولویت خاصی برخوردار است. زنان 40 درصد از نیروی کار در بخش کشاورزی را تشکیل می‌دهند و 50% درصد از فعالیت‌های مربوط به تولیدات کشاورزی به وسیله آنها انجام می‌شود ؛ در ضمن در تمام مراحل پرورش دام نقش بسزایی داشته و 75 درصد از تولیدات صنایع دستی کشور نیز در دست آنان است (آجیلی و دانایی،1384 : 54). یکی از شاخص‌های توسعه اقتصادی – اجتماعی ، مشارکت زنان و نحوه ایفای نقش آنها در ساختارهای اقتصادی است. شواهد موجود نشان می‌دهد، زنان به ویژه در مناطق روستایی نقش عمده‌ای را در تولید محصولات گوناگون زراعی و دامی بر عهده دارند، به گونه‌ای که بدون کمک و مشارکت آنان به عنوان نیروی کار در مزارع رسیدن به توسعه کشاورزی امری ناممکن می‌باشد. اما با این حال به دلیل نوع جنسیت شان قادر به ورود تمامی عرصه‌های مشارکتی نیستند و رسیدگی به حقوق آنها در چند ساله اخیر تنها در حد حرف باقی مانده و هیچگونه بازتاب موثری در جامعه روستایی نداشته است. لذا در بحث مشارکت جویی موفق، جنس بعنوان متغیری موثر به حساب می‌آید(علوی تبار ، 45:1379)

از آنجایی که تعاونی‌ها سازمان یافته ترین نهاد روستایی محسوب می‌شوند و گردانندگان اصلی آن بعنوان نهادی خود جوش و مستقل از بخش دولتی، مردم ساکن در روستا هستند و بی هیچ شبهه‌ای نیمی از این جمعیت ساکن را زنان تشکیل می‌دهند، لذا بررسی میزان و ابعاد مشارکت فعال زنان در تعاونی‌های روستایی از لحاظ تدوین سیاست‌های توسعه روستایی و نقش این تعاونی‌ها در پیشبرد اهداف این سیاست‌ها حائز اهمیت خواهد بود. مدارک نشان می‌دهند، که در اکثر کشورها زنان روستایی را که از لحاظ اقتصادی محرومند، می‌توان با حمایت و تشویق برانگیخت تا گروههایی را پدید آورند و هدایت کنند که به موجب آن درآمد خانواده و یا کارآیی فعالیت سنتی زنان افزایش یابد و به حمایت متقابل اقتصادی و اجتماعی و فرهنگی جامعه و تعاونی منجر شود. نمونه‌هایی از سازمان‌های خدمات رسانی برای زنان روستایی وجود دارند، که مقرون موفقیت بوده اند. همچنین هر گاه سازمانهای زنان و حتی سازمانهای مشترک مردان و زنان بخوبی انتظام پذیرد و در جهت رفع نیازهای محلی جریان یابد، خواهد توانست به برنامه­ریزان و سیاستگذاران جامعه دسترسی پیداکند. علاوه بر این، تجربه و آموزش و اعتمادی که در نتیجه عضویت در تعاونی و اداره گروههای محلی بدست می‌آید، اولین قدم برای وصول سیاستگذاری جامعه محسوب می­شود (لمینک،32:1375). بدین ترتیب اگر بپذیریم که یکی از اهداف اساسی توسعه مکانی-فضایی با ابعاد اجتماعی-اقتصادی، ارتقای منزلت و شان انسانی است. باید بپذیریم که در نظر گرفتن نقش و جایگاه زنان روستایی در برنامه‌های توسعه فرهنگی و اجتماعی-اقتصادی نه تنها ضروری است، بلکه در روند توسعه امری حیاتی به نظر می‌آید (ماونگ، 1995: 466). با توجه به مسائلی که ذکر گردید، پژوهش حاضر به بررسی نقش شرکت‌های تعاونی روستایی زنان در بهبود وضعیت اقتصادی و اجتماعی اعضاء بصورت مطالعه موردی شرکت‌های تعاونی خوسف و خراشاد در استان خراسان جنوبی می‌پردازد. استان خراسان جنوبی دارای 17شرکت تعاونی روستایی زنان می‌باشد که از این تعداد دو شرکت تعاونی روستایی زنان مورد بررسی قرار می‌گیرد، که در شهرستان‌های خوسف و خراشاد در استان خراسان جنوبی می‌باشند.

 

اهمیت و ضرورت

اهمیت مساله در چند مورد خلاصه می‌شود.1-اهمیت داشتن جایگاه زنان در توسعه روستایی با توجه به تحولات دنیای امروز2-مشخص کردن نوع پیامدهای ایجاد شده در نتیجه تاسیس شرکت‌های تعاونی زنان از لحاظ اقتصادی و اجتماعی3-شناخت وضعیت کنونی شرکت تعاونی زنان و در نتیجه حذف عوامل منفی در روند اهداف و توسعه روستایی.4- با توجه به مشارکت زنان در قالب شرکت تعاونی، باید نقاط ضعف و قوت آن، حداقل برای مسوولان و برنامه ریزان مشخص گردد.5- پس از شناخت وضعیت کنونی، می‌توان برای ترقی و بهبود شرکت تعاونی زنان روستایی، برنامه ریزی بهتری انجام داد.

 

اهداف

1-شناسایی وضعیت کنونی و نحوه عملکرد شرکت‌های تعاونی روستایی هدف - شناخت وضعیت اقتصادی و اجتماعی اعضای شرکت‌های تعاونی روستایی هدف3-بررسی نقش شرکت‌های تعاونی زنان در بهبود وضعیت اقتصادی اعضاء4-بررسی نقش شرکت‌های تعاونی زنان بر بهبود وضعیت شاخص‌های اجتماعی اعضا.

 

 

سوابق

استفاده از نتایج به دست آمده از پژوهشهای گذشته در مورد شرکت‌های تعاونی ، محقق را در رسیدن به هدف یاری می نماید. در این راستا خلاصه ای از پژوهشهای انجام گرفته ذکر می‌شود.

فائو(1995) در گزارشی در زمینه زنان و توسعه روستایی در خاور نزدیک " به بررسی و نقد برنامه‌ها و سیاست‌های رسمی در خصوص زنان و توسعه روستایی در محدوده مورد بررسی پرداخته است. این گزارش بر نقش زیر ساختها و ویژگی‌های اقتصادی، اجتماعی بر میزان مشارکت زنان روستایی تأکید دارد. زهرا فرخی راستابی، و همکاران (1382)، در مقاله خود با عنوان "توانمندسازی زنان برای مشارکت در توسعه" به بررسی عوامل موثر بر توانمندسازی زنان پرداخته­اند که یافته­های پژوهش حاکی از آن است که عواملی همچون افزایش سطح تحصیلات، دسترسی به منابع مالی، بهبود وضع سلامت، برخورداری از حق مالکیت قانونی، رفع تبعیض از بازارکار و حذف باورهای سنتی عوامل مؤثری در توانمندسازی زنان هستند. در بررسی دیگری طباطبایی یحیی­آبادی و حسینیان (1384)، در مقاله خود با عنوان" توانمندسازی زنان سرپرست خانوار از طریق مشاوره گروهی، آگاه­سازی و کارآفرینی در شهر تهران" بیان می­کنند که برنامه مشاوره گروهی بر عزت­نفس زنان سرپرست خانوار تأثیر دارد.

بشر دوست (1373) پژوهشی با عنوان"بررسی میزان مشارکت زنان روستایی شالیکار و نقش آموزشهای ترویجی در تولید برنج در استان گیلان را مورد بررسی و تجلیل قرار داد. در این تحقیق، نتایج نشان می‌دهد هرچه وضعیت اقتصادی خانوار فرد بهتر باشد، میزان مشارکت او کمتر می‌شود. همچنین میزان مشارکت افراد آموزش دیده و آموزش ندیده یکسان می‌باشد . توبک (1375)" پژوهشی با عنوان " بررسی رابطه بین عزت نفس و مشارکت زنان در تعاونی‌های زنان روستایی استان سمنان، شهرستان شاهرود روستای مجن را مورد بررسی و تجلیل قرار داد " در این تحقیق نگارنده به بررسی علل و عوامل مؤثر و تأثیرگذار عضویت در تعاونی‌های زنان روستایی می‌پردازد. او به این نتیجه دست یافت، که زنان عضو تعاونی‌ها از میزان عزت نفس ، تفاهم زناشوئی ، اوقات فراغت و تحصیلات بالاتری نسبت به زنان غیر عضو برخوردار می‌باشند. پورطریق(1375)" پژوهشی یا عنوان " سازه‌های مؤثر در مشارکت زنان روستایی در فعالیت‌های امور دام و صنایع روستایی استان هرمزگان را مورد بررسی و تجلیل قرار داد " در این تحقیق سعی بر آن دارد تا عوامل تأثیرگذار بر مشارکت زنان روستایی استان هرمزگان در فعالیت‌های امور دام و صنایع روستایی را مورد بررسی قرار دهد. نتایج به دست آمده از این تحقیق حاکی از آن است که مشارکت فعالیت‌های امور دام با متغیر‌هایی تعداد درآمد مستقل زنان و نیاز مالی آنان رابطه مثبت و معنی داری وجود دارد.

 

سوال‌ها و فرضیه‌ها

سوالات: 1-نقش شرکت‌های تعاونی روستایی زنان مورد بررسی بر بهبود وضعیت اقتصادی اعضا تا چه میزان است؟

2- نقش شرکت‌های تعاونی روستایی زنان موردبررسی بر بهبود وضعیت اجتماعی اعضا تا چه میزان است؟

فرضیه‌ها: 1- فعالیت‌های شرکت‌های تعاونی روستایی زنان بر بهبود وضعیت اقتصادی اعضا تأثیر داشته است.

2- فعالیت‌های شرکت‌های تعاونی روستایی زنان بر بهبود وضعیت اجتماعی اعضا تأثیر داشته است.

 

روش تحقیق

پژوهش حاضر به لحاظ هدف از نوع تحقیقات کاربردی و برمبنای ماهیت و روش از نوع تحقیقات توصیفی – تحلیلی است. برای جمع آوری اطلاعات از دو روش اسنادی مبتنی بر مطالعات کتابخانه‌ای و روش میدانی مبتنی بر دو ابزار مصاحبه و پرسش نامه استفاده شده است.نحوه تعیین حجم نمونه براساس فرمول کوکران است. جم جامعه 962 نفر اعضاء شرکت تعاونی مورد بررسی بوده است. با توجه به جامعه مورد بررسی در این پژوهش از روش نمونه گیری طبقه‌ای متناسب استفاده شده است. که شرکت‌های تعاونی روستایی زنان خراشاد وخوسف طبقات جامعه راتشکیل می‌دهند و متناسب با تعداد سهام داران در هر یک از این طبقات نمونه گیری انجام گردید. حجم نمونه حاصل برابر 243 می‌باشد، به طوری که متناسب با سهامداران شرکت تعاونی زنان خراشاد و کوثر خوسف به ترتیب تعداد 66 و 177 سهامدار از این شرکت‌ها مورد پرسشگری قرار خواهد گرفت. در فرمول مورد استفاده p نسبت سهامدارانی است که در شرکتهای مزبور10سهم و بیشتر دارند.

 

 

برای تعیین اعتماد پرسشنامه مربوط به اعضا تعداد 30 پرسشنامه بین اعضای شرکت‌های تعاونی روستایی زنان توزیع گردید و ضریب آلفای کرونباخ برای پرسشنامه اعضا به شرح ذیل محاسبه گردید. ضریب همسانی درونی (آلفای کرونباخ) که با استفاده از نرم‌افزار SPSS محاسبه شده، در مؤلفه‌ وضعیت اقتصادی 96/0، در مؤلفه‌ وضعیت اجتماعی 98/0، است. از آن‌جایی که میزان ضریب گزارش شده بیش‌تر از 7/0 است. بنابراین پایایی پرسشنامه تحقیق قابل قبول است.

 

 

جدول 1- تعداد سوال‌ها،آزمودنی‌ها و نتایج ضرایب آلفای کرونباخ

مقیاس

تعداد نمونه آماری

تعداد سؤال‌ها

همسانی درونی(آلفای کرونباخ)

اقتصادی

244

11

96/0

اجتماعی

244

25

98/0

منبع: نگارندگان،1392

 

معرفی متغیرها و شاخص‌ها

1-ویژگی‌های فردی (مقیاس فاصله‌ای و اسمی): سابقه‌ عضویت در شرکت تعاونی؛ تعداد افراد خانواده؛ شغل قبل و بعد از عضویت.2-متغیرهای اقتصادی(مقیاس ترتیبی): میزان درآمد ماهیانه؛ میزان پس انداز ماهیانه؛ میزان فعالیت در بخش دامداری-زراعت-باغداری-صنایع دستی؛ توانایی خرید کالای مصرفی-وسایل منزل-وسایل نقلیه؛ فرصت شغلی پاره وقت؛ افزایش دسترسی به اعتبارات و تسهیلات، نهاده‌ها و عوامل تولید؛3-متغیرهای اجتماعی(مقیاس ترتیبی): بهبود وضعیت زندگی؛ ایجاد امکان فعالیت به صورت دسته جمعی؛ ایجاد تبادل نظر و همکاری برای حل مشکلات موجود؛ برخورداری از شخصیت حقوقی در قالب گروه؛ تمایل به تحصیل و حضور در اجتماع؛فراهم شدن امکان آموزش‌های مورد نیاز؛افزایش سواد؛ افزایش اطلاعات، دانش و آگاهی‌های علمی و کاربردی؛ کاهش تعصبات خانوادگی و مخالفت شوهر یا پدر با حضور زنان در فعالیت‌های اجتماعی و اقتصادی؛ کاهش نگرش منفی نسبت به توانایی زنان؛ کاهش فقر اقتصادی خانواده؛ تقویت اعتماد به نفس؛ تقویت خلاقیت فردی و اجتماعی؛ تقویت روحیه‌ رهبری؛ تقویت روحیه نوگرایی و نوپذیری؛ تقویت قدرت تصمیم‌گیری و برنامه‌ریزی؛ تقویت شناخت و درک صحیح از محیط اطراف؛ آموزش صنایع روستایی و هنری-باغداری-زراعت و..؛ آموزش تبدیل فرآوری محصولات کشاورزی و دامی؛ آموزش خانه‌داری، بهداشت و تنظیم خانواده.

 

محدوده و قلمرو تحقیق

شهرستان بیرجند در بین 58 درجه و 36 دقیقه تا 59 درجه و 40 دقیقه طول شرقی و 32 درجه و 38 دقیقه تا 33 درجه و 35 قیقه عرض شمالی قرار گرفته است. این شهرستان دارای وسعت 3959 کیلومتر مربع می‌باشد و شامل دهستانهای القورات- باقران- شاخنات- شاخن- فشارود و کاهشنگ می‌باشد. شهرستان بیرجند ازشمال به شهرستان قائنات و سرایان، از جنوب به شهرستان سربیشه و از شرق به شهرستان درمیان منتهی می‌شود. شهرستان بیرجند مشتمل بر310 روستا و آبادی بوده که از این تعداد 275روستا دارای سکنه است.

شهرستان خوسف در 57 درجه و 57 دقیقه تا 59 درجه و 22 دقیقه طول جغرافیایی و 31 درجه و 20 دقیقه تا 33 درجه و 12 دقیقه عرض جغرافیایی قرار دارد. این شهرستان در 35 کیلومتری جنوب­غربی بیرجند واقع شده­است و دارای مساحتی برابر با 17232.4کیلومتر مربع است. شهرستان خوسف دارای چهار دهستان و 271 روستا است، که از این تعداد 217 روستا دارای سکنه و 54 روستا خالی از سکنه هستند(معاونت برنامه­ریزی استانداری استان خراسان جنوبی: 1391).

 

شکل 1- موقعیت جغرافیایی منطقه مورد مطالعه

 

مفاهیم و مبانی نظری

در دهه 1970، مسائل مربوط به شرکت همه جانبة زنان در فرایند برنامه­های توسعه ملی به تدریج وارد دستور کار سازمان­های توسعه ملی و بین­المللی شد. اما از سال 1981، انتشار مقالات و کتاب­های مربوط به زنان در امور توسعه به سرعت افزایش یافت. با وجود این فعالیت­ها، کوشش­های موجود در برنامه­های توسعه هنوز هم نتوانسته توان موجود و بالقوة زنان را در فرایند توسعه تشخیص دهد و اثر این برنامه­ها را بر زنان مشخص سازد (تورس، 1375: 36). دیدگاه‌های گوناگونی در ارتباط با زنان و توسعه وجود دارد از قبیل دیدگاه رفاه، نگرش زنان در توسعه دیدگاه جنسیت و توسعه، زنان و توسعه، دیدگاه مبتنی بر کارایی، نگرش مبتنی بر توانمندسازی، جنسیت و محیط و .... هدف از نگرش زنان در توسعه، درگیر کردن زنان در توسعه اقتصادی از طریق اجرای طرحهای درآمدزا برای زنان است (واندانا، 1989: 43).

در بررسی روند تاریخی توسعه، گرایشات به سمت توجه به ابعاد انسانی توسعه در پی شکست راهبرد صنعتی شدن شتابان شهری، برنامه ریزان توسعه را بر آن داشت تا در تفکرات خویش تجدید نظر کرده و بهره گیری کافی و متناسب از منابع انسانی، بویژه زنان که نیمی از جمعیت را تشکیل می‌دهند، را از عمده ترین اهداف راهبرد توسعه در نظر بگیرند(خانی، 1372: 134). بنابراین از سال 1970 توجهات جهانی و پروژه‌های تحقیقاتی به سمت زنان جلب گردید و جزوات عمومی برای آگاهی بخشیدن به نحوه تاثیرگذاری برنامه‌های توسعه بر زندگی زنان تدوین شده و در این راستا آژانس‌های ملی و بین المللی بحث در رابطه با دخالت دادن زنان در کنترل و جهت گیری اهداف توسعه را آغاز کردند (مومسن، 1991: 5). این تاکید حداقل در سطح محلی قابل طرح بوده است. بدین ترتیب محققان و سیاستگذاران به درک متفاوتی نسبت به مردان، زنان در انواع مختلف تولیدات کشاورزی و صنعتی رسیدند.

با توجه به آنچه که گفته شد، مشارکت زنان در جریان توسعه یک امر ضروری می‌باشد، که با روش‌های مختلف باید نسبت به این امر مبادرت نمود. یکی از این ظرفیت‌ها، تشکل مردمی با حمایت نهادهای دولتی است. تشکلاتی که بتوانند زمینه مشارکت زنان را در فعالیت‌های اقتصادی و اجتماعی گرد هم آورد. شرکت تعاونی زنان روستایی نمونه‌ای از این تشکلات هستند.

بسط و توسعه فعالیت‌های مولد و پویا، یکی از اهداف مهم تعاونی‌ها است. زیرا تعاونی‌ها با سرمایه گذاری موجب ایجادفعالیت‌های اقتصادی و اجتماعی خاصی می‌شوند. می‌توان ابراز داشت که شرکت‌ها و موسسه‌های مشارکتی(تعاونی‌ها) معمولاً درآمد خود را متناسب با ارزش منابعی که اعضاء شرکت با تشریک مساعی بدست آورده اند، تقسیم می‌کنند. منابع و درآمد خالص میان کلیه اعضاء شرکت بصورت عادلانه تخصیص یافته و هیچ عضوی از تعاونی درآمدش بالاتر از بقیه اعضاء نیست (استوکسد، 2002: 55). گروهی معتقدند که فعالیت در تعاونی‌ها بستر لازم را برای به ثمر رسانیدن رشد شخصیتی و ارتقاء توانمندی‌های ذهنی و فکری اعضاء مهیا نموده و موجب مشارکت فعال آنان در فعالیت‌های گروهی می‌گردد (کرایی،2000: 227). با این وجود بسیاری از رویکردهایی که در باره توسعه تعاونی‌ها و به ویژه تعاونی‌های روستایی مطرح می‌شود، ساده انگارانه، سطحی و بدون مبنای فلسفی عمیق است. به عبارت دیگر بسیاری از خط مشی‌هایی که در باره تعاونی‌ها مطرح می‌گردد، فاقد پایه نظری و چارچوب فلسفی مشخص است و لذا شایسته نسیت که بدون تحلیل عمیق به ارزیابی و چگونگی روند تکامل تعاونی‌ها پرداخت (آپثوپ، 2000: 651).

حال می‌دانیم توسعه‌ای که تعاونی‌ها به دنبال آن هستند، توسعه پایدار است. توسعه پایدار فرآیندی است، که نه تنها رشد اقتصادی را به همراه دارد، بلکه سبب تجدید حیات محیط زیست به جای تخریب آن می‌گردد و به جای در حاشیه قرار دادن مردم، به آنان قدرت و اختیار می‌دهد، اولویت را به فقرا داده و حق انتخاب را برای آنها فراهم آورده و امکان مشارکت در تصمیماتی که بر زندگی آنان تاثیر می‌گذارد را تقویت می‌کند. توسعه‌ای که طرفدار مردم، طبیعت، اشتغال و زنان است (استویپ، 1975: 5). تعاونی‌ها و از جمله تعاونی زنان روستایی در موارد مختلفی از جمله؛ اهداف چندگانه اقتصادی، اجتماعی و اکولوژیکی، ابزار مناسب جهت همکاری و مشارکت مردم، آسیب کمتر به محیط، ایجاد فضای مناسب جهت سرمایه گذاری، کاهش نابرابری، تقویت گروههای حاشیه‌ای و دموکراسی اقتصادی، ارتباط قوی با جوامع محلی و... تاثیر گذار هستند.

بدین ترتیب شرکت‌های تعاونی و از جمله تعاونی‌های زنان، در صورت مدیریت مطلوب، قادر است تا ضمن تامین منافع اعضاء، بستر مناسبی جهت توسعه پایدار فراهم آورد. از آنجا که تعاونی‌های روستایی بیشتر ارتباط را با محیط پیرامون خود برقرار می‌کنند، تشکیل تعاونی‌های روستایی زنان نیز می‌تواند به تحقق توسعه پایدار روستایی مساعدت نماید (گرتلر، 2001: 6). لذا ضرورت آن می‌رود که اثرات اقتصادی و اجتماعی که شرکت تعاونی زنان روستایی مشخص، و بررسی گردد. چرا که مسلماً ایجاد این شرکت‌های، با توجه به اهداف اولیه، نتایجی را به همراه دارد و بدین روش برای این یافتن نتایج ، ببررسی و تحقیق در این زمینه است.

 

بحث و تجزیه و تحلیل

سابقه عضویت در شرکت تعاونی

نتایج نشان می‌دهد در شرکت تعاونی زنان خوسف 5/29 درصد سابقه عضویت 3-1، 1/39 درصد سابقه عضویت 6-4، 8/21درصد سابقه عضویت 9-7 ، 6/9 درصد سابقه عضویت 10 سال به بالا قرار دارند. 21 نفر از افراد نمونه در شرکت تعاونی زنان خوسف سابقه عضویت خود را مشخص نکرده اند. همچنین در شرکت تعاونی زنان خراشاد 9/6 درصد سابقه عضویت 3-1، 4/22 درصد سابقه عضویت 6-4، 4/53درصد سابقه عضویت 9-7، 2/17 درصد سابقه عضویت 10 سال به بالا قرار دارند. 9 نفر از افراد نمونه در شرکت تعاونی زنان خراشاد سابقه عضویت خود را مشخص نکرده اند. سابقه عضویت اکثریت زنان در شرکت­ تعاونی خوسف، بین 6-4 سال و در شرکت­ تعاونی خراشاد، 9-7 است.

 

جدول2- توزیع فراوانی اعضای شرکت تعاونی براساس سابقه عضویت آنان

زیرگروه­ها(سابقه عضویت)

خوسف

خراشاد

کل

فراوانی

درصد فراوانی

فراوانی

درصد فراوانی

فراوانی

درصد فراوانی

3-1

46

5/29

4

9/6

50

4/23

6-4

61

1/39

13

4/22

74

6/34

9-7

34

8/21

31

4/53

65

4/30

10 به بالا

15

6/9

10

2/17

25

7/11

منبع: نگارندگان،1392

 

تعداد افراد خانواده اعضا در شرکت تعاونی

نتایج نشان می‌دهد در شرکت تعاونی زنان خوسف، 9/4 درصد از خانوارهای نمونه تک نفری، 8/12 درصد از خانوارهای نمونه دو نفری، 3/18درصد از خانوارهای نمونه سه نفری، 5/33 درصد از خانوارهای نمونه چهار نفری، 4/13 درصد از خانوارهای نمونه پنج نفری و 1/17 درصد از خانوارهای نمونه شش نفر به بالا هستند. همچنین در شرکت تعاونی زنان خراشاد 2 درصد از خانوارهای نمونه تک نفری، 3/35 درصد از خانوارهای نمونه دو نفری، 5/20درصد از خانوارهای نمونه سه نفری، 6/17 درصد از خانوارهای نمونه چهار نفری، 7/15درصد از خانوارهای نمونه پنج نفری و 9/3 درصد از خانوارهای نمونه شش نفر به بالا هستند. اکثریت تعداد افراد خانواده اعضا در شرکت­ تعاونی خوسف، 4 نفر و اکثریت تعداد افراد خانواده اعضا در شرکت­ تعاونی خراشاد، 2 نفر است.

 

 

 

جدول 3- توزیع فراوانی اعضای شرکت تعاونی براساس تعداد افراد خانواده­ی اعضا

زیرگروه­ها(تعداد افراد خانواده)

خوسف

خراشاد

کل

فراوانی

درصد فراوانی

فراوانی

درصد فراوانی

فراوانی

درصد فراوانی

1

8

9/4

1

2

9

2/4

2

21

8/12

18

3/35

39

1/18

3

30

3/18

13

5/20

43

20

4

55

5/33

9

6/17

64

8/29

5

22

4/13

8

7/15

30

14

6 به بالا

28

1/17

2

9/3

30

14

منبع: نگارندگان،1392

 

شغل اعضا قبل از عضویت در شرکت تعاونی

نتایج نشان می‌دهد شغل اعضا قبل از عضویت در شرکت تعاونی زنان خوسف، 4/12 درصد از خانوارهای نمونه درشغل دامداری، 1/4 درصد از خانوارهای نمونه درشغل باغداری ، 8/11درصد از خانوارهای نمونه درشغل صنایع دستی، 3/5 درصد از خانوارهای نمونه در مشاغل خدماتی و 3/66 درصد از خانوارهای نمونه در سایر مشاغل مشغول به کار هستند. همچنین در شرکت تعاونی زنان خراشاد 7/15 درصد از خانوارهای نمونه درشغل دامداری، 2 درصد از خانوارهای نمونه درشغل باغداری، 9/5درصد از خانوارهای نمونه درشغل زراعت، 3/33درصد از خانوارهای نمونه درشغل صنایع دستی ، 9/5 درصد از خانوارهای نمونه در مشاغل خدماتی و 3/37 درصد از خانوارهای نمونه در سایر مشاغل مشغول به کار هستند. اکثریت اعضا­ی شرکت­ تعاونی خوسف­ و خراشاد، در قبل عضویت در سایر شغل‌ها (غیر از دامداری، باغداری، زراعت، صنایع دستی و مشاغل خدماتی) مشغول به کار بوده­اند.

 

جدول 4- توزیع فراوانی اعضای شرکت تعاونی براساس شغل اعضا

زیرگروه­ها(شغل قبل عضویت)

خوسف

خراشاد

کل

فراوانی

درصد فراوانی

فراوانی

درصد فراوانی

فراوانی

درصد فراوانی

دامداری

21

4/12

8

7/15

29

2/13

باغداری

7

1/4

1

2

8

6/3

زراعت

0

0

3

9/5

3

4/1

صنایع دستی

20

8/11

17

3/33

37

8/16

مشاغل خدماتی

9

3/5

3

9/5

12

5/5

سایر

112

3/66

19

3/37

131

5/95

منبع: نگارندگان،1392

 

 

شغل اعضا بعد از عضویت در شرکت تعاونی

نتایج نشان می‌دهد، شغل اعضا بعد از عضویت در شرکت تعاونی زنان خوسف، 9/9 درصد از خانوارهای نمونه درشغل دامداری، 9/1 درصد از خانوارهای نمونه درشغل باغداری ، 2/1درصد از خانوارهای نمونه درشغل زراعت، 8/6 درصد از خانوارهای نمونه درشغل صنایع دستی، 1/11 درصد از خانوارهای نمونه در مشاغل خدماتی و 1/69 درصد از خانوارهای نمونه در سایر مشاغل مشغول به کار هستند. همچنین در شرکت تعاونی زنان خراشاد 7/7 درصد از خانوارهای نمونه درشغل دامداری، 3/1 درصد از خانوارهای نمونه درشغل باغداری، 3/1درصد از خانوارهای نمونه درشغل زراعت، 8/70درصد از خانوارهای نمونه درشغل صنایع دستی، 1/3 درصد از خانوارهای نمونه در مشاغل خدماتی و 3/12 درصد از خانوارهای نمونه در سایر مشاغل مشغول به کار هستند.اکثریت اعضا­ی شرکت­ تعاونی خوسف­ در بعد عضویت نیز همچنان در سایر شغل‌ها (غیر از دامداری، باغداری، زراعت، صنایع دستی و مشاغل خدماتی) مشغول به کار هستند. ولی اکثریت اعضا بعد از عضویت در شرکت­ تعاونی خراشاد، به شغل صنایع دستی روی آورده اند. زیرا بیشترین درصد فراوانی(8/70 درصد) را به خود اختصاص داده است.

 

جدول5-توزیع فراوانی اعضای شرکت تعاونی براساس شغل اعضا بعد از عضویت در شرکت تعاونی

زیرگروه­ها(شغل بعد عضویت)

خوسف

خراشاد

کل

فراوانی

درصد فراوانی

فراوانی

درصد فراوانی

فراوانی

درصد فراوانی

دامداری

16

9/9

5

7/7

21

3/9

باغداری

3

9/1

2

1/3

5

2/2

زراعت

2

2/1

2

1/3

4

8/1

صنایع دستی

11

8/6

46

8/70

57

1/25

مشاغل خدماتی

18

1/11

2

1/3

20

8/8

سایر

112

1/69

8

3/12

120

9/52

منبع: نگارندگان،1392

 

بررسی شاخص‌های اقتصادی

مقدار میانگین­های بدست آمده (کمتر یا مساوی 3)، در جدول5 نشان می‌دهد که شرکت­های تعاونی زنان نتوانسته اند، در بهبود وضعیت اقتصادی اعضای خود مفید واقع شوند. یا به عبارتی دیگر حداقل 70 درصد از اعضای شرکت‌های تعاونی اذهان داشته اند، که وضعیت اقتصادی آنان بعد از عضویت در شرکت‌های تعاونی یا تغییری نکرده یا بدتر شده است.

 

 

 

 

جدول 6- وضعیت اقتصادی اعضا

 

میانگین

خیلی بدترشده

بدتر شده

تغییری نکرده

بهتر شده

خیلی بهتر شده

فراوانی

درصد

فراوانی

درصد

فراوانی

درصد

فراوانی

درصد

فراوانی

درصد

میزان درآمد ماهیانه

88/2

49

5/20

26

9/10

87

4/36

58

3/24

19

9/7

میزان پس انداز ماهیانه

82/2

51

4/21

29

2/12

85

7/35

56

5/23

17

1/7

میزان فعالیت در بخش دامداری

56/2

49

3/22

25

4/11

122

5/55

21

5/9

3

4/1

میزان فعالیت در بخش زراعت

56/2

48

7/19

31

7/12

115

1/47

23

4/9

4

6/1

میزان فعالیت در بخش باغداری

59/2

50

3/23

20

3/9

116

54

25

6/11

4

9/1

میزان فعالیت در بخش صنایع دستی

3

47

6/20

15

6/6

92

4/40

37

2/16

37

2/16

توانایی خرید کالای مصرفی

91/2

47

1/21

27

1/12

71

8/31

53

8/23

25

2/11

توانایی خرید وسایل منزل

90/2

44

19

30

13

83

9/35

53

9/22

21

1/9

توانایی خرید وسایل نقلیه

74/2

49

6/21

33

5/14

89

2/39

38

7/16

18

9/7

فرصت شغلی پاره وقت

48/2

55

8/24

43

4/19

94

3/42

22

9/9

8

6/3

افزایش دسترسی به اعتبارات و تسهیلات، نهاده‌ها و عوامل تولید

98/2

39

6/17

20

9

90

5/40

51

23

22

9/9

منبع: نگارندگان،1392

 

بررسی شاخص‌های اجتماعی

با توجه به اطلاعات آماری ارائه شده در جدول 7 می­توان اظهار نظر کرد تنها 25 درصد از اعضای شرکت­های تعاونی، بعد از عضویت ، وضعیت زندگی آنان بهبود یافته است. میانگین 83/2 نیز گویای این مطلب است.تنها 21 درصد از اعضا اظهار داشته­اند فعالیت به صورت دسته جمعی بعد از عضویت در شرکت‌های تعاونی روستایی زنان افزایش یافته است. برخورداری از شخصیت حقوقی در قالب گروه(1/14درصد)، ایجاد تبادل نظر و همکاری برای حل مشکلات موجود(6/15 درصد) ، دسترسی به اعتبارات، بازار و مراجع تصمیم گیری(4/26 درصد)، ، فراهم شدن امکان آموزش‌های مورد نیاز(2/24 درصد)، افزایش تمایل به تحصیل و حضور در اجتماع(8/26 درصد)، ، افزایش سواد(1/26 درصد)، افزایش اطلاعات، دانش و آگاهی‌های علمی و کاربردی(37 درصد) ، کاهش تعصبات خانوادگی و مخالفت شوهر یا پدر با حضور زنان در فعالیت‌های اجتماعی و اقتصادی(9/25درصد) ، کاهش نگرش منفی نسبت به توانایی زنان(4/28 درصد) ، کاهش تبعیض‌های جنسیتی(9/23 درصد) ، کاهش فقر اقتصادی خانواده(2/32 درصد) ، از بین بردن مردسالاری و عدم اجازه حضور زنان در فعالیت‌های گروهی(7/31 درصد) ، تقویت اعتماد به نفس(7/41 درصد) ، تقویت خلاقیت فردی و اجتماعی(3/29 درصد) ، تقویت روحیه رهبری(1/33 درصد) ، تقویت روحیه نوگرایی و نوپذیری(2/28 درصد) ، تقویت قدرت تصمیم گیری و برنامه ریزی(7/27 درصد) ، تقویت تجزیه و تحلیل مسایل(4/28 درصد) ، تقویت شناخت و درک صحیح از محیط اطراف(8/35 درصد) ، آموزش صنایع روستایی و هنری(27 درصد) ، آموزش زراعت، باغبانی، دامپروری(8/22 درصد) ، آموزش تبدیل فرآوری محصولات کشاورزی و دامی (9/21 درصد) و آموزش خانه داری، بهداشت و تنظیم خانواده (3/33 درصد) با عضویت در شرکت‌های تعاونی امکان پذیر شده است. بنابراین با نگاهی به درصدهای ارائه شده و میانگین‌های بدست آمده (کمتر از 3) می‌توان نتیجه گرفت که حداقل بیش از 70 درصد اعضای شرکت‌های تعاونی اظهار داشته اند با عضویت در مؤلفه وضعیت اجتماعی آنان بهبود نیافته بلکه در حد متوسط و زیر متوسط می‌باشد. در بین متغیرهای فوق، از دیدگاه اعضا، شرکت‌های تعاونی در تقویت اعتماد به نفس فعالیت‌های تولیدی مشارکتی به عنوان یک مولفه اجتماعی نسبت به دیگر مؤلفه قوی تر بوده است.

 

جدول7- وضعیت اجتماعی

 

میانگین

خیلی کم

کم

متوسط

زیاد

خیلی زیاد

فراوانی

درصد

فراوانی

درصد

فراوانی

درصد

فراوانی

درصد

فراوانی

درصد

بهبود وضعیت زندگی

83/2

44

7/14

29

3/12

103

8/43

39

6/16

20

5/8

ایجاد امکان فعالیت به صورت دسته جمعی

74/2

41

18

31

6/13

108

4/47

41

18

7

1/3

برخورداری از شخصیت حقوقی در قالب گروه

74/2

36

9/15

27

9/11

132

1/58

24

6/10

8

5/3

ایجاد تبادل نظر و همکاری برای حل مشکلات موجود

67/2

44

19

30

13

121

4/52

30

13

6

6/2

دسترسی به اعتبارات، بازار و مراجع تصمیم گیری

79/2

41

7/17

33

3/14

96

6/41

54

4/23

7

3

فراهم شدن امکان آموزش‌های مورد نیاز

78/2

40

3/17

38

5/16

97

42

44

19

12

2/5

تمایل به تحصیل و حضور در اجتماع

88/2

42

8/18

16

1/7

106

3/47

46

5/20

14

3/6

افزایش سواد

83/2

39

17

39

17

92

40

41

8/17

19

3/8

افزایش اطلاعات، دانش و آگاهی‌های علمی و کاربردی

99/2

40

6/17

21

3/9

82

1/36

69

4/30

15

6/6

کاهش تعصبات خانوادگی و مخالفت شوهر یا پدر با حضور زنان در فعالیت‌های اجتماعی و اقتصادی

90/2

36

4/16

23

5/10

104

3/47

41

6/18

16

3/7

کاهش نگرش منفی نسبت به توانایی زنان

82/2

37

7/16

41

5/18

81

5/36

49

1/22

14

3/6

کاهش تبعیض‌های جنسیتی

77/2

42

2/18

42

2/18

92

8/39

35

2/15

20

7/8

کاهش فقر اقتصادی خانواده

96/2

41

1/18

31

7/13

82

1/36

41

1/18

32

1/14

از بین بردن مردسالاری و عدم اجازه حضور زنان در فعالیت‌های گروهی

90/2

42

5/18

26

5/11

87

3/83

56

7/24

16

7

تقویت اعتماد به نفس

05/3

38

17

24

8/10

68

5/30

73

7/32

20

9

تقویت خلاقیت فردی و اجتماعی

95/2

37

4/16

14

2/6

108

48

55

4/24

11

9/4

تقویت روحیه رهبری

91/2

42

8/18

23

3/10

85

9/37

60

8/26

14

3/6

تقویت روحیه نوگرایی و نوپذیری

88/2

41

1/18

18

9/7

104

8/40

55

2/24

9

4

تقویت قدرت تصمیم گیری و برنامه ریزی

91/2

38

17

17

6/7

107

8/47

50

3/22

12

4/5

تقویت تجزیه و تحلیل مسایل

87/2

41

5/18

21

5/9

97

7/43

50

5/22

13

9/5

تقویت شناخت و درک صحیح از محیط اطراف

92/2

45

9/19

25

1/11

75

2/33

64

3/28

17

5/7

آموزش صنایع روستایی و هنری

88/2

44

2/19

22

9/6

99

2/43

44

2/19

20

8/7

آموزش زراعت، باغبانی، دامپروری

72/2

50

1/22

25

4/11

94

9/42

35

16

15

8/6

آموزش تبدیل فرآوری محصولات کشاورزی و دامی

67/2

45

7/19

44

2/19

90

3/93

40

5/17

10

4/4

آموزش خانه داری، بهداشت و تنظیم خانواده

95/2

50

6/21

11

8/4

93

3/40

53

9/22

24

4/10

منبع: نگارندگان،1392

 

 

توصیف نمره وضعیت اقتصادی

نمره وضعیت اقتصادی زنان بعد از عضویت در شرکت‌های تعاونی با میانگین 79/2 و انحراف معیار96/0 دارای چولگی و کشیدگی منفی است. میانگین نشان می‌دهد وضعیت اقتصادی نمونه آماری بعد از عضویت در شرکت‌های تعاونی بدتر شده است یعنی درآمد ماهیانه ، پس انداز ماهیانه، توانایی خرید و میزان فعالیت در بخش زراعت، باغداری میزان فعالیت آنان بدتر شده است چولگی منفی نشان می­دهد که مشاهده‌های دور افتاده از حول میانگین در دامنه چپ توزیع است. کشیدگی منفی بیانگر این است که منحنی توزیع داده­های مشاهده شده از توزیع نرمال کوتاه­تر است. با توجه به این که انحراف ضرایب کشیدگی کوچک­تر از قدر مطلق 96/1 است، توزیع متقارن است،. جزییات دقیق آماری در جدول شماره 7 آمده است.

 

 

 

نمودار1-توصیف متغیر وضعیت اقتصادی

 

توصیف نمره وضعیت اجتماعی

نمره وضعیت اجتماعی زنان بعد از عضویت در شرکت‌های تعاونی با میانگین 84/2 و انحراف معیار93/0 دارای چولگی و کشیدگی منفی ­است. میانگین نشان می‌دهد وضعیت اجتماعی نمونه آماری بعد از عضویت در شرکت‌های تعاونی بدتر شده است و همچنان نسبت به توانایی زنان نگرش منفی وجود دارد. چولگی منفی نشان می­دهد که مشاهده‌های دور افتاده از حول میانگین در دامنه چپ توزیع است. کشیدگی منفی بیانگر این است که منحنی توزیع داده­های مشاهده شده از توزیع نرمال کوتاه­تر است. با توجه به این که انحراف ضرایب کشیدگی کوچک­تر از قدر مطلق 96/1 است، توزیع متقارن است. جزییات دقیق آماری در جدول8 آمده است.

 

نمودار 2- توصیف متغیر وضعیت اجتماعی

جدول8-شاخص‌های گرایش مرکزی و پراکندگی متغیرهای تحقیق

اجتماعی

اقتصادی

آماره

84/2

79/2

میانگین

93/0

96/0

انحراف معیار

87/0

92/0

واریانس

66/0-

57/0-

چولگی

15/0

15/0

انحراف ضرایب چولگی

06/0-

16/0-

کشیدگی

31/0

31/0

انحراف ضرایب کشیدگی

منبع: نگارندگان،1392

 

بررسی متغیرهای تحقیق در شرکت تعاونی خوسف

با توجه به اینکه میزان معنی داری آزمون در جدول8که از 05/0 درصد کوچکتر است و از طرف دیگر با توجه به مقدار آماره ­85/7- t: در متغیر وضعیت اقتصادی، مقدار آماره ­93/5- t: در متغیر وضعیت اجتماعی می‌توان نتیجه گرفت، اعضا از عملکرد شرکت تعاونی خوسف رضایت نداشته اند. همچنین نتایج نشان داد عضویت در شرکت تعاونی خوسف در وضعیت اقتصادی و اجتماعی ایشان تاثیر مثبت نداشته است و عوامل برانگیزاننده (رضایت شخصی، اثبات شایستگی‌های خود، کمک به دیگران، داشتن قدرت و موقعیت اجتماعی برتر و استقلال مالی) نتوانسته است بر عضویت اعضا در شرکت تعاونی خوسف تاثیرگذار باشد.

 

جدول 9- بررسی متغیرهای تحقیق در شرکت تعاونی خوسف

سطح معناداری

درجه آزادی

t

انحراف معیار

میانگین

تعداد

متغیر

0001/0

175

85/7-

88/0

47/2

176

اقتصادی

0001/0

176

93/5-

88/0

60/2

177

اجتماعی

منبع: نگارندگان،1392

 

بررسی متغیرهای تحقیق در شرکت تعاونی خراشاد

با توجه به اینکه میزان معنی داری آزمون در جدول9(05/0p<=) و از طرف دیگر با توجه به مثبت بودن مقدار آماره 97/8 t: در متغیر وضعیت اقتصادی، مقدار آماره ­29/6 t: در متغیر وضعیت اجتماعی می‌توان نتیجه گرفت اعضا از عملکرد شرکت تعاونی خراشاد رضایت داشته اند. همچنین نتایج نشان داد عضویت در شرکت تعاونی خراشاد در وضعیت اقتصادی و اجتماعی ایشان تاثیر مثبت داشته است و عوامل برانگیزاننده (رضایت شخصی، اثبات شایستگی‌های خود، کمک به دیگران، داشتن قدرت و موقعیت اجتماعی برتر و استقلال مالی) توانسته است بر عضویت اعضا در شرکت تعاونی خوسف تاثیرگذار بوده است.

 

جدول10- بررسی متغیرهای تحقیق در شرکت تعاونی خراشاد

سطح معناداری

درجه آزادی

t

انحراف معیار

میانگین

تعداد

متغیر

0001/0

65

97/8

57/0

63/3

66

اقتصادی

0001/0

62

29/6

67/0

53/3

63

اجتماعی

منبع: نگارندگان،1392

 

جمع بندی و نتیجه گیری

آزمون متغیرهای اقتصادی و اجتماعی

نتایج جدول 11 نشان می­دهد عضویت در شرکت تعاونی زنان­ بر افزایش میزان درآمد ماهیانه(05/0p > و 48/1- t: )، افزایش میزان فعالیت در بخش صنایع دستی(05/0p > و 10/0t:)، افزایش توانایی خرید کالای مصرفی(05/0p > و 93/0-t:)، افزایش توانایی خرید وسایل منزل(05/0p > و 24/1-t:)، افزایش دسترسی به اعتبارات و تسهیلات، نهاده­ها و عوامل تولید(05/0p > و 16/0- t:) ، افزایش میزان پس انداز ماهیانه(05/0 > p و 18/2-t:)، افزایش میزان فعالیت در بخش دامداری(05/0 > p و 57/6-t:)، افزایش میزان فعالیت در بخش زراعت(05/0 > p و 45/6-t:)، افزایش میزان فعالیت در بخش باغداری(05/0 > p و 77/5-t:)،افزایش توانایی خرید وسایل نقلیه(05/0 > p و 15/3-t:)، افزایش فرصت شغلی پاره وقت (05/0 > p و 15/7-t:) اثر مثبتی نداشته است. میانگین‌های ارائه شده(کمتر و مساوی 3) در جدول 10گویای همین مطلب است . بنابراین به طور کلی بعد از عضویت در شرکت‌های تعاونی یا وضعیت اقتصادی اعضا تغییر نکرده است. لذا به طور کلی شرکت‌های تعاونی زنان در جهت بهبود وضعیت اقتصادی اعضای خود مفید واقع نشده اند.

 

جدول 11- تاثیر فعالیت‌های شرکت‌های تعاونی روستایی زنان بر بهبود وضعیت اقتصادی اعضا

سطح معناداری

درجه آزادی

T

انحراف معیار

میانگین

تعداد

متغیر

13/0

239

48/1-

21/1

88/2

239

میزان درآمد ماهیانه

03/0

237

18/2-

21/1

82/2

238

میزان پس انداز ماهیانه

0001/0

219

57/6-

98/0

56/2

220

میزان فعالیت در بخش دامداری

0001/0

220

45/6-

1

56/2

221

میزان فعالیت در بخش زراعت

0001/0

214

77/5-

02/1

59/2

215

میزان فعالیت در بخش باغداری

91/0

227

10/0

30/1

3

228

میزان فعالیت در بخش صنایع دستی

34/0

222

93/0-

28/1

91/2

223

توانایی خرید کالای مصرفی

21/0

230

24/1-

21/1

90/2

231

توانایی خرید وسایل منزل

002/0

226

15/3-

19/1

74/2

227

توانایی خرید وسایل نقلیه

0001/0

221

15/7-

07/1

48/2

222

فرصت شغلی پاره وقت

86/0

221

16/0-

19/1

98/2

222

افزایش دسترسی به اعتبارات و تسهیلات

منبع: نگارندگان،1392

نتایج جدول 12 نشان می­دهد فعالیت‌های شرکت‌های تعاونی روستایی زنان در بهبود وضعیت زندگی (05/0 > p و 12/2-t:)، ایجاد امکان فعالیت به صورت دسته جمعی(05/0 > p و 66/3-t:)، برخورداری از شخصیت حقوقی در قالب گروه(05/0 > p و 04/4-t:)، ایجاد تبادل نظر و همکاری برای حل مشکلات موجود(05/0 > p و 94/4-t:)، دسترسی به اعتبارات، بازار و مراجع تصمیم گیری(05/0 > p و 85/2-t:)، فراهم شدن امکان آموزش‌های مورد نیاز(05/0 > p و 98/2-t:)، افزایش سواد(05/0 > p و 16/2-t:)، کاهش نگرش منفی نسبت به توانایی زنان(05/0 > p و 33/2-t:)، کاهش تبعیض‌های جنسیتی(05/0 > p و 87/2-t:)، آموزش زراعت، باغبانی، دامپروری(05/0 > p و 43/3-t:)، آموزش تبدیل فرآوری محصولات کشاورزی و دامی(05/0 > p و 41/4-t:) ، در تمایل به تحصیل و حضور در اجتماع(05/0p > و 54/1-t:)،، افزایش اطلاعات، دانش و آگاهی‌های علمی و کاربردی(05/0p > و 11/0- t:)،، کاهش تعصبات خانوادگی و مخالفت شوهر یا پدر با حضور زنان در فعالیت‌های اجتماعی و اقتصادی(05/0p > و 33/1- t:)،، کاهش فقر اقتصادی خانواده(05/0p > و41/0- t:)، از بین بردن مردسالاری و عدم اجازه حضور زنان در فعالیت‌های گروهی(05/0p > و 24/1- t:)،، تقویت اعتماد به نفس(05/0p > و71/0 t:)،، تقویت خلاقیت فردی و اجتماعی(05/0p > و 68/0- t:)، تقویت روحیه رهبری(05/0p > و 08/1- t:)،، تقویت روحیه نوگرایی و نوپذیری(05/0p > و 64/1- t:)، تقویت قدرت تصمیم گیری و برنامه ریزی(05/0p > و 16/1- t:)، تقویت تجزیه و تحلیل مسایل(05/0p > و 59/1- t:)، تقویت شناخت و درک صحیح از محیط اطراف(05/0p > و 92/0- t:)، آموزش صنایع روستایی و هنری(05/0p > و 45/1- t:)، و آموزش خانه داری، بهداشت و تنظیم خانواده (05/0p > و 52/0- t:) نتوانسته مفید واقع شود. با نگاهی به میانگین‌های ارائه شده در جدول 11 می‌توان نتیجه گرفت که فعالیت­های شرکت­های تعاونی روستایی زنان بر بهبود وضعیت اجتماعی اعضا تاثیری کمی داشته است.لازم به ذکر است که با عضویت در شرکت‌های تعاونی، تنها اعتماد به نفس اعضا به حد متوسط رسیده است، ولی آنقدر افرایش نیافته است که از لحاظ آماری معنادار شود. لذا با استناد به نتایج آماری می‌توان گفت که فعالیت‌های شرکت­های تعاونی روستایی زنان بر بهبود وضعیت اجتماعی اعضا تاثیری نداشته است.

 

جدول 12- تاثیر فعالیت­های شرکت‌های تعاونی روستایی زنان بر بهبود وضعیت اجتماعی اعضا

سطح معناداری

درجه آزادی

T

انحراف معیار

میانگین

تعداد

متغیر

03/0

234

12/2-

16/1

83/2

235

بهبود وضعیت زندگی

0001/0

227

66/3-

04/1

74/2

228

ایجاد امکان فعالیت به صورت دسته جمعی

0001/0

226

04/4-

96/0

74/2

227

برخورداری از شخصیت حقوقی در قالب گروه

0001/0

230

94/4-

01/1

67/2

231

ایجاد تبادل نظر و همکاری برای حل مشکلات موجود

005/0

230

85/2-

08/1

79/2

231

دسترسی به اعتبارات، بازار و مراجع تصمیم گیری

003/0

230

98/2-

10/1

78/2

231

فراهم شدن امکان آموزش‌های مورد نیاز

12/0

223

54/1-

12/1

88/2

224

تمایل به تحصیل و حضور در اجتماع

03/0

229

16/2-

15/1

83/2

230

افزایش سواد

91/0

226

11/0-

17/1

99/2

227

افزایش اطلاعات، دانش و آگاهی‌های علمی و کاربردی

18/0

219

33/1-

10/1

90/2

220

کاهش تعصبات خانوادگی و مخالفت شوهر یا پدر

02/0

221

23/2-

14/1

82/2

222

کاهش نگرش منفی نسبت به توانایی زنان

004/0

230

87/2-

16/1

77/2

231

کاهش تبعیض‌های جنسیتی

67/0

226

41/0-

26/1

96/2

227

کاهش فقر اقتصادی خانواده

21/0

226

24/1-

17/1

90/2

227

از بین بردن مردسالاری و عدم اجازه حضور زنان

47/0

222

71/0

21/1

05/3

223

تقویت اعتماد به نفس

49/0

224

68/0-

07/1

95/2

225

تقویت خلاقیت فردی و اجتماعی

27/0

223

08/1-

17/1

91/2

224

تقویت روحیه رهبری

10/0

226

64/1-

09/1

88/2

227

تقویت روحیه نوگرایی و نوپذیری

24/0

223

16/1-

09/1

91/2

224

تقویت قدرت تصمیم گیری و برنامه ریزی

11/0

221

59/1-

13/1

87/2

222

تقویت تجزیه و تحلیل مسایل

35/0

225

92/0-

22/1

92/2

226

تقویت شناخت و درک صحیح از محیط اطراف

14/0

228

45/1-

18/1

88/2

229

آموزش صنایع روستایی و هنری

001/0

218

43/3-

18/1

72/2

219

آموزش زراعت، باغبانی، دامپروری

0001/0

228

41/4-

10/1

67/2

229

آموزش تبدیل فرآوری محصولات کشاورزی و دامی

59/0

230

52/0-

25/1

95/2

231

آموزش خانه داری، بهداشت و تنظیم خانواده

منبع: نگارندگان،1392

 

در پایان باید ذکر نمود که، شرکت­های تعاونی روستایی زنان یکی از نظام­های بهره برداری محسوب می­شوند که هدف بنیادین این شرکت‌ها بهبود وضعیت اقتصادی و اجتماعی اعضا می‌باشد و این امر مهم برای تحقق درگام اول نیازمند آشنا ساختن اعضا با فعالیت‌ها و اهداف شرکت و درگام بعدی آشنا نمودن افراد با وظایف و مسؤولیت‌های خودشان بعد از عضویت در شرکت است. تحولات گوناگون به وجود آمده از جنبه‌های مختلف در برخی مناطق که شرکت‌های تعاونی انجام فعالیت می‌نماید گویای این است که این شرکت‌ها می‌توانند موجب تحولات عظیمی گردند به شرط آنکه مسوولان زمینه فرهنگی لازم جهت جذب افراد برای عضویت درشرکت­ها را فراهم نموده وخود دلسوزانه درجهت تحقق اهداف شرکت‌ها بکوشند. پیشینه‌های تحقیق نشان می‌دهد در اکثر مناطق مورد بررسی نقش شرکت‌ها مثبت ارزیابی شده است. با استناد به یافته­های تحقیق، در نمونه آماری حاضر، عضویت در شرکت‌های تعاونی روستایی زنان در وضعیت اقتصادی و اجتماعی اعضا تاثیر مثبت نداشته است. دلایل مختلفی می‌توان در این مورد تاثیر گذار باشد. از جمله موارد مهم، عدم بستر سازی لازم در این زمینه است. چرا که در صورت تعریف اهداف ایجاد این شرکت‌ها بصورت مناسب برای اعضا و همچنین انجام اقداماتی مانند آموزش اعضا در زمینه‌های مختلف، ایجاد اشتغال‌های متناسب با اعضا و... شاید وضعیت اقتصادی و اجتماعی شرکت‌های تعاونی از آنچه که امروزه است، بهتر می‌بود. عدم وجود مشارکت عمومی، عدم حمایت‌های ابتدایی نهادهای حمایتی، عدم برنامه ریزی مناسب و دوره‌ای در مراحل مختلف، نگاه جنسیتی به زنان، عدم باور به تاثرگذاری زنان، و... از جمله موارد مهم دیگری هستند که مسلماً در ناموفق بودن عملکرد اقتصادی و اجتماعی شرکت‌های تعاونی روستایی زنان منطقه موثر بوده است.

 

پیشنهادات

یشنهاد می شود علاوه بر اقدامات نظارتی، بستری فراهم شود که تعاونی­ها با قدرت عمل کنند و بتوانند خودشان تصمیم گیرنده باشند. این مسئله هم قدرت ریسک پذیری تعاونیها را افزایش می‌دهد و هم بازخورد فعالیت­هایشان را به خوبی به آنها نشان می دهد. از جمله اقدامات می‌توان به این موارد اشاره نمود. 1- سازمان­دهی فعالیت­های آموزشی برای زنان روستایی2-شناخت دقیق و عمیق وضعیت زندگی زنان روستایی3- حذف موانع آموزشی4- ایجاد اعتماد به نفس5- سواد آموزی و برگزاری کارگاههای اشغال زایی و فرهنگی 6- ایجاد شرایط مطلوب جسمی­، روحی و روانی 7- ایجاد کارگاههای آموزشی 8- ایجاد تشکل‌های تعاونی9- توجه به فن‌آوری اطلاعات و ارتباطات 10- انگیزه مشارکت 11- مشارکت افراد در بخش‌های مختلف.12-تضمین برخی حمایت‌های مالی و دولتی از طرف مسوولان13- افزایش ریسک پذیری در میان زنان از طریق برنامه‌ها و حمایت‌های لازم.

در راستای تحقیقات آتی نیز می‌توان به این موارد توجه داشت.1- بررسی روند مشارکت در میان جامعه سهام­داران شرکت تعاونی روستایی زنان در شهرستان­های خوسف و بیرجند.2- تحلیل نگرش نسبت به مشارکت زنان درشرکت‌های تعاونی ازدیدگاه کارشناسان شرکت تعاونی روستایی زنان و همچنین قشر مردان روستایی در شهرستان­های خوسف و بیرجند. 3- نقش تعاونی‌های زنان روستایی درتوانمندسازی اعضاء و استقلال اقتصادی، اجتماعی و....

1-       آجیلی، عبدالعظیم و دانایی، میترا. (1384). مروری بر تنگناهای مشارکتی در تعاونی‌های زنان روستایی ایران. ماهنامه علمی– اجتماعی، اقتصادی جهاد، شماره25،صص57-48.

2-       بشر دوست، رسول .(1373). بررسی میزان مشارکت زنان روستایی شالیکار و نقش آن آموزش‌های ترویجی در تولید برنج در استان گیلان.پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه تربیت مدرس.

3-       پورطرق، محمد.(1380). عوامل مؤثر بر مشارکت زنان روستایی در فعالیت‌ای امور دام وضایع روستایی استان هرمزگان. رساله کارشناسی ارشد، دانشگاه شیراز.

4-       تورس، اماری­لیس (۱۳۷۵)؛ جنسیت و توسعه، ترجمه جواد یوسفیان، انتشارات بانو، تهران.

5-       توبک، مریم .(1375)..بررسی رابطه بین عزت نفس و مشارکت زنان در تعاونی‌های زنان روستایی استان سمنان ،شهرستان شاهرود ؛ روستای مجن، رساله کارشناسی ارشد، دانشگاه علامه طباطبایی تهران.

6-       خانی، فضیله.(1372)، زنان در کانون توسعه جهان سوم، دومین کنفرانس ملی زن و توسعه، دانشگاه الزهرا. تهران

7-       شکوری، علی .(1370). پژوهشی در توسعه و نابرابری در مناطق روستایی. پژوهش‌های جغرافیایی، شماره 41،صص34-18.

8-       طباطبایی یحیی­آبادی، شهناز و سیمین حسینیان (1384)؛ توانمندسازی زنان سرپرست خانواده از طریق مشاوره گروهی، آگاه سازی و کارآفرینی، فصلنامه خانواده پژوهی، شماره 4.صص360-368.

9-       علوی‌تبار، علی رضا. (1379). مشارکت دراداره امورشهرها، جلداول، نشر سازمان شهرداری‌های کشور. تهران.

10-  فرخی راستابی، زهرا بهجت یزد خواستی و محمود کتابی (1384)، پیش شرط­ها و موانع توانمندسازی زنان: مطالعة موردی زنان شهر اصفهان، مجلة پژوهشی دانشگاه اصفهان (علوم انسانی)، جلد نوزدهم شماره ٢.صص1-20.

11-  لمینگ،چی‌ران.(1375). مشارکت‌های زنان درتعاونی‌های روستایی،ترجمه: پروین معروفی، نشر دبانو، تهران.

12-  معاونت برنامه ریزی استانداری.(1385 و 1391). سالنامه آماری استان خراسان جنوبی، دفتر آمار و اطلاعات. بیرجند.

13-  مقنی زاده، محمدحسن. (1380). سازمان­های غیردولتی نهادی برای سازماندهی مشارکت در جامعه مدنی، مجموعه مقالات نقش و جایگاه سازمانهای غیردولتی در عرصه فعالیت‌های ملی و بین المللی ، دفتر مطالعات و تحقیقات سیاسی وزارت کشور، تهران.

14- Apthotp.R.(2002). Policy Evaluation and Meta-Evaluation: The Case of Rural Cooperatives,pp651-668.

15- Berman, m.(1974). Sex discrimination in Geography : The case of Ellen Churchill Semple, Professional Geography, Vol26. Pp8-11.

16- Fao, (1995). Asysn thesis Report Of The Near East Region-Women, Agriulture And Rural Development, Rome.

17- Gertler,M.(2001). Rural Co-operatives and Sustainable Development, Center for the study of co-operatives Uneversity of Saskkatchewan,.USA

18- Maung, I. M. (1995), "Female Labor participation in Myanmar." Sign, Vol. 28, No. 3, pp. 455-480.

19- Momsen,janet.(1991). Women and Development in the third world, Routlege,pp1-8.

20- Vandana, Shiva(1989).staving alive: women ecology and development, Zed Books Ltd press, London.

21- Styoppw.C.(1975). Coorperation Development and Problem of Social Participation in Light of Recent, Uneversity of bologhatialy Journal of Rural Cooperation. Vol12, pp1-9.

22- Stovkstd, G.(2002). Cooperative Income Allocation in Multiput , Multu-input Setting, Oregon State University, Corvallis or USA, Norwegin Agricultural Economics Research Institute ,Norway,pp53-67.