اولویت گذاری و رتبه‌بندی کانون‌های گردشگری دشت ابراهیم آباد یزد

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استاد گروه جغرافیا دانشگاه اصفهان

2 دانشجوی کارشناسی ارشد جغرافیا وبرنامه ریزی توریسم دانشگاه آزاد اسلامی واحد نجف آباد

چکیده

طرح رابطه‌ای مسائل ژئومورفولوژیک با توریسم از جمله حیطه‌های مطالعاتی بین رشته‌ای مطرح در سال‌های اخیر است. با برقراری چنین ارتباطی، مکان‌های توریستی ژئومورفولوژیکی به صورت اشکال و فرآیندهای ژئومورفولوژیکی تعریف می‌شود که بنابر درک انسان از عوامل تأثیر گذار زمین شناسی، ژئومورفولوژیکی، تاریخی و اجتماعی این مکان‌ها، ارزش زیبا شناختی، علمی، فرهنگی – تاریخی و یا اجتماعی - اقتصادی پیدا می‌کنند. در این پژوهش سعی بر آن است تا روش‌های اولویت گذاری و رتبه بندی در اراضی و بخصوص اراضی که آمادگی آمایش برای پتانسیل‌های توریستی دارد، بررسی شود. بر این اساس لندفرم‌های ژئومورفولوژیکی منطقه دشت ابراهیم آباد یزد شناسایی شده و وضعیت توانمندی‌ها و پتانسیل‌های ژئومورفولوژیکی آن‌ها مورد ارزیابی قرار گرفته است. برای تشریح لندفرم‌های ژئومورفولوژیکی دشت ابراهیم آباد ابتدا استفاده از تصاویر ماهواره‌ای و روش تحلیل سیستم‌های ارضی نقشه‌های زمین شناسی، توپوگرافی و داده‌های حاصل از بازدید‌های میدانی استفاده شده است و میزان توانمندی‌ها و پتانسیل‌های ژئومورفولوژیکی این لندفرم‌ها بر اساس روش پرالونگ ارزیابی شده است. بررسی‌ها نشان می‌دهد که مکان‌های مطرح شده قابلیت یک مکان توریستی ژئومورفولوژیک را داراست و می توان آن‌ها را جزو منابع طبیعی وگردشگری منطقه به شمار آورد. بر همین اساس، ارزش این مکان‌ها عمدتاً به دلیل بالا بودن ارزش علمی آن‌هاست. این لندفرم‌ها بر اساس امتیاز دهی در روش پرالونگ رتبه‌بندی شده‌اند. ارائه نگاهی جدید به منطقه مهریز و دشت ابراهیم آباد و واحد‌های ژئومورفولوژیکی و تعریف آن‌ها در قالبی از مفاهیم ژئوتوریسمی مهمترین دستاورد این پژوهش است که مستلزم پیگیری از طرف محققان و کارشناسان است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

-

نویسندگان [English]

  • Mohamad hosein Ramesht 1
  • Maryam Faeyzelahi 2
چکیده [English]

-

کلیدواژه‌ها [English]

  • -

مقدمه

صنعت گردشگری یکی از ارکان مهم اقتصاد جهان کنونی رادر بر می‌گیرد وسرمایه گذاری در این صنعت، پربازده ترین سرمایه گذاری‌ها محسوب می‌شود. مسافر وگردشگراز جمله منابع مهم ارزی است که در برنامه ریزی‌ها و سیاست گذاری مسئولان و ایجاد توسعه پایدار نقش بسزایی را ایفا می‌نماید. سرزمین ایران به علت دارا بودن تنوع پدیدهای زمین شناسی و تنوع زیستی فراوان که آن راجزو یکی از 5 کشور نخست بر خوردار از بیشترین تنوع زمین در کره زمین قرار داده است، همچنین با توجه به جاذبه‌های تاریخی وفرهنگی بیشمار که در ردیف یکی از 10 کشور نخست جهان به شمار می‌آید، شرایط بسیار مناسبی برای بستر سازی جذب و توسعه صنعت توریسم و ژئوتوریسم (توریسم زمین شناسی) دارد که باید به طریق صحیح ومنطقی ومداوم مورد استفاده قرار گیرند. این صنعت که در صدد شناساندن جاذبه‌های زمین شناختی است به مسافر متخصص فرصت می‌دهد که در حداقل زمان ممکن بدون صرف هزینه و زمان مستقیماً به جاذبه‌های دلخواه خود در طبیعت دست یابد (توکلی، 1388: 44).

یکی از سرمایه‌های منحصر به فرد در هر کشور و منطقه جاذبه‌های ژئومورفوتوریستی آن محسوب می‌شود، که شناسایی و برنامه ریزی آن به منظور توسعه گردشگری علمی، از اهمیت بسزایی برخوردار است. ژئومورفوسایت‌ها یا چشم اندازها و مکان‌های ژئومورفولوژیکی نیز، به عنوان یکی از عناصر مهم مناطق حفاظت شده طبیعی است، که به خودی خود و یا در ترکیب با مواریث فرهنگی، تاریخی واکولوژیکی، از توانمندی‌های بالقوه‌ای در راستای گردشگری پایدار برخوردار است. طرح رابطه‌ای مسائل ژئومورفولوژیک با توریسم از جمله حیطه‌های مطالعاتی بین رشته‌ای مطرح در سال‌های اخیر است. با برقراری چنین ارتباطی، مکان‌های توریستی ژئومورفولوژیکی به صورت اشکال و فرآیندهای ژئومورفولوژیکی تعریف می‌شود که بنابر درک انسان از عوامل تأثیر گذار زمین شناسی، ژئومورفولوژیکی، تاریخی و اجتماعی این مکان‌ها، ارزش زیبا شناختی، علمی، فرهنگی – تاریخی و یا اجتماعی - اقتصادی پیدا می‌کنند (شایان و همکاران، 1387، 73 -91).

در این بررسی سعی شده است تا دشت ابراهیم آباد یزد با توجه به قابلیت‌ها و پتانسیل‌های طبیعی، فرهنگی –تاریخی و وجودکانون‌های جاذب[1] متعدد در آن به عنوان یک منطقه گردشگری اولویت گذاری و رتبه بندی و کلاسه بندی گردد و در برای برنامه‌ریزی‌های گردشگری و بهره برداری بهتر، آماده سازی فیزیکی و آمایش استفاده شود. از جمله استراتژی‌های توسعه مناطق فراموش شده تعریف کاربری‌های خاصی است که می‌تواند ضمن تقویت هویت مکانی آن‌ها شرایط توسعه پایدارآن‌ها را فراهم آورد. از جمله نقش‌های توسعه‌ای که می‌تواند ضمن سرمایه گذاری اندک به توسعه مناطق کمک فراوان نماید آماده سازی مناطق پایکوهی، بیابانی و متروک برای فعالیت صنعت توریسم است. تغییر رویه در حفاظت از مناطق حفاظت شده، پارک‌های ملی... یکی از بهترین جلوه‌های چنین منشی است. بسیاری از مناطق پایکوهی ایران به عنوان مناطق ییلاقی به صورت سنتی مورد توجه مردم بوده است و این مناطق غالباً دارای ویژگی‌های طبیعی منحصر بفرد و شاخص بوده است. دشت ابراهیم آباد واقع در یزد یکی از مناطقی است که جاذبه‌های استثنایی برای توریسم فر هنگی دارد و با توجه به آن که این منطقه را بدون اغراق می‌توان یک موزه طبیعی تعریف نمود که مجموعه متنوعی از مواریث اقلیمی –فرهنگی، سنگ شناسی و ژئوتوپ‌ها را شامل می‌گردد.

 

اهداف تحقیق

با توجه به تنوع پدیده‌های طبیعی و تاریخی وزیبایهای ظاهری در منطقه، می‌توان به الویت‌گذاری ورتبه بندی هر یک از کانون‌های جاذب توریسمی اقدام نمود و با سرمایه گذاری مناسب در هریک از این الویت‌ها متناسب با ارزش و عیار علمی هر یک به آمایش و توسعه گردشگری در منطقه پرداخت. این طرح سعی بر آن دارد با توجه به توانایی‌ها و قابلیت‌های منطقه به شناساندن این ناحیه از کشور بپردازد و در صورت امکان طرح گسترش شهرک توریستی را در این ناحیه از کشور ارائه نماید، با توجه به این امر اهداف کلی این تحقیق به شرح زیر است:

-باز شناسی و پهنه بندی پدیده‌های جاذب توریسمی در محوطه ابراهیم آباد یزد.

-تعیین الویت‌های کافی برای انتخاب اماکن مناسب برای ایجاد کانون‌های جاذب منطقه‌ی توریسمی.

 

فر ضیات تحقیق

فرضیه‌هایی که برای دستیابی به اهداف مورد نظر در این پژوهش دنبال گردیده شامل:

-کانون‌های روستایی در منطقه می‌تواند به عنوان کانون جاذب در روش پرالونگ معرفی شود.

-مورثه‌های طبیعی گذشته وفرآیند‌های جاری فعلی ترکیبی پویا ازیک ژئوپارک دینامیک رادراین منطقه فراهم آورده است.

سئوال اساسی که در اینجا مطرح می‌باشد این است که: چه توان‌های بالقوه ای برای تبدیل دشت ابراهیم آباد به یک ژئوپارک وجود دارد؟

 

روش تحقیق

رویکرد حاکم در این پژوهش، توصیفی و تحلیلی است و خروجی آن کاربردی است.

در این پژوهش ابتدا، از طریق مطالعه کتابخانه‌ای، با بررسی اسناد و مدارک مربوط به موضوع، اقدام به گرد آوری اطلاعات و داده‌های مور نیاز شده است. سپس با بررسی نقشه‌های توپوگرافی مهریز یزد، تصاویر ماهواره‌ای + ETM لندست (2005) و بازدیدهای میدانی، لندفرم‌ها شناسایی و موقعیت هر یک از آنها مشخص گردید.

- برای دستیابی هرچه بهتر به اهداف مورد نظر بااستفاده از روش تقسیم سیستم اراضی، منطقه را به دوسیستم A, B مجزا نموده و کلیه پدیده‌های طبیعی، تاریخی -فرهنگی را در دوسیستم مشخص و تقسیم بندی شده است.

-پس ازشناسایی پدیده‌های مزبور، برای اولویت گذاری و رتبه بندی این پدیده‌ها از روش پرالونگ استفاده نموده، برای این منظور، برگه‌های شناسایی پدیده‌های مورد نظر توسط تعدادی از دانشجویان درمنطقه رتبه بندی گردیده است. روش پرالونگ است.

- در نهایت نتایج حاصل از تحقیق به صورت جداول و نمودارمشخص شده و نقشه‌ها با استفاده از نرم افزار Arc GIS ارائه گردیده است. هر پدیده و یا منطقه مشخص شود. از جمله روش­هایی که می‌توان نسبت به ارزیابی - اهم هر یک از پدیده­ها مبادرت کرد روش پرالونگ استروش با ارزیابر قالب ارزش علمی است.

 

پیشینه تحقیق

با توجه به اهمیت نقش لندفرم‌ها و ژئومورفوسایت‌ها در توسعه پایدار گردشگری، در طی دهه اخیر کارهای مختلفی در سطح جهان در این رابطه صورت گرفته است. از جمله مهمترین تحقیقات در سطح جهان می‌توان به سرنا و دیگران (2005) اشاره نمود. پرالونگ [2](2005) این روش و مدل را توضیح داده و کاربرد این روش را بررسی نموده است. سرناو وگونزالز (2005) به بررسی ارزش مکان ژئومورفولوژیک در پارک ملی پیکوس[3] در اروپا پرداخته است.

همچنین رینارد و دیگران (2007) به ارائه روشی نو در ارزیابی ژئومورفوسایت[4] پرداخته است. در این روش که تقریباً مشابه کارهای دیگران در این حوزه بوده، به بحث در مورد تعیین ارزش علمی و مکمل در ژئومورفوسایت‌ها پرداخته است، با این تفاوت که در این مقاله ارزش اقتصادی، اکولوژیکی، زیبایی شناختی به عنوان یک معیار مستقل در نظر گرفته شده و دو معیار اصلی (ارزش علمی و فرهنگی) دارای زیر شاخص‌های خاص خود هستند، در پایان ژئومورفوسایت‌های بالقوه انتخاب ومعرفی شدند.

در کشور ایران نیز در مقالات محدودی به این موضوع پرداخته‌اند. زمردیان (1384) با به کاربردن ژئومورفوتوریسم سواحل شمال این مساله را در میان جغرافیدانان ایران مطرح ساخته‌اند. نوجوان (1386) در مقاله‌ای یزد را به عنوان کانونی مدنی در ایران مرکزی معرفی نموده است که دارای میراث‌های اقلیمی وژئومورفیک تاثیر گذار بر مدنیت به عنوان ژئوتوپ است. ثروتی و همکاران(1385) به تاثیر اشکال ژئومورفولوژیکی در ایجاد فرصت‌های برنامه‌ریزی در استان همدان، (ثروتی و همکاران، 23:1387) به بررسی اشکال ژئوتوریسمی و راهبرد‌های توسعه گردشگری استان فارس، احراررودی و همکاران(1387) به نقش اشکال ژ ئومورفولوی منطقه چابهار در جذب گردشگر، رحمانی (1387) به قابلیت وتوانمندی‌های گردشگری اشکال ژئومورفولوژی در زاگرس پرداخته‌اند. شایان (1389) به ارتباط بین ویژگی‌های ژئومورفولوژیکی منطقه داراب با ژئوتوریسم به این موضوع در چهار چوب لند فرم‌های ژئوموفولوژیکی در نقاط مختلف محدوده مورد مطالعه پرداخته است. به این نتایج دست یافته که شهرستان داراب با داشتن لندفرم‌های متعدد ژئومورفولوژیکی قابلیت مطرح شدن به عنوان یک مکان گردشگری را دارد. شاه‌زیدی (1390) به کاربرد ژئومرفولوژی در برنامه‌ریزی توریسم اشاره داشته و چند مدل در این زمینه از جمله مدل پرالونگ معرفی نموده است.

همچنین مختاری (1389) در مقاله‌ای رابطه بین وجوه اکوتوریستی حوزه آبریز آسیاب خرابه و ویژگی‌های زمین محیطی رابیان وآن را در قالب مکان‌های ژئومور فولوژیکی در قسمت‌های مختلف بررسی می‌نماید و این نتایج را بدست آورده است که گردشگران در این منطقه به زیبایی‌های ظاهری بیش از جاذبه‌های اکوتوریستی توجه دارند.

ایلدرمی(1390) در مقاله‌ای در جهت توسعه پایدار اقتصادی، اجتماعی منطقه به غار علی‌صدر پرداخته و این غار را با جاذبه‌های فراوان مستعد برای یک ژئوپارک دانسته که می‌باید زیر ساخت‌های لازم در آن صورت گیرد. کهرم (1374) قره‌نژاد (1375) پارساییان (1377) در زمینه برنامه ریزی گردشگری به نشر آثاری مبادرت نموده اند. در دهه اخیر محققان جوان رساله‌های کارشناسی ارشد و دکتری خود را به این زمینه اختصاص داده‌اند که از آن جمله می‌توان اولیاء (1380)، نصیری زاده، توتونچی و نوجوان (1381) و زارع (1383) را نام برد.

 

محدوده مورد مطالعه

منطقه مورد مطالعاتی این پژوهش شامل شهرستان مهریز و دشت ابراهیم آباد یزد،دهکده توریستی ده بالا و طزرجان تاسونیچ است که به طور تقریبی 1115 کیلومترمربع است. شهرستان مهریز در 30 کیلومتری از مرکز استان قرار دارد و روستای ابراهیم آباد که در یک ناحیه دشتی قرار گرفته است، با آب ‏و هوای گرم و خشک و تپه‌های شنی غرب آبادی را فراگرفته است.

 

 

 

نقشه شماره 1: محدوده مورد مطالعه

 


 

 

 

 

مبانی نظری

ژئومورفوسایت‌ها

عبارت از لندفرم‌های ژئومورفولوژی هستند که به واسطه آگاهی و بهره جویی انسان یک ارزش علمی، تاریخی – فرهنگی، زیبایی شناختی و یا اجتماعی – اقتصادی پیدا کردند. آن‌ها ممکن است به صورتی منفرد و یا چشم اندازهای گسترده تر وجود داشته باشند و امکان دارد به واسطه اثرات فعالیت‌های انسانی تغییر یافته، آسیب دیده و حتی تخریب شوند (مختاری، 1390: 7).

 

آرمان شهر جغرافیا (آمایش سرزمین)

آمایش ازنظر لغوی به معنی آمالیدن وآمودن است. (زیاری، 1388،23) رکن اصلی واساسی جغرافیا مکان است، و آمایش مکان (سرزمین‌ها) به عنوان آرمان شهرجغرافیا شناخته می‌شود. براساس آنچه گفته شد پرداختن به سرزمین‌های بکر و دست نیافته و همچنین آرایش مکان‌ها با توجه به اهداف مختلف خود می‌تواند از جمله برنامه‌ریزی‌ها در این سرزمین‌ها و استفاده از پتانسیل‌ها وتوان‌های بالقوه در این مکان‌ها باشد، آمایش سرزمین‌ها برای استفاده گردشگران از این سرزمین‌ها می‌تواند به عنوان اهداف برنامه ریزان ومسئولان به کار آید. البته در آمایش یک سرزمین باید به سه محور اساسی در آن مکان توجه داشت: 1-افتراق‌های ساختاری 2- تعادل 3- توان‌های بالقوه محیطی.

 

ژئومورفوتوریسم

یکی از روش‌های نوین در توان سنجی ژئومورفوسایت‌ها یا چشم اندازهای ویژه ژئومورفولوژیکی است. محوریت مطالعاتی در این شاخه علمی، تعیین لند فرم‌های ویژه گردشگری و ترکیب نمودن آن با مواریث فرهنگی، تاریخی و اکولوژیکی به منظور دست یابی به توسعه پایدار گردشگری است. ژئوپارک‌ها از جمله محدوده‌هایی از زمین هستند که دارای توان‌ها و قابلیت‌های باستان‌شناسی، اکولوژیکی و فرهنگی است که می‌توان با آمایش و برنامه ریزی درآن‌ها به توسعه این مناطق کمک نمود (مختاری، 1390: 7).

 

تحلیل سیستم‌های ارضی در آمایش منطقه دشت ابراهم آباد یزد

بر طبق آنچه در مورد سیستم‌های اراضی بیان گردید و با توجه به منطقه مورد مطالعه د راین پژوهش می‌توان برای آمایش سرزمین و برنامه‌ریزی توریسم اقداماتی به صورت ذیل انجام داد:

1-نقشه توپوگرافی منطقه دشت ابراهیم آباد یزد و تفت را تهیه نموده و این نقشه را از لحاظ افتراق توپوگرافیک، تشابهات فرمی در مقیاس سطوح، تشابهات، خاکی، پوشش گیاهی،... بررسی نموده و سپس تقسیم بندی را براساس افتراق توپوگرافی با توجه به نوع نقشه مورد نظر انجام داده است.

2-بر اساس بررسی‌های سیستم اراضی نقشه مورد مطالعه درمنطقه دشت ابراهیم آباد یزد این منطقه را می‌توان به دوقسمت A,B تقسیم نمود. قسمت A زمین‌های ناهموار و قسمت B زمین‌های هموار و مسطح است.

3-پس از جدا سازی مناطق مزبور در نقشه و تقسیم بندی آن به دو منطقه کوهستانی و ناهموار و مناطق هموار و مسطح، پدیده‌های توریستی هر منطقه را مشخص می‌نماییم این پدیده‌ها شامل پدیده طبیعی، تاریخی، فرهنگی در دو منطقه نامبرده شده است.

 

 

 

 

نقشه 2:نمایش سیستم A      نقشه3:نمایش سیستم B

 

 

 

 

نقشه 4: کلیه پدیده‌های سیستم A,B

 


اولویت گذاری و رتبه‌بندی منطقه مورد مطالعه به روش پرالونگ

از جمله روش­هایی که می توان نسبت به ارزیابی اهمیّت هر یک از پدیده­ها مبادرت کرد، روش پرالونگ است. در این روش با ارزیابی پدیده­ها سعی می­شود ارزش گردشگری هر منطقه بر اساس چهار عامل در قالب ارزش علمی، ارزش تاریخی - فرهنگی، ارزش اجتماعی - اقتصادی و ارزش زیباشناسی ارزیابی و به صورت رقومی الویت هر پدیده و یا منطقه مشخص شود. برای کار با این روش مراحل ذیل باید انجام گیرد (پرالون، 2005).

 

گام اول

در این روش ابتدا نسبت به پدیده‌های شاخص ژئوفرمیک در منطقه کاندید شده برای سامان دهی شناسایی و فهرستی از آن تهیه می‌شود. جدول (1)


جدول (1) برگه شناسایی لندفرم ژئومرفولوژیکی

برگه شناسایی لندفرم ژئومرفولوژیکی

شناسه

شاخص

موقعیّت

موقعیت نسبی:

موقعیت ریاضی:

ارتفاع از سطح دریا:

ارتفاع لندفرم (متر):

نزدیک­ترین مرکز جمعیّتی:

فاصله از مرکز استان و شهرستان:

ژئومورفولوژی

نحوه زایش:

فرآیندهای غالب:

سن:

پدیده‌های ژئومرفولوژی:

سنگ‌شناسی:

زمینه مطالعاتی:

سازند اصلی:

سازندهای مجاور:

گردشگری

میزان اهمیّت:

زمینه گردشگری

علمی ـ آموزشی

عموم مردم

نحوه دسترسی

 

خدمات گردشگری

 

کاربری اراضی اطراف

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

گام دوم

ارزش‌گذاری توانمندی لندفرم‌های یک منطقه

برای ارزش­گذاری توا­نمندی لندفرم‌ها باید میزان توانمندی گردشگری یک لندفرم ژئومرفولوژیکی از چهار سو{علمی(A)، زیبایی ظاهری (B)، فرهنگی تاریخی(C) و اجتماعی­ـ­ اقتصادی(E)} بررسی گردد. معیارهای خاصی برای تعیین ارزش هر یک از جنبه‌های قابلیت گردشگری لندفرم‌های ژئومرفولوژیکی مشخص شده است و میزان توانمندی گردشگری یک لندفرم از میانگین چهار شاخصه فوق به شکل زیر به دست می­آید (پرالون، 2005).

 

(ارزش گردشگری) ∑T = A +B+C+E

در این رابطه، وزن هیچ یک از میزان ارزش‌های گردشگری نسبت به دیگری کم یا زیاد نیست، زیرا دلیل خاصی برای اهمیّت کم و یا زیاد یکی از آن­ها بر دیگری در تعیین قابلیت نظری گردشگری لندفرم ژئومرفولوژیکی وجود ندارد. ارزش زیبایی ظاهری یک لندفرم به جنبه‌های دیدنی و تماشایی ذاتی آن بستگی دارد. ارزش علمی این لندفرم‌ها بر اساس شاخص‌هایی­همچون نادر بودن، جایگاه آموزشی، برخورداری از ارزش جغرافیای دیرینه و ارزش زیستی محاسبه می‌گردد. در ارزیابی اعتبار فرهنگی بر قابلیت‌های هنری، آداب و رسوم فرهنگی رایج در لندفرم تاکید داشته و ارزش اقتصادی هر لندفرم نیز به ویژگی‌های قابل بهره­برداری و کارآفرینی آن در زمینه گردشگری، بستگی دارد.

ارزش‌های لندفرم‌های ژئومرفولوژیکی با مقیاس امتیاز­دهی ویژه بیان می­گردد و در انتها ارزش کلی لندفرم از نظر آن ارزش مشخص می‌شود:

 

1- ارزش زیبایی ظاهری

ارزش زیبایی ظاهری یک لندفرم ژئومرفولوژیکی به جنبه‌های دیدنی و تماشایی ذاتی آن وابسته است. این ارزش بر طبق رابطه زیر محاسبه می‌شود:

امتیاز کل ارزش زیبایی ظاهری­= (امتیاز بند­1+ امتیاز بند­2+ امتیاز بند­3+ امتیاز بند ­4 + امتیاز بند­5) تقسیم بر پنج امتیازها بر اساس جدول (2) محاسبه می‌شود (پرالون، 2005).

 

 

 

جدول (2) معیار و امتیاز‌دهی در میزان ارزش زیبایی ظاهری لندفرم ژئومرفولوژی

امتیاز

معیار

صفر

25/0

5/0

75/0

1

بند1: تعداد نقاط دیدنی

ــ

یک

دو یا سه

چهار، پنج

و شش

بیش

‌از شش

بند2: متوسط فاصله تانقاط دیدنی (بر حسب متر)

ــ

کمتراز 50

بین50 تا 200

بین200

تا 500

بیش از

500

بند3: مساحت

(بر حسب کیلومتر مربع)

ــ

کوچک

متوسط

بزرگ

بسیار

بزرگ

بند4: ارتفاع

صفر

کم

متوسط

بلند

بسیار بلند

بند5: تباین رنگ‌ها با محیط اطراف

رنگ‌های مشابه

ــ

رنگ‌های گوناگون

ــ

رنگ‌های متضاد

 

 

 


2ـ ارزش علمی

ارزش علمی لندفرم‌های ژئومرفولوژیکی بر اساس معیارهایی هم چون کمیابی، جایگاه آموزشی، برخورداری از جغرافیای دیرینه و اکولوژیکی سنجیده می‌شود. این ارزش بر طبق رابطه زیر محاسبه می‌شود:

امتیاز کل ارزش علمی= (امتیاز بند 1+ امتیاز بند 2+ (امتیاز بند 3× 5/0) + (امتیاز بند 4× 5/0) + امتیاز بند 5+ امتیاز بند 6) تقسیم پنج این امتیاز بر اساس جدول (3) محاسبه می‌شود (پرالون، 2005).


 

جدول (3) معیار و امتیازدهی در میزان ارزش علمی لندفرم ژئومرفولوژی

امتیاز

معیار

صفر

25/0

5/0

75/0

1

بند1: جذابیت ازنظر جغرافیای دیرینه

ــ

کم

متوسط

زیاد

خیلی زیاد

بند2: ویژگی­های­تجسمی

صفر

کم

----

----

خیلی زیاد

بند3: مساحت

(نسبت به کل ناحیه)

ــ

کمتر از 25

بین 25
 تا 50

بین 50
تا 90

بیش از 90

بند4: کمیابی

بیش از 7

بین 5 تا 7

بین 3 تا 4

بین ا تا 2

بی‌نظیر

بند5: وضعیت مکان

تخریب شده

به شدت

تخریب شده

تخریب در

حد متوسط

اندکی

تخریب شده

بدون هر

گونه دستکاری

بند6: جذابیت اکولوژیکی(دینامیک طبیعی)

صفر

کم

متوسط

زیاد

خیلی زیاد

 


3- ارزش تاریخی- فرهنگی

در ارزیابی توان­مندی تاریخی- فرهنگی بر جنبه‌های هنری، آداب و رسوم فرهنگی رایج در مکان ژئومرفولوژیکی تکیه می‌شود. امتیاز کل ارزش تاریخی-فرهنگی= (امتیاز بند1+ (امتیاز بند2×2)+ امتیاز بند 3+ امتیاز بند 4+ امتیاز بند 5) تقسیم بر شش امتیازها بر اساس جدول (4) محاسبه می‌شود.

 

 

جدول (4) معیار و امتیازدهی در میزان ارزش تاریخی ـ فرهنگی لندفرم ژئومرفولوژی

امتیاز

معیار

صفر

25/0

5/0

75/0

1

بند1: جنبه­هـای فرهنگی و تاریخی

بدون تعـــلق خاطر

ضعیف

متوسط

شدید

بسیار شدید

بند2: مناظر
پیکر نگاری

صفر

1 تا 5

6 تا 20

21 تا 50

بیش از 50

بند3: جنبه­های تاریخی و باستان شناسانه

بدون هر گونه اثر یا ابنیه

ضعیف

متوسط

زیاد

بسیار زیاد

بند 4: جنبه­های مذهبی و معنوی

صفر

ضعیف

متوسط

زیاد

خیلی زیاد

بند 5: رخدادهای هنری و فرهنگی

هرگز

ـ

گاهگاهی

ـ

حداقل هر

سال یک بار

 

 

 

 

4- ارزش اجتماعی- اقتصادی

در ارزیابی توانمندی اجتماعی­ـ­ اقتصادی به ویژگی‌های قابل بهره­برداری و کارآفرینی آن در زمینه گردشگری لندفرم توجه می‌شود. امتیاز کل ارزش اجتماعی- اقتصادی = (امتیاز بند1+ امتیاز بند2+ امتیاز بند3+ امتیاز بند4+ امتیاز بند5) تقسیم بر 5. این امتیاز بر اساس جدول (5) محاسبه می‌شود (پرالون، 2005).


 

جدول (5) معیار و امتیازدهی در میزان ارزش اجتماعی- اقتصادی لندفرم ژئومرفولوژی

امتیاز

معیار

صفر

25/0

5/0

75/0

1

بند1:

قابلیت دسترسی

با فاصله بیش­از یک کیلومتری­از مسیر قابل­دسترس

با فاصله کمتر از یک کیلومتری از مسیرقابل­دسترس

قابل دسترس ازطریق جاده محلی

قابل دسترس از طریق جاده‌ای با اهمیت منطقه‌ای

قابل دسترس از

طریق جاده­ای با اهمیت ملی

بند 2:
 مخاطرات طبیعی

غیرقابل­کنترل

کنترل نشده

تا حدودی کنترل شده

کنترل‌های اختیاری

بدون خطر

بند3:

تعداد بازدید کنندگان درهرسال

کمتر از 10
هزار نفر

بین 10تا 100هزار نفر

بین 100 تا 500 هزار نفر

بین 500 هزار تا یک میلیون نفر

بیش از یک

میلیون نفر

بند4:سطح تمهیدات حفاظتی

کامل

محدود

ـــ

نامحدود

بدون حفاظت

بند 5:

جذابیت

ــــ

محلی

منطقه ای

ملی

بین المللی

 


گام سوم

ارزیابی توانمندی میزان بهره‌وری لندفرم ژئومرفولوژیکی

ارزیابی توا­مندی میزان بهره‌وری لندفرم ژئومرفولوژیکی شامل دو قسمت بوده و همانند ارزیابی توانمندی گردشگری، معیارها و مقیاس‌هایی برای امتیازدهی هر یک از اجزای مشخص شده است.

بر این اساس، توانمندی­ میزان بهره‌وری با مشخصه‌های میزان مختصه (X) و کیفیت مختصه (Y) بهره‌وری بیان می‌گردد:

ارزش بهره‌وری= (ارزش میزان بهره‌وری؛ ارزش کیفیت)

میزان ارزش بهره‌وری بیانگر میزان استفاده‌ی فضایی و زمانی از مکان ژ ئومرفولوژیکی است در حالی که کیفیت بهره‌وری بر اساس چگونگی استفاده از چهار معیار گردشگری مکان ژئومرفولوژیکی محاسبه می‌شود در چنین وضعیتی، معیارهای مخیلفی با مقیاس‌های امتیاز دهی متفاوت برای ارزیابی این دو جز اصلی عیار بهره‌وری مورد استفاده قرار می‌گیرد (پرالون، 2005).

ارزش کل میزان بهره‌وری= (امتیاز بند1+ امتیاز بند 2+ امتیاز بند3+ امتیاز بند 4)تقسیم بر چهار امتیاز بندهای بالا بر اساس جدول (6) محاسبه می‌گردد.

 

 

 

 

جدول (6) معیار و امتیازدهی در میزان ارزش بهره‌وری لندفرم ژئومرفولوژی

معیار

امتیاز

صفر

25/0

5/0

75/0

1

بند1: مساحت

مورد استفاده­(هکتار)

صفر

کمتراز 1

بین ا تا 5

بین6 تا10

بیش­از10

بند2: تعداد

زیر ساخت‌ها

صفر

1

بین2تا 5

بین6تا 10

بیش­از 6

بند3: اسکان
فصلی(روز)

ـــ

از1تا

90 روز

از91 تا

180 روز

از181 تا

270 روز

از 271 تا

360 روز

بند 4: اسکان

روزانه (ساعت)

صفر

کمتراز 3 ساعت

بین3تا 6 ساعت

بین7 تا

9 ساعت

بیش از

9 ساعت

 

 

کیفیت بهره‌وری: بر اساس چگونگی استفاده از چهار معیار گردشگری لندفرم ژئومرفولوژیکی محاسبه می‌شود.

کیفیت بهره‌وری= (امتیاز بند1+ امتیاز بند2+ امتیاز بند3+ امتیاز بند4) تقسیم بر چهار.

امتیاز بندهای بالا بر طبق جدول (7) محاسبه می‌شوند. برای دادن امتیاز به هر یک از ارزش‌ها، از بازدید میدانی و تکمیل پرسشنامه از بازدید کنندگان و مردم بومی استفاده می­شود (پرالون، 2005).


 

جدول (7) معیار و امتیاز دهی در میزان کیفیت بهره‌وری لندفرم ژئومرفولوژی

امتیاز

معیار

صفر

25/0

5/0

75/0

1

بند1:استفاده از زیبایی ظاهری

بدون هرگونه تبلیغات

یک اقدام حمایتی و معرفی یک محصول

یک اقدام حمایتی ومعرفی چند محصول

چندین اقدام حمایتی و معرفی یک محصول

چندین اقدام حمایتی و معرفی چند محصول

بند2:استفاده از ارزش علمی

بدون هر گونه امکان آموزشی

یک اقدام حمایتی و معرفی یک محصول

یک اقدام حمایتی و معرفی چند محصول

چندین اقدام حمایتـی و معرفی یک محصول

چندین اقدام حمایتی و معرفی چند محصول

بند3:استفاده از ارزش فرهنگی

بدون هر گونه امکان آموزشـی

یــک اقدام حمـایتی و معرفی یک محصول

یک اقدام حمایتی و معرفی چند محصول

چندین اقدام حمایتی و معرفی یـک محصول

چندین اقدام حمایتی و معـرفی چند محصول

بند4:

استفاده از ارزش

اقتصادی (نفر)

بدون بازدید کننده

کـمتراز
 5000 نفر

بین 5000 تا 20000 نفر

بین20001

تا 100000نفر

بیش از100000نفر

 

 

 

 

همان گونه که ملاحظه می­شود، امتیازها بین صفر تا یک می­تواند نوسان داشته باشد و بر این اساس رتبه هریک از پدیده­های ژئومرفولوژیک درچهار بند اصلی به دست می­آید.


 

جدول (8) خلاصه آمار ارزیابی ارزش‌های گردشگری و بهره‌وری لندفرم‌های ژئومورفولوژیکی محده مورد مطالعه به روش پرالونگ

لندفرم ژئومورفولوژیکی

سد زیر زمینی مهریز

چشمه غربال بیز

دره یخچالی

کانیون

سنگ جوش

پیر نارکی

دایک

سنگ‌های سرگردان

آئینه گسل

ژئوتوپ

غار

کوه ریگ

کوه عقابی

ارزش زیبایی ظاهری

95/0

55/0

75/0

55/0

65/0

2/0

45/0

30/0

90/0

4/0

5/0

75/0

7/0

ارزش علمی

9/0

77/0

85/0

62/0

42/0

55/0

55/0

67/0

90/0

67/0

55/0

77/0

92/0

ارزش تاریخی-فرهنگی

45/0

12/0

37/0

0

16/0

58/0

13/0

04/0

45/0

70/0

0

2/0

54/0

ارزش اقتصادی

85/0

6/0

60/0

55/0

5/0

4/0

65/0

6/0

85/0

70/0

7/0

55/0

55/0

میانگین ارزش گردشگری

15/3

04/2

58/2

72/1

73/1

73/1

78/1

62/1

1/3

47/2

75/1

27/2

71/2

ارزش میزان بهره وری

43/0

43/0

5/0

31/0

27/0

56/0

31/0

43/0

5/0

25/0

19/0

43/0

31/0

ارزش کیفیت بهره وری

62/0

31/0

31/0

60/0

37/0

5/0

12/0

06/0

31/0

12/0

06/0

62/0

62/0

میانگین ارزش بهرو وری

53/0

37/0

4/5

18/0

18/0

52/0

5/21

25/0

40/0

18/0

/13

52/0

46/0

 

 

با توجه به مقادیر بدست آمده از محاسبه لندفرم‌های ژئومورفولوژیکی محدوده مورد مطالعه و مقایسه آنها، سد زیرزمینی مهریز بیشترین امتیاز (53/0) را به خود اختصاص داده و می‌توان آن را به عنوان پرجاذبه ترین لندفرم ژئومورفولوژیکی دانست. آن چه ارزش و اهمیت گردشگری مهریز یزد را بالا برده و آن را بر دیگر لندفرم‌ها برتری بخشیده، واقع شدن این لندفرم در بستر است. مهریز یزد علاوه بر سرنوشت و سن زمین شناسی، در طول عمر خود یک سرنوشت و سابقه تاریخی نیز کسب کرده است. قرار گرفتن در مجاورت جاده اصلی یزد به کرمان و مناظر زیبا و اراضی سرسبز اطراف، تبلیغات و اطلاع رسانی از طرف نهادهای گردشگری و غیره نیز از جمله دلایلی هستند که باعث این لندفرم بیشترین امتیاز را به خود اختصاص دهد.

یکی از روش‌های جدید در ارائه جاذبه‌های گردشگری، ژئوتوریسم است که به طور کلی از اصول گردشگری پایدار تبعیت می کند. طرح ارتباط میان مسایل ژئومورفولوژیک با گردشگری در حیطه مطالعات بین رشته‌ای مطرح در چند سال اخیر است. با توجه به چنین رابطه‌ای چشم اندازهای گردشگری ژئومورفولوژیکی به صورت لندفرم‌ها و فرآیندهای ژئومورفولوژیکی تعریف می‌شوند، بر اساس شناخت انسان را عوامل تاثیر گذار ژئومورفولوژیکی این لندفرم‌ها، ارزش‌های زبایی شناختی، تاریخی – فرهنگی، علمی و همچنین اجتماعی – اقتصادی پیدا می کنند. نتایج نشان داد که منطقه مهریز یزد با داشتن لندفرم‌های متعدد ژئومورفولوژیکی قابلیت مطرح شدن به عنوان یک مکان گردشگری را دارد و با توجه به این که تمام جاذبه‌ها و چشم اندازهای ژئوتوریستی آن با فرآیند‌ها و سیستم‌های ژئومورفولوژیکی در ارتباط بوده، این لندفرم‌ها مورد بررسی قرار گرفتند. بر طبق نتایج تحقیق، سیزده لندفرم ژئومورفولوژیکی: چشمه غربال بیز، دره یخچالی، کانیون، سنگ جوش، پیر نارکی، دایک، سنگ‌های سرگردان، آئینه گسل، ژئوتوپ، غار، کوه ریگ و کوه عقابی در محدوده مورد مطالعه شناسایی و مشخص شدند. ارزیابی نهایی نشان داد که بر اساس روش پرالونگ، سد زیر زمینی به دلیل بالا بودن میانگین ارزش گردشگری دارای بیشترین میزان قابلیت و توانمندی در گردشگری است. سنگ‌های سرگردان نیز کمترین میزان توانمندی در میان لندفرم‌ها را داشته و به طور کلی می‌توان گفت که سایر لندفرم‌ها از قابلیت‌های متوسطی در گسترش گردشگری برخوردار هستند. همچنین ارتباط نزدیکی میان ارزش‌های زیبایی ظاهری، اجتماعی – اقتصادی و علمی لندفرم‌ها وجود دارد. موضوع دیگری که در این تحقیق مورد بررسی قرار گرفت ارزش بهره‌وری لندفرم‌ها بود که دره یخچالی به دلیل وجود امکانات و برخی خدمات رفاهی و بهداشتی و همچنین سکونت گاه‌های مستقر بر روی آن از بیشترین امتیاز (5/4) برخوردار است،کانیون و سنگ جوش نیز کمترین ارزش بهره وری را به خود اختصاص داده (18/0) و بقیه لندفرم‌ها نیز دارای ارزش بهره وری متوسطی هستند. عدم وجود امکانات رفاهی، بهداشتی و خدماتی کافی در تمام نقاط مذکور، عدم تبلیغات و معرفی توانمندی گردشگری، عدم توجه مسئولان و برنامه ریزان امر گزدشگری از جمله مسایلی است که باعث کند شدن روند توسعه گردشگری پایدار لندفرم‌های ژئومورفولوژیکی در شهرستان یزد شده است. به طور کلی مهمترین دستاورد این تحقیق ارایه دیدگاه و نگرشی تازه نسبت به قابلیت و توانمندی گردشگری لندفرم‌های ژئومورفولوژیکی در چهارچوب مفهوم ژئومورفوتوریسم است. انتظار می‌رود با پیگیری پژوهش گران کشورمان و پتانسیل لندفرم‌های ژئومورفولوژی در راستای توسعه گردشگری پایدار بیشتر از گذشته نماین شود. عدم وجود امکانات رفاهی، بهداشتی و خدماتی کافی در تمام نقاط مذکور، عدم تبلیغات و معرفی توانمندی گردشگری، عدم توجه مسئولین و برنامه‌ریزان امر گردشگری از جمله مسایلی است که باعث کند شدن روند توسعه گردشگری پایدار لندفرم‌های ژئومورفولوژیکی در شهرستان یزد شده است.

 

 

 

 

نمودار 1- ارزش گذاری‌های پرالونگ برروی نمودار

 

 


نتیجه گیری

فرضیه‌های این تحقیق شامل موارد ذیل است:

1-کانون‌های روستایی در منطقه می‌تواند به عنوان کانون جاذب در روش پرالونگ معرفی شود.

2-مورثه‌های طبیعی گذشته وفرآیند‌های جاری فعلی ترکیبی پویا ازیک ژئوپارک دینامیک را دراین منطقه فراهم آورده است.

باتوجه به اینکه منطقه مطالعاتی مورد نظر دارای کانون‌های یخچالی فراوان در گذشته بوده است بنابراین می‌توان مکان‌هایی با مدینیت روستایی فراوان در آنها مشاهده نمود. دهکده توریستی طزرجان و ده بالا و منطقه تفت و شهرستان مهریز را می‌توان از این دست نام برد که در این پژوهش به عنوان سایت‌های اقامتگاهی و کانون‌های جاذب به کار رفته‌اند و با روش پرالونگ عیار سنجی گردیدند وچنان که به آن پرداخته شد دره یخچالی طزرجان بالاترین امتیاز را از حیث جذابیت دریافت نمود.همچنین وجودامکانا ت موجود در این مناطق به امکان ایجاد مکانی گردشگری کمک نموده است و بدون صرف هزینه‌ای اضافی می‌توان برای ایجاد نقاط جاذب اقدام نمود.

همچنین وجود پدیده‌های ژئوفرمیک خاص وکم نظیر در این منطقه محوطه‌ای را ایجاد نموده که در کنار پدیده‌های فرهنگی- تاریخی آن می‌تواند بعنوان یک ژئوپارک به گردشگران معرفی گردد.

با بررسی‌های انجام گرفته، دشت ابراهیم آباد یزد، باوجودتعداد متعدد پدیده‌های طبیعی منحصر بفرد سدزیرزمینی، برفخانه طزرجان،کوهریگ،چشمه غربالبیز،ژئوتوپ،سیرک‌های بزرگ ودیدنی،چشم اندازهای کارستیک،واریزه‌ها، مخروط افکنه‌ها، عقابکوه.... و همچنین پدیده‌های فرهنگی غنی، پتانسیل لازم برای ایجاد یک ژئوپارک را دارد و می‌تواند ابتدا در منطقه (فرمانداری، استانداری) به عنوان یک ژئوپارک فعال معرفی شود و با شناسایی این ژئوپارک به مردم محلی در جهت آمایش آن گام‌های لازم را برداشت. هرچند در نگاه اول این ژئوپارک باید به صورت منطقه‌ای، شناسایی شود، اما ژئوپارک ابراهیم آباد این پتانسیل را دارد که در سطح ملی وبین المللی نیز معرفی گردد. تلاش‌های بعدی در این زمینه اتصال به شبکه جهانی ژئوپارک‌هاست.

 

پیشنهادات

-ایجاد تورهای داخلی برای آشنایی با لند فرم‌های طبیعی وفرهنگی منطقه (دانشجویان، متخصصان، گردشگران علاقمند)؛

-معرفی منطقه مورد مطالعه به عنوان ژئوپارک به مسئولان محلی (فرمانداری، استانداری)؛

-ارائه طرح و پروژه‌ای با عنوان ژئوپارک ابراهیم آباد یزد به مسئولان محلی برای تحقق آرمان مورد نظر؛

-ایجاد تیمی از متخصصان در جهت همکاری برای ایجاد این ژئوپارک؛

-توجیه مردم محلی و ذینفعان این پروژه و درگیر کردن آن‌ها با این مسأله و آگاه کردن ازمنافعی که برای آن‌ها خواهد داشت (ژئوپارک لنکاوی در مالزی سال گذشته یک سوم در آمد نفتی ایران را داشته است)؛

–تلاش برایثبت این منطقه به عنوان ژئوپارک و اتصال به شبکه جهانی واضافه کردن مناطق مستعد روستایی منطقه به این ژئوپارک.



[1] attract point

[2] pralong

[3] The picos de Europa Nationai park

[4] Additional values of geomophosites

1- اولیایی، محمد رضا. (1380)، هیدرولوژی میانکوه، رساله کار شناسی ارشد در دانشگاه اصفهان، ص 570.

2- ایلدرمی، علیرضا، میر سنجری، میر مهرداد (1390)، بررسی پتانسیل‌های محیط زیستی ژئوپارک غار علی صدر در جهت توسعه پایدار اقتصادی - اجتماعی منطقه. فصلنامه محیط زیست و توسعه،سال دوم،شماره3، ص 116.

3- توکلی، مرتضی، شرافت سید، امان گلدی، (1388)، جاذبه‌های گردشگری طبیعت با تاکید بر ایران، فصلنامه سپهر، شماره 70، چاپ اول.

4- ثابتی، حبیب ا... (1348). بررسی اقالیم حیاتی ایران، انتشارات دانشگاه تهران.

5-   ثروتی، محمدرضا، الهام کزازی (1385)، ژئوتوریسم و فرصت‌های برنامه ریزی آن در استان همدان، مجله ی فضای جغرافیایی دانشگاه آزاد اسلامی واحد اهر، صفحات 1-37.

6- ثروتی، محمدرضا، افشان قاسمی (1387)، راهبردهای ژئوتوریسم در استان فارس، مجله ی فضای چغرافیایی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد اهر، اهر، صفحات 23- 49.

7- رامشت، محمدحسین (1384). تغییرات رطوبتی ایران در کواترنر، مجموعه مقالات اولین.

8- رامشت، محمدحسین، (1388)، نقشه‌های ژئوموفولوژی (نمادها و مجازها)، سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه‌ها (سمت)، تهران.

9- رامشت، محمد حسین، (1388)، فضا در ژئومورفولوژی، فصلنامه مدرس علوم انسانی، تهران، شماره 70، ص111.

10-           زیاری، کرامت الله. (1382)، برنامه ریزی شهرهای جدید، انتشارات سمت.

11-   زیاری،کرامت الله، (1388)، اصول وروش‌های برنامه ریزی منطقه‌ای، ناشر: موسسه انتشارات دانشگاه. تهران، چاپ هشتم.

12-   زارع، ابوالقاسم (1383). طرح جامع مطالعات توسعه اقتصادی و اجتماعی استان یزد.

13-   زمردیان، جعفر (1384)، ژئومورفوتوریسم سواحل دریای خزر، مجله جغرافیا وتوسعه ناحیه‌ای.

14-   شاه زیدی، سمیه السادات، رامشت، محمد حسین(1390)، کاربرد ژئومرفولوژی در برنامه ریزی توریسم،ناشر: دانشگاه اصفهان و سمت، چاپ اول.

15-   شایان، سیاوش و همکاران، (1387)، جغرافیا، شرکت چاپ و نشر کتاب‌های درسی، چاپ دهم.

16-   شایان، سیاوش، (1388)، فرهنگ اصطلاحات جغرافیای طبیعی، سازمان پژوهش و برنامه ریزی آموزشی وزارت آموزش و پرورش، تهران، چاپ هفتم.

17-   شوشتری، نجمه (1384). آثار یخساری در سلفچگان، فصلنامه جغرافیایی شماره 73

18-   طالبی. محمدرضا (1380). آثار یخچالی در زفره اصفهان، رساله کارشناسی ارشد. دانشگاه آزاد اسلامی نجف آباد.

19-   حسینی، سیدحسام (1383). سند توسعه زیست محیطی استان یزد، انتشارات سازمان حفاظت

20-   خوشرفتار، رضا، (1388)، ژئوپارک‌ها شکل‌گیری و روند تحول،ماهنامه علوم زمین و معدن، شماره 46.

21-   محمودی، فرج الله. (1381)، پراکندگی جغرافیایی ریگزارهای ایران، موسسه تحقیقات جنگل‌ها و مراتع، وزارت جهاد کشاورزی، تهران، 187 صفحه.

22-           معتمد، احمد. (1382)، جغرافیای کواترنر، سمت، تهران، 249 صفحه

23-   مهرشاهی، داریوش، تامس دیوید، مارک بیت من و سارا اوهارا. (1377)، پیدایش، تحول و تعیین سن کوهریگ اردکان یزد، فصلنام تحقیقات جغرافیایی مشهد. شماره 51، زمستان 1377

24-   مهرشاهی،داریوش. (1379)، آشنایی عمومی با پدیده کوهریگ و پراکندگی جغرافیایی و اهمیت کوهریگ‌های استان یزد. کاوش نامه علوم انسانی دانشگاه یزد، شماره اول.

25-   مهرشاهی، داریوش. (1383)، ژئوموفولوژی دشت ابراهیم آباد مهریز و ارتفاعات حاشیه آن، جغرافیا(نشریه انجمن جغرافیایی ایران) شماره 3 دوره جدید چاپ زمستان 1386.

26-   مختاری،داود و همکاران. (1386)، تحلیل اثرات برخی از سیستم‌های مورفوژنیک در دامنه شمالی داغ به منظور برنامه ریزی محیطی (اکوتوریسم)، مثال موردی: منطقه آسیاب خرابه،گزارش تحقیقاتی دانشگاه آزاد اسلامی.

27-   نوجوان،محمد رضا، میر حسینی، سید ابوالقاسم، رامشت، محمد حسین، (1388)، ژئوتوپ‌های یزد و جاذبه‌های آن، نشریه جغرافیا و توسعه،شماره 12.

28-           نوجوان، محمدرضا، (1381). سفره‌های پاراگلیشیال و.... مجله سپهر. شماره41.

29-  Dowling,r.k.and Newsome ,D.(eds) (2006), Geotourism ,Oxford, Burlington (Elsevier Butterworth-Heinemann)

30-  Gray,m.(2003)geodiversity:valuing and conserving abiotic nature,john wiley,chichester,p.434.

31-  Leopod,A(1949).A Sand County Almanac.Oxford.Oxford university press.

32-  Gortza P.,Giusiti C.,2005.A method for the eval.

33-  http://arman shar.com.

34-  Bertram, s.(2003). Late Quaternary sand ramp in South –western Namibia Nature, Origin and palaeoclimaatological significance. PG Thesis , Geography and Earth Science ,University of Wurzburg, Germany, 135p.

35-  Reynard, E (2007).A method for assessing the scientific and additional values of geomorphosites.Geographica Helvetica,3,1-13.

36-  .Serrana, E.,Gonzalrz –Trueba ,J.J (2005).Assessment of geomorphosites in naturalprotected areas:the picos de Europa National park (spain).Geomorphologie.Formes,processus,environnement 3:197-208

37-  Thomas , D.S.G and Goudie. A(2003). The Dictionary of physical Geography.

38-  Pralong, J. P (2005). A method for assessing the tourist potential and use of

39-  geomorphological sites. Géomorphologie. Relief, processus, environnement 3: 189-

40-  196.