بررسی مراکز گذران اوقات فراغت زنان در مناطق 5 و 6 اصفهان با استفاده از مدل‌های عوامل استراتژیک و SWOT

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی کارشناس ارشد جغرافیا و برنامه ریزی توریسم، دانشگاه آزاد اسلامی واحد نجف آباد

2 استادیار گروه جغرافیا دانشگاه آزاد اسلامی واحد نجف آباد، مسئول کمیته پژوهشی زنان واحد نجف آباد

چکیده

یکی از مسایل‏ بسیار مهمی که در زندگی همه انسان‌ها و در کنار کار و فعالیت‌های روزانه از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است اوقات فراغت و چگونگی گذران این اوقات در زمان بی کاری است. نظر به ارزش والای زن در جامعه و با توجه به این که زنان نیمی از جامعه را تشکیل داده و محور خانواده به شمار می‌آیند، لذا باید از نظر روحی و جسمی از سلامت و شادابی برخوردار باشند. اوقات فراغت یکی از راه‌هایی است که به زنان کمک می‌کند تا ضمن شرکت در فعالیت‌های فراغتی، وظایف مادری و شهروندی خود را نسبت به جامعه انجام دهند. هدف از انجام این پژوهش بررسی چگونگی گذران اوقات فراغت با تاکید بر مراکز تفریحی و رفاهی زنان در دو منطقه مهم شهری اصفهان است. روش پژوهش بر اساس هدف کاربردی و بر اساس ماهیت توصیفی، همبستگی بوده که با روش میدانی و با کمک ابزار پرسشنامه و نرم افزارهای Excell – Spss  و مدل‌های تحلیلی برنامه ریزی عوامل استراتژیک ( EFAS، IFAS، SFAS و SWOT ) به تجزیه و تحلیل داده‌ها پرداخته شده است. از یافته‌های پژوهش می‌توان به مواردی همچون عدم احساس رضایت مندی زنان از نحوه گذران اوقات فراغت خود و عملکرد نسبتاً مطلوب خدمات رسانی این مراکز در این دو منطقه اشاره نمود. از نظر موقعیتی مراکز و مکان‌های گذران اوقات فراغت زنان در هر دو منطقه تقریباً در مرکز مناطق استقرار یافته، به گونه‌ای که دسترسی به آن مطلوب و جهت استفاده مناطق دورتر از مراکز منطقه نامطلوب می‌نماید، در ضمن بعضی از این مناطق از نقطه نظر کالبدی و ساختمانی با استاندارد های جانی تطابق نداشته و این امر در ایجاد امنیت روحی – روانی و اجتماعی زنان مؤثر است کمبودهای نیروی زن ماهر و آموزش دیده در گذران اوقات فراغت زنان، کمبود پلیس زن، عدم وجود پارکینگ، عدم مدیریت زنان در مراکز خاص که فقط زنان می‌توانند از آن‌ها استفاده نمایند و محدودیت‌های توسعه مکانی این مراکز از دیگر نتایج به دست آمده است که در کل مقاله بدان پرداخته شده است. 

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Evaluation of weman’s recreation centers in 5th and 6th Isfahan regions using the SWOT models and strategic factors

نویسندگان [English]

  • Behnaz Madani 1
  • Mehry Azani 2
چکیده [English]

One of the important issues that is important in the lives of all people and alongside daily work activities is leisure time and how you pass your free time. Considering the high value of women in society, and given that women make half of the society and are considered family axis, therefore in terms of physical and psychological they should be happy and healthy. Leisure is one of the ways that helps the women participating in leisure activities, mother hood and citizen duties towards his community provider. The aim of this study is examining leisure and recreational facilities with the emphasis on women's welfare in the two major urban areas. Methods based on objective are practical and based on the nature, description and correlation of the field method with the help of questionnaires and software SPSS - Excell l analytical models and strategic planning factors (EFAS, IFAS, SFAS, SWOT) analysis of data has been discussed. Research findings can be mentioned things like the lack of satisfaction women feel of how their leisure, passes and relatively good performance of service centers in the two areas. Increased opportunities, strengthen strengths, reduce weaknesses and threats said to offer short-term planning strategies, medium term and long term for urban management in both areas 5 and 6 Isfahan are other findings that are covered in this article

کلیدواژه‌ها [English]

  • Leisure
  • Isfahan regions
  • Recreation centers and welfare of women

مقدمه

امروزه پرداختن به امر برنامه ریزی اوقات فراغت یکی از موضوعات اساسی اقتصادی، اجتماعی و سیاسی جامعه امروزی است و چگونگی تعادل بخشیدن بین عرضه و تقاضای این کاربری یکی از مهم‌ترین موضوعاتی است که دست اندر کاران مسایل‏ شهری با آن روبه رو هستند. از این رو توجه به امر اوقات فراغت زنان در ردیف مباحث جدید در برنامه ریزی شهری محسوب می‌گردد. اوقات فراغت به صورت یکی از محورهای مطرح در زندگی زنان است که جایگاه خاصی را در فعالیت‌هایی که طراوت، شادابی و خوشی را برای زنان به دنبال دارد، به خود اختصاص داده است. از این رو  بایستی برای گذران اوقات بهینه زنان مجتمع‌ها و مراکز خاص باید در نظر گرفته شود تا زنان بتوانند نیرویی مضاعف را کسب نموده و با فراغ بال بر مشکلات زندگی فائق آیند ( هییود و همکاران، 1380، 14). اوقات فراغت زمان پرداختن به جوشش شناخت و بینش درون است، که اگر با پاکی نیت و تابناکی اندیشه همراه شود، نتیجه‌اش روشنی بخش زندگی خواهد بود. فراغت در حقیقت شفابخش خستگی‌های روح و آسیب‌های زندگی زنان است و بانوانی که اوقات فراغتشان را با درایت و تدبیر برنامه ریزی هدفمندی نمایند، شاهکارها خواهند آفرید. گذران بهینه اوقات فراغت برای زنان این قابلیت را دارد که تجربه و رضایتی فراهم نموده و کیفیت زندگی آنان را ارتقا می‌بخشد. اوقات فراغت برای تمام زنان به عنوان یک تجربه با آزادی نسبی است که از نظر فردی ارضاکننده و ذاتاً ارزشمند است و می‌تواند به خود شکوفایی و در نهایت به یک زندگی سعادتمند برای زنان منتهی گردد (یلدا، 1388، 23).

 

بیان مسأله

گذران اوقات فراغت زنان یکی از اساسی‌ترین مباحث مطرح در زندگی فردی و اجتماعی این قشر جامعه است و سوال‌هایی همچون آیا برای گذران اوقات فراغت زنان در مناطق شهری اصفهان به طور اعم دو منطقه 5 و 6 و به طور اخص برنامه ریزی‌های هدفمندی صورت گرفته است ؟ و یا آیا زنان در دو منطقه شهری اصفهان ( مناطق 5 و 6 ) از مراکز گذران اوقات فراغت خود در ارتباط با مسأله امنیت احساس رضایت می‌نمایند ؟ و آیا استقرار این مراکز از نظر امنیتی موجبات برخورداری زنان را با توجه به آرامش و آسایش روانی فراهم می‌سازد ؟ و مسایل‏ دیگر... انگیزه‌ای را فراهم نمود تا محققین این موضوع را به عنوان پژوهش خویش انتخاب نمایند و برای سوال‌های مطرح شده ذهنی خویش راه حل‌هایی را ارایه نمایید.

 

هدف پژوهش

هدف این پژوهش، بررسی چگونگی گذران اوقات فراغت زنان در دو منطقه 5 و 6 شهر اصفهان است، روش پژوهش بر اساس هدف کاربردی و بر اساس ماهیت توصیفی – موردی است که جمع آوری داده‌ها از طریق نمونه گیری تصادفی و هم جامعه آماری با استفاده از فرمول کو کران از طریق داده‌های پرسشنامه صورت گرفته با استفاده از مدل‌های عوامل استراتژیک (عوامل داخلی، خارجی و تلفیقی از آن‌ها و مدل ارزیابی SWOT ) تجزیه و تحلیل گردیده است.

 

پیشینه تحقیق

در زمینه این پژوهش تاکنون در شهر اصفهان، پایان نامه و مقاله‌ای که مرتبط با موضوع باشد صورت نگرفته است ولی در بخش‌هایی از پایان نامه‌های زیر تلویحاً به مسأله مراکز تفریحی زنان و یا مدل عوامل استراتژیک به عنوان مدلی الگو نیز اشاره گردیده است.  که از آن جمله می‌توان به موارد زیر اشاره نمود:

1 ) در تحقیقاتی که توسط سید امیر علوی زاده (1386) در خصوص بررسی چگونگی نحوه گذران اوقات فراغت بانوان شهر کاشمر به عمل آمده است. طی این تحقیق ضمن بررسی مبانی نظری اوقات فراغت، عوامل و عناصر تأثیرگذار در چگونگی گذران اوقات فراغت در بین زنان شهر کاشمر که از طریق تحقیقات پیمایشی صورت گرفته با استفاده از روش نمونه گیری تصادفی تعداد 105 نفر از بین زنان 20 تا 65 ساله جهت انجام مطالعات انتخاب گردیده و با توجه به متغیرهای کیفی از آزمون‌های نا پارامتری ( آزمون کای اسکویر) برای تحلیل داده‌ها استفاده شده و در ضمن مطالعات به یکایک عوامل بهینه تأثیر گذار در نحوه و چگونگی گذران اوقات فراغت زنان نام‌برده در منطقه مورد مطالعه پرداخته و علل و عوامل هر یک را مورد بررسی قرار داده است و در نهایت مشخص شده که گذران اوقات فراغت در جامعه مورد بررسی از وضعیت مطلوبی برخوردار نیست و حدود نیمی از بانوان از چگونگی اوقات فراغت خود ناراضی بوده و سرانجام راهکارهای عمده را در این زمینه ارایه نموده است.

2 ) طرح مطالعات اجتماعی که توسط آقای اکبر فریار ( 1378) با عنوان بررسی اوقات فراغت و چگونگی گذران آن در میان اقشار مختلف مردم تبریز انجام شده که در آن از طریق نمونه گیری تصادفی با آمار 285 نفر استفاده شده که به تفکیک ساعات فراغت افراد مورد مطالعه به تعیین شاخص رفتار اجتماعی، ارتباط موضوع نام‌برده با میزان درآمد افراد و نقش مراکز فرهنگی در گذران اوقات فراغت به بحث و بررسی انواع فعالیت‌های فراغتی و نحوه گذران آن پرداخته و در نهایت ارتباط عوامل فوق را به بهره‌وریهای اقتصادی و ارتقای فعالیت‌های اجتماعی مربوط ساخته و در نهایت نقش هر یک از سازمان‌های ذی‌ربط (شهرداری، تربیت بدنی، اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی) را در ارتباط با موضوع مورد نظر بیان نموده است.

3 ) تحقیقی که به صورت پایان نامه توسط خانم پروانه زندوار ( 1379 ) با عنوان زن و اوقات فراغت شهر اصفهان صورت گرفته، پس از بررسی مفاهیم نظری و تکمیل پرسشنامه از طریق نمونه گیری تصادفی به تعداد 250 نفر با استفاده از برنامه‌های نرم افزاری Excel نتایج را به صورت نمودار بیان کرده و با استفاده از مدل‌های باتلر و SWOT نقاط قوت و ضعف فضاهای اوقات فراغت ناحیه 6 را بررسی نموده که در نهایت زنان از اوقات فراغت خود استفاده بهینه ای را نبرده و از اماکن و فضاهای فراغتی ناراضی بوده که نبودن طرح های مناسب و بودجه لازم جهت بانوان از دلایل آن می توان بر شمرد. 

 

مفاهیم نظری

اوقات فراغت و تعاریف 

افراد از اصطلاح اوقات فراغت تحت تأثیر عوامل مختلف، برداشت های متفاوت و تعاریف مختلفی داشته که این تعریف ها از نظر اقتصادی، اجتماعی، فلسفی، تاریخی، تعلیم و تربیت یا فرهنگی بسیار متفاوت است. فراغت در زبان انگلیسی از Leisuri , Licere , Edse به معنای سهولت، آسانی، راحت، فراغت و آسایش گرفته شده است (کوهستانی و خلیل زاده، 1378، 39 ). در فرهنگ دهخدا، فراغت به معنای آسایش و استراحت، ضدگرفتاری از کار و مشغله، فراغت داشتن و فراموش کردن است (دهخدا، 1339، 12). در فرهنگ لاروس اوقات فراغت چنین تعریف شده است: سرگرمی ها، تفریحات و فعالیت هایی که افراد به هنگام آسودگی از کار عادی با شوق و رغبت به آنها می پردازند ( تندنویس، 1381، 8  ).

اسلاوسن[1] معتقد است که انسان در اوقات فراغت خود به فعالیت هایی می پردازد که به طور معمول اختیاری و داوطلبانه هستند. و به دلیل خشنودی و لذتی که به دنبال دارند، یا به منظور برخی از ارزش های شخصی و اجتماعی که از آنها استنباط می شود، انتخاب می گردد (رجبی، 1367، 34).

هانیس گونتروستر[2] معتقد است اوقات فراغت موضوعی چند بعدی است که عوامل مختلفی در آن نقش دارند. او این عوامل را این گونه بر می شمرد: در ابتدا رابطه بین کار و اوقات فراغت، و بعد از آن تقسیم بندی اوقات فراغت با توجه به موقعیت اجتماعی، سن و نحوة استفاده از اوقات فراغت و در نهایت جنبه های مکانی، اقتصادی و اجتماعی اوقات فراغت در زمینة سیاست گذاریها است (Lippel Bodo. 1995).

انجمن بین المللی جامعه شناسی فراغت، اوقات فراغت را این گونه تعریف می کند: " مجموعه ای از اشتغالات فرد که کاملا به رضایت خاطر خود، برای استراحت، تفریح یا به منظور توسعة اطلاعات یا آموزش غیرانتفاعی، مشارکت اجتماعی و داوطلبانه بعد از آزاد شدن از الزامات شغلی، خانوادگی و اجتماعی بدان می پردازد " (گودرزی و اسدی،1379، 86 ). البته اوقات فراغت به معنای بیکاری نیست، چون در اوقات بیکاری فرد کاری برای انجام دادن ندارد ولی در اوقات فراغت کارهای متعددی می تواند داشته باشد که تفاوت آن با اوقات دیگر که در آنها نیز به انجام کار و فعالیت مشغول است. فقط هدف این کارها و فعالیتهاست که هدف از فعالیتهای اوقات فراغت کسب آرامش و لذت است ( لومسدن، 1380، 65 ). سازمان ملی جوانان به بررسی تعاریف مختلف مبتنی بر سه رویکرد اقدام کرده است که این سه رویکرد عبارتند از: فراغت به مثابه زمان، فراغت به عنوان فعالیت و فراغت به عنوان یک تجربة درونی در نظر گرفته می شود ( سازمان ملی جوانان، 1381، 69 ). از تعاریف متعدد صاحبنظران نکات مشترک را می توان به دست آورد از جمله این که، اوقات فراغت مخصوص قسمتی از اوقات آزاد فرد است نه زمان کار، بدیهی است با پیشرفت صنعت و تکنولوژی اوقات فراغت افراد افزایش یافته و از اهمیت بیشتری برخوردار می باشد و در نتیجه گذران اوقات فراغت نوعی رضایت خاطر، آرامش و رفع خستگی حاصل می شود. البته فعالیتهای اوقات فراغت بسته به فراغت گر این گونه تعریف می شود که باید در زمان اوقات فراغت  افراد را به دور از هر گونه تعهد شخصی، اجتماعی، خانوادگی و مذهبی دانست (احمدی،  1385، 95 ).

 

اوقات فراغت، زمانی برای تجدید قوا و تکامل شخصیت

به عقیده هابرماس، این نظریه که اوقات فراغت، زمانی برای تجدید قواست، مربوط به اوایل دوران صنعتی شدن است. در آن زمان ساعت کار به قدری طولانی بود که اوقات فراغت تنها برای تجدید قوای فیزیکی مورد استفاده قرار می گرفت. امروزه زمان کار به اندازه ای کاهش پیدا کرده و شرایط کار به قدری قابل تحمل شده که زمان فراغت فقط برای تجدید قوا و آماده شدن برای کار دوباره نیست. اگر اوقات فراغت فقط برای تجدید قوا و در ارتباط با کار سنجیده شود، دیگر مفهوم مستقلی نخواهد داشت و جنبة حاشیه ای خواهد یافت. امروزه در اثر تغییرات زیاد صنعتی، نحوة کار دچار تحولات زیادی شده و اوقات فراغت عملکرد خود را به عنوان زمانی برای تجدید قوا از دست داده و عملکرد مهم تری پیدا کرده است ( جلالی فراهانی، 1388، 15 ). عملکرد تکاملی اوقات، فراغت ناشی از ادامة فعالیت های کاری انسان در اوقات فراغت است. این فعالیت ها بدون اجبار و تعیین تکلیف از سوی دیگران انجام می شوند، مانند کارهای فنی و هنری که افراد در خاتمه انجام می‌دهند یا کارهای جنبی که به میل خود افراد انجام می شود. بنابراین دانستنیها و توانایی هایی که او در کار خود پیدا کرده است، در اوقات فراغت به کمک او می آیند و شخص آنها را با میل و رغبت و تحت رهبری خود به کار می گیرد ( Vaster Heinz , 1988 ).

 

نظر اسلام دربارة اوقات فراغت

بر اساس آموزه های اسلام، میل به تفریح یکی از نیازهای طبیعی است که با سرشت انسان آمیخته شده و از آغاز تا پایان زندگی همواره وجود دارد، بنحوی که در دوران کودکی به شکل بازی های کودکانه انجام می شود و در بزرگسالی به اعتبار تفاوت شرایط اجتماعی و خانوادگی به اشکال گوناگون تحقق می پذیرد. همچنین به همان اندازه که انسان به انجام امور عبادی و مادی دعوت شده، در مورد توجه به اوقات فراغت نیز به وی توصیه هایی شده است. بنابراین توجه به اوقات فراغت از موارد خاصی است که هر مسلمان نباید نسبت به آن بی اعتنا باشد و باید نهایت بهره روحی و معنوی را از آن بر گیرد ( وفا، 1372، 14 ). در دین اسلام اوقات فراغت به مفهوم رها و آزاد از بار ایدئولوژی و عقیده، سخنی عبث است. بنابراین انسان خداشناس حتی در اوقات فراغت نیز نباید جهت گیری الهی خود را کنار بگذارد. هر چند بخشی از اوقات فراغت صرف لذت جویی می شود، اما در این مورد نیز نیت الهی متضمن جهت گیری الهی گذران اوقات فراغت است ( فرج اللهی، 1383، 26 ). از دیدگاه اسلام، اوقات فراغت در کنار اوقات کار قرار دارد و فرصتی است که از آن برای پاسخ دادن به حس کمال جویی انسان بهره برداری کرد. در این زمینه به طور کلی می توان گفت در عین حال که اوقات فراغت در رفع خستگی و تفریح و سرگرمی تأثیر غیرقابل انکار دارد، اما توجه به کارکرد دیگر آن که رشد و شکوفایی شخصیت است، اهمیت ویژه ای دارد ( کوهستانی و خلیل زاده، 1378، 45 ).

 

پیشینه اوقات فراغت و عوامل تأثیرگذار بر نحوه گذران آن در جهان 

قبل از انقلاب صنعتی اوقات فراغت از کار تفکیک نشده بود در این زمان مردم به طور دائم کار می کردند و زمانی که طبیعت به آنها اجازه کار نمی‌داد به اجبار دست از کار می کشیدند. اما بعد از انقلاب صنعتی زمان کار تعریف شد و مدت کار به عنوان یکی از مبانی تولید محاسبه شد و زمان کار از زمان بیکاری تفکیک شد. بنابراین مبنای پیدایش اوقات فراغت به مفهوم جدید آن به انقلاب صنعتی باز می گردد ( سعیدی رضوانی،1373، 16 ). بی گمان عوامل گوناگونی بر نحوة گذران اوقات فراغت زنان نیز تأثیر گذاشته که از آن جمله می توان به عواملی همچون سن، سطح معلومات، موقعیت اجتماعی و شغلی، مدیریت اوقات فراغت، وضعیت خانوادگی، امکانات و تربیت خانوادگی، موقعیت اجتماعی افراد از نظر درآمد، طرز تفکر و استنباط شخص از گذران اوقات فراغت، دسترسی به امکانات دور دنیا که به روش های مختلف بر فرصت های افراد در فعالیت های اوقات فراغت تأثیر می گذارند می توان اشاره نمود ( یلدا، 1388، 27 ). تعدادی از جامعه شناسان معتقدند که تقسیم های اجتماعی در جوامع، چگونگی گذران اوقات فراغت را تعیین نمی کنند. همانطوری که نابرابری هایی در تحصیل، موقعیت های شغلی، مسکن و درآمد وجود دارد، در مورد اوقات فراغت نیز این گونه است. کسانی که در مناطق مسکونی مرفه زندگی می‌کنند برای انواع فعالیت های تفریحی از امکانات و تسهیلات کافی برخوردارند. آنها در خانه های خود گردشگاه های نزدیک محل زندگی خود، محل های بازی، خیابان ها، بلوارهای زیبا، مکانهای فرهنگی و هنری، امکان فعالیت های تفریحی سالم و دلپذیر را دارند. شرایط زندگی و امکان دسترسی به وسایل تفریحی، خود نشانه ای از رفاه مردم به شمار می رود (Parker. S , 1983  ). 

 

بحث

نقش جنسیت[3] در نحوة گذران اوقات فراغت

این بحث که جنسیت تا چه حد در چگونگی اوقات فراغت تأثیر دارد، بسیار مشکل است. بی گمان زنان وقت کمتری دارند و دامنة وقتشان تنگ تر است. از طرف دیگر، فضاها و امکاناتی که برای گذراندن اوقات فراغت آنها موجود است، کمتر است. در بسیاری از جوامع مانند جامعة ایران، بیشترین مسئولیت خانواده به عهدة زنان است. این مسئولیت ها موجب می شود آنان از یک سو، زمان فراغت کمتری داشته باشند و از سوی دیگر، تمایل زیادی برای گذراندن اوقات فراغت به صورت فعال نداشته باشند. اگر چه در سال های اخیر گام های مثبتی برای ایجاد امکانات و تأسیسات ورزشی برای زنان برداشته شده است، اما هنوز هم آنان از این نظر در مضیقه اند و امکانات برابری با مردان ندارند و این موجب می شود که آنها اوقات فراغت خود را بیشتر به تماشای تلویزیون، انجام کارهای دستی، هم صحبتی، نشستن در کوچه در جوامع بومی و محلی کوچک، شنیدن موسیقی یا نوارهای مذهبی و مطالعه بگذرانند ( تند نویس، 1381، 25). این در حالی است که مردان اوقات فراغت خود را بیشتر در بیرون از خانه می گذرانند. دلیل دیگر متفاوت بودن گذران اوقات فراغت زنان و مردان، رویارویی زنان جوان با ارزش ها سنت ها و اعتقادات است. بر اساس این عقاید و سنت ها، از دختران انتظاراتی می رود که شاید در مورد پسران چنین نباشد، این سنت ها موجب شده اند دختران در گذران اوقات فراغت به اندازة پسران آزادی عمل نداشته باشند ( هییود و همکاران، 1380، 23 ).

 

زنان و اوقات فراغت

یکی از تقسیمات اجتماعی که به ناهمگونی و نابرابری در فراغت منتهی می شود، جنسیت است. جنسیت نوعی ساختار اجتماعی است و به استنباط جامعه از رفتار، ویژگی ها و نقش های مناسب برای مردان و زنان مربوط می شود. بر اساس سن و جنس طیفی از دلالتها و نگرش ها در مورد رفتار مناسب اجتماعی وجودارد که فعالیت های اوقات فراغت را توضیح می دهد (نوایی نژاد، 1376، 32 ). تحقیقات انجام نشان دهنده آن است که سه عامل کلیدی در فراغت تأثیرگذار هستند ( زمان، فعالیت، فضا ) زنان در هر سه مورد وضعیت نامساعدی برای فراغت دارند. وقت آنها برای فعالیتهای اوقات فراغت محدود است. فضاهای فیزیکی و اجتماعی که زنان میتوانند در آنجا به فعالیتهای فراغتی بپردازند محدود است و در واقع همه گزینه های اوقات فراغت آنها دچار مشکل است. در بیشترین موارد نخستین مسئولیت زنان سازماندهی امور خانه و انجام کارهای خانه است و مسئولیتهای خانگی به گونه ای است که تنظیم وقت و مشخص کردن مرزکار و اوقات فراغت را دشوار می‌سازد. بنابراین باعث تکه تکه شدن اوقات فراغت می شود. از این رو ترسیم خط میان کار و فراغت دشوار است ( لس هییود و همکاران، 1380، 46 ).

در جامعه ما زنان نیمی از جمعیت کشور را تشکیل می دهند و این در صورتی است که نگاه و برخورد زنان در ایران به موضوع سرگرمی در اوقات فراغتشان متفاوت است. گروهی از آنها سرگرمی را نمی شناسند و درباره اش فکر هم نکرده اند و غالب آنان علت عدم توجه خود را به این موضوع بیشتر مشغله ها و گرفتاریهای فراوان زندگی و مشکلات  اقتصادی ذکر می‌کنند. ( علوی زاده، 1387، 70 ) مهمترین متغیرهایی که در نحوة گذران اوقات فراغت زنان نقش اساسی دارند عبارتند از: شغل و نوع کار، مشکلات مالی، فشار همسران و خانواده، تعداد فرزندان، کار شدید خانگی، سن، امکانات، برنامه ریزی دولت و نابرابریهای طبقاتی و نژادی است (حسینی، رحیمی، 1385، 36 ). اگر زنان در حوزه‌های اجتماعی شرکت می جویند این مشارکت آنان در محدودة جنسیتی انجام می گیرد. از آنجا که مسئولیهای خانگی و خانوادگی از نظر تعریف، کار محسوب نمی شود زنان معمولا برای خود کارهای نیمه وقت خارج از منزل را انتخاب می کنند و یا این انتخاب به مشکلات اقتصادی آنها بر می گردد. این در حالی است که مردان را اغلب در بازار کار اولیه و بانوان را در بازارهای ثانویه یا کارهای پست می توان یافت و این موضوع اغلب در دادن دستمزد برجسته تر می شود. میزان ساعات کار و اختصاص یافتن بیشترین ساعات روز در محیط کار باعث شده که فرصت کمتری برای پرداختن به اوقات فراغت باقی بماند و این امر باعث نارضایتی اغلب زنان شاغل از اوقات فراغت در لذت آنها از این اوقات می شود ( احمدی، 1385، 56 ). نحوه این اوقات برای زنان به میزان زیادی به سطح تحصیلات و پایگاه اجتماعی آنان بستگی دارد. به طوری که در پایگاههای اجتماعی پایین بیشتر به صورت جمعی و به تعبیری خانوادگی می گذرد و هر چه پایگاهای اجتماعی و اقتصادی زنان افزایش یابد نحوة گذران اوقات فراغت آنان بیشتر جنبة فردی پیدا می کند زیرا به دلیل برخورداری از امکانات مالی و فرهنگی این امکان برای آنها بیشتر فراهم می شود که بتوانند بهتر برنامه ریزی کنند و خواسته هایشان را مهیا نمایند. این گروه ساعاتی را برای برنامه ها و سرگرمی های فردی خود اختصاص می دهند. ( پوراسماعیل، 1375، 34) برگزاری و شرکت در مهمانی ها و دوره های دوستانه، ثبت نام در کلاسهای ورزشی مانند والیبال، شنا و...، کلاسهای هنری متفاوت، حضور در گروههای اجتماعی، مطالعه و همچنین رفتن به سینما از جمله سرگرمی هایی است که این دسته از زنان برای خود برنامه ریزی می کنند.یکی دیگر از فاکتورهای اساسی که در نحوة گذران اوقات فراغت نقش دارد، سن آنهاست. به طوری که اوقات فراغت دختران جوان مطابق با روحیه جوانیشان است و به همان نسبت زنان بزرگسال فعالیت هایشان مطابق با سن و سال آنهاست. ( همان، 38 ) بررسی ها نشان می دهد مهمترین عامل در نحوة گذران اوقات فراغت شرایط اقتصادی، فردی و خانوادگی است. همچنین یکی از مسایل‏ مهم، نداشتن آزادی در انتخاب برنامة تفریحی است که در ایران بیشتر ناشی از نظارت خانواده و جامعه است. از طرفی معاشرت های خانوادگی بخش بزرگی از این اوقات را به خود اختصاص داده که این امر حاکی از آن است که در ایران خانواده هنوز نقش و مقام مهمی در چگونگی و نحوة گذران اوقات فراغت را داراست. بر اساس تحقیقاتی که تاکنون انجام شده بیشترین میزان اوقات فراغت زنان در شهرهای بزرگ صرف فعالیتهایی مانند ورزش، مسایل‏ مذهبی، سیر و سفر، فعالیتهای هنری ( شامل نقاشی، قالی بافی، صنایع دستی، معرق کاری و... ) و مطالعه ( روزنامه، کتاب، مجله )، سرگرمی های دیگر مانند رادیو و تلویزیون، کامپیوتر و نیز سرگرمیهای بیرون از منزل مانند سینما و موزه و تئاتر و خیابان گردی و... است. اما در شهرهای کوچک تر و روستاها مهمترین نوع گذران اوقات فراغت برای بانوان به شکل دید و بازدید، رفتن به مهمانی و تماشای تلویزیون و در کل بیشتر به صورت دسته جمعی است. همة این نوع فراغت ها بستگی به وجود امکانات داشته که آن امر می تواند به لذت بخش تر کردن اوقات فراغت بانوان بیانجامد ( عابدین زاده، 1376، 66 ). عوامل تأثیرگذار در گذران اوقات فراغت زنان را می توان با نمودار شماره ( 1 ) نشان داد.

 

 

 

 

 

 

 

نمودار شماره ( 1): اوقات فراغت زنان و عوامل تأثیرگذار در چگونگی انجام آن

منبع: (حسینی و رحیمی، 1385، 48)

 


مدیریت مراکز اوقات فراغت زنان

مراکز اوقات فراغت زنان به دلیل حساسیت خاص خود از اهمیت قابل ملاحظه ای برخوردار است و عوامل و ضوابط خاصی را می طلبد بنابراین مدیریت این مراکز بسیار مهم وقابل اهمیت است. در این خصوص مدیران این مراکز بایستی از برنامه ریزی مدون و ضوابط خاصی پیروی نمایند. مدیران اوقات فراغت زنان می توانند در قالب برنامه ریزی برای خدمات و تسهیلات اوقات فراغت و مدیریت آن، اوقات فراغت را فرصتی برای زنان تلقی کنند که آنها را جذب می کند، با انتخاب آن به رضایت و خرسندی دست می یابند و از طریق آن به دلبستگی ها و مشغله هایی هدایت می شوند که کیفیت زندگی آنها را بالا می برند. مدیران اوقات فراغت باید قبل از هر چیز دیگر مدیران خوبی باشند. باید اصول، فرایندها و روشهای عمومی مدیریت را بشناسند و از توانایی کار کردن با زنان، برخوردار باشند. باید مهارت رهبری، تصمیم گیری، ارتباطات و سرپرستی داشته باشند. مدیران باید ماهیت تجربة اوقات فراغت و آنچه که مردم را به فعالیت های تفریحی بر می انگیزد، درک کنند. آنها باید محیط هایی خلق کنند که فعالیت های فراغت در آن رشد کنند و شکوفا شوند (تورکیلدسن، 1383، 43 ).

 

مشخصات مکانیابی در تعیین مراکز گذران اوقات فراغت

 در منشور آتن برای بافت فیزیکی شهر چهار نوع کاربری در نظر گرفته شده است که یکی از مهمترین آنها کاربری گذران اوقات فراغت است. کاربریهای اوقات فراغت بر حسب مقیاس عملکردی در سطح شهر و منطقه آن مشخصات مکانی متفاوتی دارن و به طور کلی از ضوابط مکانی ذیل پیرو کنند:

- باید در فاصله معینی از نواحی مسکونی قرار گیرند و دسترسی به آنها آسان باشد.

- محل انواع فعالیتهای فرهنگی و تفریحی که جاذب جمعیت هستند باید در مراکز شهر قرار گرفته باشد یا این محلها هسته های ویژه ای را به وجود آورند که در مرکز برزنهای شهری قرار گیرند.

- برای احداث تسهیلاتی که به بنا و پارکینگ نیاز دارند و یا انواع ورزشهای میدانی، شیب زمین باید کمتر از 5 درصد باشد تا با هزینه کم بتوان تسطیح کرد. برای فضاهای باز وسیع و نواحی حفاظت شده عمومی در شیب زمین محدودیتی وجود ندارد و شرایط مناسب محیطی و طبیعی و همچنین تنوع در سیمای زمین رجحان دارد.

- مراکز گذران اوقات فراغت را باید بر اساس ظرفیت، وسعت، جاذبه فضایی، میزان استفاده و شعاع دسترسی طبقه بندی کرد و تجهیزات مناسب را فراهم آورد. براین اساس تجهیزات اوقات فراغت محله می‌تواند شامل امکانات فرهنگی مانند کتابخانه یا امکانات ورزشی مانند استخر یا زمین ورزشی باشد. اما تجهیزات فوق بر حسب جمعیت و ساختار در هر شهر و محله جدید ایجاد می شود (پورمحمدی، 1386، 103 ).

 

روش پژوهش

روش پژوهش در این تحقیق بر اساس هدف کاربردی و بر اساس ماهیت توصیفی – تحلیلی است که در این زمینه ابزار جمع آوری اطلاعات از طریق مطالعات کتابخانه ای و اسنادی بوده و ابزار سنجش اطلاعات از طریق پرسشنامه صورت گرفته است. نمونه گیری آماری در مناطق مورد پژوهش ( مناطق 5 و 6 شهر اصفهان )، بر اساس نمونه گیری تصادفی ( احتمالی ) به تعداد 330 نفرانتخاب گردیده که بر اساس فرمول کوکران به شرح زیر مورد محاسبه قرار گرفته است:

در این فرمول ( n ) حجم نمونه بوده و ( t )اندازه متغیر در توزیع نرمال است که با احتمال 95 درصد در صحت گفتار پاسخگوبان با توجه به جدول مربوطه اندازه 96/1 در نظر گرفته شده است. همچنین ( p ) درصد توزیع صفت در جامعه است که معادل 7/0 در نظر گرفته شده و ( q ) درصد افراد فاقد صفت مورد نظر در جامعه که معادل 3/0 منظور شده و d مجذور تفاضل نسبت واقعی در جامعه با میزان تخمین محقق است که حداکثر 5 %  است. (N) جمعیت آماری زنان در هر دو منطقه ( 124941 نفر) است که با استفاده از فرمول کوکران 321 نفر به عنوان حجم نمونه انتخاب شده که جهت نتیجه گیری بهتر این تعداد به 330 نفر افزایش یافت.

فرمول شماره 1: فرمول کوکران ( جهت تعیین حجم نمونه )

 

در این پژوهش پس از بررسی داده های بدست آمده از مدل عوامل استراتژیک[4] ( عوامل استراتژیک داخلی و خارجی تأثیرگذار ) استفاده گردیده است، سپس از مدل تلفیقی (SFAS) و مدل ارزیابی SWOT در زمینه چگونگی این عوامل و تأثیرات آنها استفاده گردیده و داده های حاصله به صورت جداول و نمودارها به تصویر کشیده شده است که با استفاده از این داده ها راهبردهایی با توجه به اولویت های زمانی ( کوتاه مدت، میان مدت و دراز مدت ) عرضه گردیده است. بدیهی است مدل عوامل استراتژیک مدلی است که برنامه ریزی به عنوان فرآیندی ذهنی و عملی، مجموعه ای از تصمیم گیری سنجیده ای است که بر اساس موارد کمی، کیفی، زمانی و مکانی شیوه دخالت انسان را در موضوعی مشخص بیان می‌کند. ( رهنمایی و شاه حسینی، 1383، 6 ) استراتژی فرآیندی همه جانبه و تلفیقی بوده که محاسن یا نقاط قوت اصلی سیستم را با عوامل و تغییرات محیط مربوط می سازد و به نحوی طراحی شده است که با اجرای صحیح آن از دستیابی به اهداف اصلی سیستم اطمینان حاصل می گردد. ( گلوک و جاج، 1382، 14 ) مدیریت استراتژیک عبارت است از فرآیندی که از طریق آن سیستم ها، محیط داخلی ( نقاط قوت و ضعف ) و محیط خارجی ( فرصت ها و تهدیدها) خود را تحلیل کرده و از آن شناخت کسب می کنند، علاوه بر آن مسیر استراتژیک خود را پایه گذاری کرده، استراتژی هایی خلق می کند که آنها را برای  رسیدن به اهداف تعیین شده کمک می نماید. ( هریسون و جان، 1382، 190 ) مدیریت و برنامه ریزی استراتژیک محیط خارجی را به منظور کشف و درک نقاط قوت و ضعف سیستم بررسی می کنند و عواملی که در آینده سیستم بیشترین تأثیر را دارند، اصطلاحا عوامل استراتژیک نامیده می شوند که شامل: نقاط قوت، ضعف، فرصت ها و تهدیدها است. در واقع می توان گفت برنامه ریزی استراتژیکی به عنوان مجموعه ای از تصمیمات و اقدامات تعریف می شود که نتیجه آن تنظیم و تحلیل سیتماتیکی مناسب قوت ها و فرصت ها برای به حداقل رساندن ضعف و تهدیدهاست. ( هانگر و همکاران، 1384، 85 ) همچنین در این پژوهش از مدل تجزیه و تحلیل عوامل خارجی ( EFAS )[5] استفاده شده که این مدل یکی از روش های مورد استفاده برای سازماندهی عوامل خارجی در قالب مقوله های فرصت ها و تهدیدهاست. روشی برای تجزیه و تحلیل عوامل خارجی فراروی یک سیستم با استفاده از عوامل درجه بندی با توجه به اهمیت داده شده به هر یک از فرصت ها و تهدیدهاست (حکمت نیا و موسوی، 1385، 286 ). در این روش ابتدا شاخص های توسعه مراکز اوقات فراغت زنان در هر دو منطقه 5 و 6 در قالب قوت ها[6]، ضعف ها[7]، فرصت ها[8] و تهدید ها[9] آورده شده و بعد از آن به هر کدام از شاخص ها بر اساس مدل عوامل داخلی و خارجی وزن ها و رتبه هایی داده می شود و سپس با ضرب وزنها در رتبه ها امتیاز وزنی هر شاخص بدست آمده و سپس با استفاده از مدل تجزیه و تحلیل استراتژیک به اولویت بندی مکانی و زمانی هر یک از شاخص ها پرداخته شده و افق زمانی آنها مشخص گردیده است. وضعیت اوقات فراغت زنان در منطقه 5 و 6 شهر اصفهان با استفاده از مدل عوامل استراتژیک و روش و تحلیل داده ها همانگونه که در روش تحقیق بیان گردید با استفاده از پرسشنامه تهیه شده بر اساس فرمول کوکران، تعداد 321 نفر به طور تصادفی از کل جامعه آماری انتخاب گردیدند، که بر اساس سنین مختلف در طبقات سنی 18 تا 60 ساله و... قرار داشتند در زمینه سئوال های مختلف مطرح در پرسشنامه، اکثر زنان پاسخ دهنده تمایل به گذران اوقات فراغت خود در مراکز ورزشی؛ استخرهای سرپوشیده، فضاهای سبز شهری و پارک ها عنوان نموده اند و تمایل کمتری به استفاده از کتابخانه نشان داده اند. در ضمن بهترین ساعات استفاده از کتابخانه را بین ساعت 6 تا 8 بعدازظهر داشته، زیرا در این ساعات، رفت و آمد زیادتر بوده و احساس امنیت و آرامش بیشتری به آنها دست داده است. برای دستیابی به مراکز اوقات فراغت بهترین وسیله را وسایل نقلیه عمومی دانسته و کمتر تمایل به پیاده روی و یا استفاده از دوچرخه نشان داده‌اند. طبق نظرسنجی به عمل آمده 63درصد تمایل به استفاده از وسایل نقلیه عمومی و 13 درصد تمایل به پیاده روی و 7 درصد به استفاده از دوچرخه دارند. در بین زنان، زنان خانه دار برنامه ریزی چندان مدونی برای اوقات فراغت خود نداشته اند و فرهنگ سازی مطلوبی در این زمینه برای آنها صورت نگرفته است. در این نظرسنجی زنان به نقش نیروهای انتظامی و وجود کلانتری ها و همجواری آنها در کنار مراکز اوقات فراغت اشاره داشته و نسبت به تردد ماشین های گشت نیروی انتظامی در ساعات خاصی از روز علاقمندی و رضایت خود را اظهار نموده اند. نمودارهای شماره ( 2 تا 5 ) مؤید درصد رضایتمندی زنان از مراکز اوقات فراغت، مراکز مورد علاقه زنان، تأثیر آن در شادمانی خاطر زنان و نقش همجواری مراکز امنیتی کلانتری ها به مراکز اوقات فراغت زنان در مناطق 5 و 6 شهر اصفهان است که به بررسی آن پرداخته می شود.

 

 

جدول شماره 1: مراکز مورد علاقه زنان مناطق 5 و 6 شهر  اصفهان

مراکز اوقات فراغت علاقمند زنان

فراوانی

درصد

کتابخانه

35

11

فرهنگسرا

23

7

سالن ورزشی

69

21

استخر سرپوشیده

78

24

فضای سبز

116

37

جمع کل:

321

100

 

 

نمودار شماره 2 : مراکز اوقات فراغت مورد علاقه زنان مناطق 5 و 6 شهر اصفهان

 

 

 

 

 

از بین آمار پرسشگران فضای سبز بیشترین علاقه مندی زنان را نشان می دهد که به دلیل هزینه بسیار مناسب و در دسترس بودن بیشترین آمار را به خود اختصاص داده، پس از آن استخرهای سرپوشیده و سالنهای ورزشی و در نهایت آخرین آمار مربوط به کتابخانه ها است که پایین ترین آمار را به خود اختصاص داده است این امر نشان دهنده پایین بودن سرانه مطالعه در بین زنان مناطق  و 6 شهر اصفهان است.

 

 

جدول شماره 2: رضایت مندی زنان از عملکرد مراکز اوقات فراغت

رضایتمندی از عملکرد مراکز اوقات فراغت

فراوانی

درصد

بسیار زیاد

40

13

زیاد

81

27

متوسط

138

40

کم

66

17

بسیار کم

16

3

جمع کل:

321

100

 

 

میزان رضایتمندی پاسخگویان از عملکرد مراکز اوقات فراغت در حد متوسط بوده و دارای فراوانی 138 ( 40 درصد ) می باشد که قابل بسی تامل بوده و از این لحاظ باید سیاستهای تازه ای در نظر گرفته شود.

 

 

 

 

نمودار شماره 3 : رضایتمندی زنان مناطق 5 و 6 شهر اصفهان از مراکز اوقات فراغت

 

جدول شماره 3: همجواری مراکز پلیس در ایجاد امنیت مراکز اوقات فراغت

همجواری مراکز پلیس در ایجاد امنیت مراکز اوقات فراغت

فراوانی

درصد

بسیار زیاد

218

68

زیاد

39

12

متوسط

45

14

کم

19

6

بسیار کم

-

     -

جمع کل:

321

100

 

 

نمودار شماره4: همجواری مراکز پلیس در ایجاد امنیت مراکز اوقات فراغت

 

 

با توجه به نظر پاسخگویان همجواری مراکز پلیس و نیروی انتظامی در ایجاد امنیت هر چه بیشتر مراکز اوقات فراغت تاثیر بسیار زیادی داشته به طوری که دارای فراوانی 218 ( 68 درصد ) از نظر پاسخگویان بوده و تعداد 19 فراوانی ( 6 درصد ) از پاسخگویان تاثیر آن را کم دانسته اند. که آن هم  به دلیل از بین بردن رعب و وحشت جهت بانوان محترم از طریق نیروی انتظامی و ماشین های گشت نقش این مراکز و کلانتری بسیار حساس و مهم بوده و می تواند سبب ایجاد امنیت کامل در مراکزی که مخصوص مراجعه بانوان است گردد.

 

 

جدول شماره 4: تأثیر مراکز اوقات فراغت در شادابی زنان

تأثیر مراکز اوقات فراغت در شادابی زنان

فراوانی

درصد

بسیار زیاد

48

12

زیاد

135

39

متوسط

96

30

کم

62

19

بسیار کم

-

     -

جمع کل:

321

100

 

 

 

نمودار شماره 5: تأثیر مراکز اوقات فراغت در شادابی زنان

 

 

با توجه به نظر پاسخگویان مراکز اوقات فراغت تأثیر زیادی در شادابی زنان داشته و موجب لطافت روح و روان زنان می گردد

موقعیت جغرافیایی مناطق 5 و 6 شهر اصفهان

شهر اصفهان از نظر منطقه بندی شهر دارای 14 منطقه می‌باشد. منطقه 5 به وسعت6000 هکتار که 6/12 درصد از کل مساحت شهری و منطقه 6 به وسعت 6600 هکتار که 8/13درصد از کل مساحت شهر اصفهان را به خود اختصاص داده اند. جمعیت زنان منطقه 5، 72136 نفر و زنان منطقه 6، 52805 نفر می باشد که به ترتیب 97/49 درصد و 44/49 درصد از کل جمعیت منطقه را در بر گرفته‌اند. (آمارنامه شهرداری اصفهان، 1389، 23)

مدل تجزیه و تحلیل عوامل خارجی ( EFAS )

در مدل تجزیه و تحلیل عوامل خارجی نیز با تجزیه و تحلیل عوامل خارجی مؤثر در مراکز اوقات فراغت زنان در مناطق 5 و 6 شهر اصفهان و بررسی فرصت ها و تهدیدهای فراروی این مراکز مشخص شد که مرکزیت قرار گرفتن این مکان ها به عنوان یک جایگاه معتبر جهت گذران اوقات فراغت زنان و همجواری آنها با مراکز نیروی انتظامی در ایجاد امنیت بیشتر با 4/0 دارای بیشترین امتیاز وزنی و در تهدیدها نداشتن امنیت مالی زنان و بالا بودن ترافیک شهری در عدم حضور آنان به این مراکز به ترتیب با امتیاز وزنی 5/0 و 4/0 به عنوان عوامل تهدید کننده محسوب می شوند. بنابراین می توان با برنامه ریزی صحیح این تهدیدها را به فرصت تبدیل نموده و اقدامات مؤثرتری در این زمینه به عمل آورد، با توجه به این که مجموع امتیاز وزنی عدد 2/3 را در سطح بالاتر از متوسط ( 3 )  نشان می دهد، بنابراین مراکز اوقات فراغت زنان از نظر پاسخگویی به عوامل خارجی در سطح بالاتر از متوسط قرار گرفته که می توان با تقویت فرصت ها و افزایش آن ها و کاهش تهدیدها برنامه ریزی های دقیق تری را در این زمینه نشان داد. جدول شماره ( 5 ) تجزیه و تحلیل عوامل خارجی ( EFAS ) مراکز اوقات فراغت زنان در مناطق 5 و 6 شهر اصفهان را نشان می دهد.

 

 

جدول شماره 5: عوامل خارجی ( EFAS ) مراکز اوقات فراغت زنان در مناطق 5 و 6 شهر اصفهان در سال 1389

عوامل خارجی

وزن

رتبه

امتیاز وزنی

فرصت ها

1. مرکزیت قرار گرفتن مراکز و مکان های اوقات فراغت زنان در دو منطقه

2. توان بالا جهت گسترش فضاهای مراکز اوقات فراغت

3. تأثیر شناخت و درک بیشتر در برنامه ریزی استفاده بیشتر از مراکز اوقات فراغت

4. برنامه ریزی کلان منطقه ای در همجواری مراکز نیروی انتظامی و کاربری های اوقات فراغت

5. استقرار و همجواری بعضی از این مراکز با رودخانه زاینده رود در جهت اتصال و دستیابی زنان محلات حاشیه و یا جدیدالاحداث

 

1/0

1/0

1/0

1/0

1/0

 

4

3

2

4

2

 

4/0

3/0

2/0

4/0

2/0

تهدیدها

1. عدم دستیابی مطلوب زنان در تمامی ساعات روز به علت عدم برنامه ریزی صحیح در گذران اوقات فراغت در طرح های بالادست مدیریت شهری

2. فرسودگی بناهای بعضی از این مراکز به خصوص مراکز تاریخی و مذهبی

3. عدم برخورداری از قدرت مالی در زمینه پرداخت هزینه های استفاده از این مراکز ( سالن‌های ورزشی و... ) 

4. برخورد طرح های توسعه کاربری اراضی اوقات فراغت با مشکلات و نوعی غیرواقع بینی و انواع فشارهای مختلف

5. ازدحام سایر گردشگران بومی و غیر بومی در بعضی از این مراکز که مؤثر در کاهش استفاده زنان از این مراکز می باشد.

 

1/0

 

1/0

1/0

 

1/0

 

1/0

 

4

 

3

5

 

2

 

3

 

4/0

 

3/0

5/0

 

2/0

 

3/0

جمع

00/1

 

2/3

منبع: مطالعات میدانی نگارندگان

 


مدل تجزیه و تحلیل عوامل داخلی (IFAS )

نتایج به دست آمده از تجزیه و تحلیل عوامل داخلی نشان می دهد که سنخیت داشتن مراکز اوقات فراغت زنان با نوع جنس و سن زنان و عدم پراکندگی این مراکز در نقاط مختلف مناطق هر کدام با امتیاز وزنی 5/0 به عنوان بالاترین عوامل قوت و ضعف در این مراکز محسوب شده که با برنامه ریزی های بلند مدت می توان جهت بر طرف نمودن این ضعف ها اقدامات بهینه‌ای صورت پذیرد. امتیاز وزنی کل عوامل داخلی عدد 6/3 را نشان داده و بیانگر این امر است که مراکز اوقات فراغت زنان در پاسخ به مراجعه کنندگانش امتیازی بالاتر از حد متوسط را دارا است. جدول شماره ( 6 ) تجزیه و تحلیل عوامل داخلی (IFAS) ارزیابی مراکز اوقات فراغت زنان در مناطق 5 و 6 شهر اصفهان در سال 1389  را نشان می دهد.

 

 

جدول شماره 6: عوامل داخلی ( IFAS ) ارزیابی مراکز اوقات فراغت زنان در مناطق 5 و 6 شهر اصفهان در سال 1389

عوامل داخلی

وزن

رتبه

امتیاز وزنی

قوت ها

1. هماهنگی مراکز اوقات فراغت زنان با نوع جنس و سن آنها 

2. داشتن فعالیت های مختلف و متنوع این مراکز و تأثیر زیاد آن در پر کردن اوقات فراغت زنان

3. خدمات رسانی بالای این مراکز به زنان و سرویس دهی متناسب با مراجعه کنندگان

4. الگوی طراحی های جدید و متناسب با استاندارد در این مراکز

5.  ایجاد سمینارها و برپایی نمایشگاه های مختلف در این مراکز

 

1/0

1/0

1/0

1/0

1/0

 

5

4

3

3

2

 

5/0

4/0

3/0

3/0

2/0

ضعف ها

1. تمرکز این مراکز در بعضی نقاط و عدم پراکندگی آنها

2. نبودن نیروی ماهر و آموزش دیده زن در برنامه ریزی مراکز فراغتی

3. عدم تطابق بعضی از این مراکز با استاندارد جهانی از نظر ساختمانی

4. نداشتن پارکینگ و ایجاد مشکل در این خصوص

5. نداشتن مدیریت سالم و برنامه ریزی مدون در بعضی از این مراکز در ارتباط با ساعات استفاده و دستیابی زنان

 

1/0

1/0

1/0

1/0

1/0

 

5

4

3

4

3

 

5/0

4/0

3/0

4/0

3/0

جمع

00/1

 

6/3

منبع: مطالعات میدانی نگارندگان

 


مدل تلفیقی استراتژیک، خلاصه تجزیه و تحلیل عوامل داخلی و خارجی (SFAS)

این مدل با استفاده از جدول های خلاصه تجزیه و تحلیل عوامل خارجی و داخلی و ترکیب آنها، به عنوان مهمترین عوامل در مدل استراتژیک می باشد. در جدول خلاصه تجزیه و تحلیل عوامل استراتژیک، برنامه ریزی عامل مهمی بوده که تصمیم گیری های استراتژیک را می توان از طریق آن اتخاذ نمود. ابتدا در ستون عوامل استراتژیک مهمترین عوامل خارجی و داخلی که دارای وزن بیشتری بودند آورده شده و پس از آن وزنها و رتبه های آنها مشخص و سپس شیوه برنامه ریزی های اعمال شده

برای آنها مد نظر قرار می گیرد.در این خصوص برنامه ریزی کوتاه مدت با 6 شاخص بیشترین تعداد را داشته، که اقدامات سریعی را در بخش تهدیدها و ضعف ها ضروریت می بخشد. مجموع امتیاز وزنی عوامل استراتژیک نیز عدد 8/4 را نشان داده که بیانگر وضعیت بالاتر از حدمتوسط مراکز اوقات فراغت را در مواجهه با عوامل داخلی و خارجی است.  

 

 

جدول شماره 7: خلاصه تجزیه و تحلیل عوامل استراتژیک در مراکز اوقات فراغت زنان

عوامل استراتژیک

وزن

رتبه

امتیاز وزنی

برنامه ریزی

کوتاه مدت

میان مدت

بلند مدت

فرصت ها

1. مرکزیت قرار گرفتن مراکز و مکان های اوقات فراغت زنان در دو منطقه

2. توان بالا جهت گسترش فضاهای مراکز اوقات فراغت

3. برنامه ریزی کلان منطقه ای در همجواری مراکز نیروی انتظامی و کاربری های اوقات فراغت

 

1/0

 

05/0

05/0

 

 

4

 

3

4

 

4/0

 

3/0

4/0

 

 

 

*

 

 

*

 

 

 

*

 

تهدیدها

1. عدم دستیابی مطلوب زنان در تمامی ساعات روز به علت عدم برنامه ریزی صحیح در گذران اوقات فراغت در طرح های بالادست مدیریت شهری

2. فرسودگی بناهای بعضی از این مراکز به خصوص مراکز تاریخی و مذهبی

3. عدم برخورداری از قدرت مالی در زمینه پرداخت هزینه های استفاده از این مراکز ( سالن های ورزشی و... )

 

1/0

 

 

05/0

 

05/0

 

4

 

 

3

 

5

 

4/0

 

 

3/0

 

5/0

 

 

*

 

 

 

 

*

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

*

قوت ها

1. سنخیت داشتن مراکز اوقات فراغت زنان با نوع جنس و سن آنها

2. داشتن فعالیت های مختلف و متنوع این مراکز و تأثیر زیاد آن درپر کردن اوقات فراغت زنان

3. الگوی طراحی های جدید و متناسب با استاندارد در این مراکز

 

1/0

1/0

 

1/0

 

5

4

 

3

 

5/0

4/0

 

3/0

 

*

*

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

*

ضعف ها

1. تمرکز این مراکز در بعضی نقاط و عدم پراکندگی آنها

2. نبودن نیروی ماهر و آموزش دیده زن در برنامه ریزی مراکز فراغتی

3. عدم تطابق بعضی از این مراکز با استاندارد جهانی از نظر ساختمانی

 

1/0

05/0

 

05/0

 

5

4

 

4

 

5/0

4/0

 

4/0

 

 

 

*

 

*

 

 

*

جمع

1

 

8/4

6

2

4

منبع: مطالعات و محاسبات نگارندگان

 

 

 


عوامل استراتژیک و بررسی وضعیت مراکز اوقات فراغت با استفاه از مدل ارزیابی (SWOT)

مدل SWOT، مدلی است که به شکل نظام یافته هر یک از عوامل قوت، ضعف، فرصت ها و تهدیدها را شناسایی کرده و استراتژی های متناسب با موقعیت کنونی مراکز گذران اوقات فراغت زنان مورد بررسی را منعکس می‌کند. لذا ابتدا عوامل محیط درونی به نقاط قوت و نقاط ضعف و عوامل محیط بیرونی را به فرصت ها و تهدیدها طبقه بندی نموده ایم. (زیاری، 1384، 238 ) تجزیه و تحلیل SWOT شناسایی نظام مند عواملی است که باید بهترین سازگاری را با آنها داشته باشد. از دیدگاه این مدل یک استراتژی مناسب قوت ها و فرصت ها را به حداکثر و ضعف ها و تهدیدها را به حداقل می‌رساند. در واقع نقطه کلیدی این مدل، تجزیه و تحلیل دامنه ای از همه جنبه های موقعیتی سیستم و در نتیجه، فراهم کننده چارچوب مفیدی برای انتخاب راهبرد است ( حکمت نیا و موسوی، 1385، 293 ).

 

 

جدول شماره 8: مدل SWOT و نحوه تعیین استراتژیها

مدل SWOT

نقاط قوت

S

نقاط ضعف

W

فرصت‌ها

O

استراتژی‌های

SO

استراتژی‌های

WO

تهدید

T

استراتژی‌های

ST

استراتژی های

WT

منبع: مشیری و مهدوی، 1388، 19

 

 

مدل SWOT یکی از ابزارهای استراتژیک، تطابق نقاط قوت و ضعف درون سیستمی با فرصت ها و تهدیدات برون سیستمی است. از دیدگاه این مدل یک استراتژیی مناسب قوت ها و فرصت ها را به حداکثر و ضعف ها و تهدید ها را به حداقل ممکن می‌رساند. برای این منظور نقاط قوت و ضعف و فرصت ها و تهدیدها در چهار حالت کلی so، wo، st، wt پیوند داده می‌شوند و گزینه های استراتژی از بین آنها انتخاب می‌شوند. (هریسون و جان، 1382، 192 )، جدول‌های شماره ( 9، 10 و 11)

 

 

جدول شماره 9: عوامل مؤثر بر وضعیت مراکز اوقات فراغت زنان باتوجه به مدل SWOT

عوامل بیرونی

عوامل درونی

فرصت ها (O)

قوت ها (S)

O1 = مرکزیت قرار گرفتن مراکز و مکان های اوقات فراغت زنان در دو منطقه

O2 = توان بالا جهت گسترش فضاهای مراکز اوقات فراغت

O3 = تأثیر شناخت و درک بیشتر در برنامه ریزی استفاده بیشتر از مراکز اوقات فراغت

O4 = برنامه ریزی کلان منطقه ای در همجواری مراکز نیروی انتظامی و کاربری های اوقات فراغت

O5 = استقرار و همجواری بعضی از این مراکز با رودخانه زاینده رود در جهت اتصال و دستیابی زنان محلات حاشیه و یا جدیدالاحداث

ُS1 = هماهنگی مراکز اوقات فراغت زنان با نوع جنس و سن آنها 

S2 = داشتن فعالیت های مختلف و متنوع این مراکز

S3 = خدمات رسانی بالای این مراکز به زنان و سرویس دهی متناسب با مراجعه کنندگان

S4 = الگوی طراحی های جدید و متناسب با استاندارد جهانی در این مراکز

S5 = ایجاد سمینارها و برپایی نمایشگاه های مختلف در این مراکز

تهدیدها ( T )

ضعف ها ( W )

T1 = عدم دستیابی مطلوب زنان در تمامی ساعات روز به علت عدم برنامه ریزی صحیح در گذران اوقات فراغت در طرح های بالادست مدیریت شهری

T2 = فرسودگی بناهای بعضی از این مراکز به خصوص مراکز تاریخی و مذهبی

T3 = عدم برخورداری از قدرت مالی در زمینه پرداخت هزینه های استفاده از این مراکز ( سالن های ورزشی و... ) 

T4 = برخورد طرح های توسعه کاربری اراضی اوقات فراغت با مشکلات و نوعی غیرواقع بینی و انواع فشارهای مختلف

T5 = ازدحام سایر گردشگران بومی و غیر بومی در بعضی از این مراکز که مؤثر در کاهش استفاده زنان از این مراکز است.

W1 = تمرکز این مراکز در بعضی نقاط و عدم پراکندگی آنها

W2 = نبودن نیروی ماهر و آموزش دیده زن در برنامه ریزی مراکز فراغتی

W3 = عدم تطابق بعضی از این مراکز با استاندارد جهانی از نظر ساختمانی

W4 = نداشتن پارکینگ و ایجاد مشکل در این خصوص

W5 = نداشتن مدیریت سالم و برنامه ریزی مدون در بعضی از این مراکز در ارتباط با ساعات استفاده و دستیابی زنان

منبع: مطالعات میدانی و محاسبات نگارنده

 

جدول شماره 10: اولویت بندی فرصت ها و تهدیدها از دید پاسخگویان و رتبه بندی آنها

گویه ها

دیدگاه پاسخگویان

وزن

رتبه

وزن نسبی

فرصت‌ها

O1 = مرکزیت قرار گرفتن مراکز و مکان های اوقات فراغت زنان در دو منطقه

O2 = توان بالا جهت گسترش فضاهای مراکز اوقات فراغت

O3 = تأثیر شناخت و درک بیشتر در برنامه ریزی استفاده بیشتر از مراکز اوقات فراغت

O4 = برنامه ریزی کلان منطقه ای در همجواری مراکز نیروی انتظامی و کاربری های اوقات فراغت

O5 = استقرار و همجواری بعضی از این مراکز با رودخانه زاینده رود در جهت اتصال و دستیابی زنان محلات حاشیه و یا جدیدالاحداث

 

1/0

1/0

1/0

1/0

1/0

 

4

3

2

4

2

 

4/0

3/0

2/0

4/0

2/0

تهدیدها

T1 = عدم دستیابی مطلوب زنان در تمامی ساعات روز به علت عدم برنامه ریزی صحیح در گذران اوقات فراغت در طرح های بالادست مدیریت شهری

T2 =  فرسودگی بناهای بعضی از این مراکز به خصوص مراکز تاریخی و مذهبی

T3 = عدم برخورداری از قدرت مالی در زمینه پرداخت هزینه های استفاده از این مراکز ( سالن های ورزشی و... ) 

T4 = برخورد طرح های توسعه کاربری اراضی اوقات فراغت با مشکلات و نوعی غیرواقع بینی و انواع فشارهای مختلف

T5 = ازدحام سایر گردشگران بومی و غیر بومی در بعضی از این مراکز که مؤثر در کاهش استفاده زنان از این مراکز می باشد.

 

96/3

 

05/3

16/4

 

19/2

 

05/3

 

2

 

4

1

 

5

 

3

 

1108

 

614

1165

 

603

 

854

منبع: مطالعات میدانی و محاسبات نگارنده

 

جدول شماره 11:  اولویت بندی فرصت ها و تهدیدها از دید پاسخگویان و رتبه بندی آنها

گویه‌ها

نظرسنجی به عمل آمده

وزن

رتبه

وزن نسبی

قوت ها (S)

S1 = هماهنگی مراکز اوقات فراغت زنان با نوع جنس و سن آنها 

S2 = داشتن فعالیت های مختلف و متنوع این مراکز

S3 = خدمات رسانی بالای این مراکز به زنان و سرویس دهی متناسب با مراجعه کنندگان

S4 = الگوی طراحی های جدید و متناسب با استاندارد جهانی در این مراکز

S5 = ایجاد سمینارها و برپایی نمایشگاه های مختلف در این مراکز

 

41/4

94/3

18/3

92/2

96/1

 

1

2

3

4

5

 

2103

1254

828

568

541

ضعف ها (W )

W1 = تمرکز این مراکز در بعضی نقاط و عدم پراکندگی آنها

W2 = نبودن نیروی ماهر و آموزش دیده زن در برنامه ریزی مراکز فراغتی

W3 = عدم تطابق بعضی از این مراکز با استاندارد جهانی از نظر ساختمانی

W4 = نداشتن پارکینگ و ایجاد مشکل در این خصوص

W5 = نداشتن مدیریت صحیح و برنامه ریزی مدون در بعضی از این مراکز در ارتباط با ساعات استفاده و دستیابی زنان

 

26/4

24/3

07/3

76/2

80/1

 

1

2

3

4

5

 

1198

870

563

509

504

منبع: مطالعات میدانی و محاسبات نگارندگان

 


جمع بندی و نتیجه گیری

بررسی و تحلیل داده های در جداول ( 9، 10 و 11 ) معین آن است که در هر دو منطقه بیشتر مراکز گذران اوقات فراغت زنان در مرکزیت مناطق استقرار یافته و این امر فرصتی را برای استفاده بیشتر زنان فراهم نموده است. در ضمن هر دو منطقه از توان بالایی در جهت اختصاص فضاهای بیشتر برای گذران اوقات فراغت زنان برخوردارند. همجواری بعضی از این اماکن با مراکز نیروهای انتظامی و نقش پلیس در برقراری امنیت و تنوع فعالیت های مختلف این مناطق می تواند نقطه عطف رضایت بخشی در استفاده زنان از این مراکز باشد. البته دستیابی به این مراکز به ویژه مراکز حاشیه زاینده رود در تمامی ساعات روز برای زنان میسر نیست و این مسأله تهدیدی جهت استفاده مطلوب زنان از این مراکز محسوب می گرد. اغلب این مراکز در نظر سنجی از زنان مطابقت و هماهنگی با سن تمامی گروه زنان استفاده کننده داشته اما از لحاظ ساختمانی از استاندارهای معقول برخوردار نبوده است، عدم وجود پارکینگ، عدم مدیریت صحیح، نبودن مدیران زن در رأس این اماکن، عدم نیروهای آموزش دیده زن در خصوص بهره برداری مطلوب از بعضی از این اماکن ( سالن های ورزشی و... ) از نقاط ضعف این مراکز محسوب می شود. هر کدام از موارد بالا بر اساس نظرسنجی های صورت گرفته از امتیاز 1 تا 5 برخوردار گردیده اند که در جداول مشخص گردیده است. بنحوی که گزینه هایی که دارای وزن بیشتر و رتبه های پایین تری هستند باید در اولویت برنامه ریزی قرار گیرند و از نقاط قوت و فرصت ها برای رفع ضعف ها و تهدیدها استفاده کنیم. مثلا در نقاط ضعف تمرکز مراکز اوقات فراغت در بعضی نقاط این مناطق دارای وزن 26/4 و رتبه 1 است باید در اولویت برنامه ریزی برای رفع این مشکل قرار بگیرد.

با توجه به مدل SWOT چهار راهبرد زیر قابل بررسی است که به ترتیب زیر است:

راهبرد تهاجمی (so)

در این راهبرد که بر نقاط درونی و فرصت های بیرونی استوار است، راهکارهای زیر برای ساماندهی بهتر پیشنهاد می گردد

1-  توجه به ظرفیت بالای مناطق 5 و 6 شهر اصفهان در جهت توسعه و احیای مراکز اوقات فراغت گام های بیشتری برداشته شود.

2 – با توجه به اهمیت امنیت در گذران اوقات فراغت بهینه زنان در این مناطق، احداث مراکز انتظامی بیشتر در این نقاط همچون سالن های ورزشی، کتابخانه ها، پارک ها و فضاهای سبز، اماکن تاریخی، استخرها و مراکز مذهبی اعم از مساجد و تکایا به خصوص در ایام خاص (اعیاد و ایام سوگواری ) الزامی به نظر می‌رسد.  

3 – بازسازی ساختمان ها و طراحی جدید متناسب با الگوهای جهانی

راهبرد تنوع ( st )

در این راهبرد که بر نقاط قوت درونی و تهدیدهای بیرونی متمرکز است. در این راهبرد سعی در تنوع بخشی در خدمات و امکانات و برنامه ریزی به خصوص در احیا و نوسازی برای جذب بیشتر زنان و رفاه آنان صورت می گیرد. بنابراین راهکارهای زیر را برای احیا و نوسازی بافت بهتر این مراکز می تواندر نظر گرفت:

1 – حفظ و توجه به میراث فرهنگی و ابنیه تاریخی با گسترش امکانات و خدمات تفریحی و رفاهی با توجه به موقعیت مراکز اوقات فراغت 

2 – مرمت و بازسازی بافت های فرسوده مراکز اوقات فراغت زنان مورد توجه قرار گیرد.

3 – استفاده از سرمایه گذاران بخش خصوصی و مشارکت دادن مردم در زمینه زیرساخت ها و اعطای تسهیلات در زمینه بسترسازی مطلوب تر گذران اوقات فراغت

راهبرد بازنگری ( wo )

در راهبردهای بازنگری ضمن این که بر نقاط درونی تأکید دارد، سعی بر بهره گیری از فرصت های بیرونی جهت رفع نقاط ضعف و مانع در ساماندهی مراکز اوقات فراغت زنان می کند. در واقع سعی در بازنگری در فعالیت های قبلی نموده است، با توجه به این مطالب راهبردی زیر در اولویت برنامه ریزی قرار می گیرد:

1- انتقال کاربری های مزاحم به نقاط دورتر و خارج از محدوده مراکز اوقات فراغت مانند انتقال کارگاه های صنعتی و غیر صنعتی ( کوچک و بزرگ ) به خارج از شهرها و احداث بیمارستان ها خارج از محدوده مراکز اوقات فراغت، کم کردن دود ماشین‌ها

2 – توسعه زمینه های حمل و نقل عمومی در نزدیکی مراکز اوقات فراغت

3 – ایجاد پارکینگ مناسب در اطراف این مراکز که در زمان شلوغی و ازدحام و جلوگیری از ترافیک مناسب می باشد.

راهبرد تدافعی ( wt )

در راهبرد تدافعی بر نقاط ضعف درونی چالش های خارجی تأکید می شود و سعی بر استفاده از راهبرد مناسب به منظور رفع نقاط ضعف در ساماندهی مراکز اوقات فراغت است. راهکار زیر برای احیا و نوسازی پیشنهاد می شود:

1 – به کار گیری نیروی ماهر و متخصص در زمینه مراکز اوقات فراغت

2 – جلوگیری از تمرکز مراکز اوقات فراغت و برنامه ریزی جهت پراکنده شدن این امکانات در سایر نقاط

3- توجه بیشتر به درآمد و پشتوانه های مالی زنان در زمینه گذران اوقات فراغت بهینه و در نهایت استفاده مناسب از این مراکز  

از مباحث عنوان شده نتایج زیر قابل ذکر است:

1- یکی از معیارهای مکانی مراکز اوقات فراغت زنان آسایش است که باید بیشتر مورد توجه قرار گیرد. آسایش به معنای کوتاه ترین فاصله برای دستیابی به تسهیلات اوقات فراغت و مراکز خدمات رسانی که طبق نظرسنجی های به عمل آمده در هر دو منطقه این آسایش و سهولت دسترسی وجود دارد.

2 – مراکز اوقات فراغت زنان می توانند نقش مهمی در گذران اوقات فراغت به نحوی بهینه داشته باشند.  

3 - زنان مناطق مورد پژوهش از وضعیت عملکرد کاربریهای اوقات فراغت و خدمات دهی بسیار رضایت داشته، ولی از نظر سرانه و میزان سطوح در وضعیت نامطلوبی قرار گرفته است. به طوری که با توجه به تعداد نفرات زنان در هر منطقه این تعداد کاربری در بخش های مختلف مطلوب نمی باشد و برنامه ریزان بایستی برنامه های دقیق و مدونی را جهت احداث ساختمان های جدید در این خصوص نمایند. 

4 – طرح های توسعه شهری در خصوص نظام کاربری اراضی اوقات فراغت شهری در مرحله تهیه، دچار نوعی غیرواقع بینی و در مرحله اجرا تحت تأثیر مسایل‏ و مشکلات پیش بینی نشده و انواع فشارهای مختلف قرار می گیرد. که تمهیدات لازم مسئولین در این خصوص قابل اجراست.

5 – با بررسی های به عمل آمده سرانه موجود کاربری های تفریحی و فرهنگی زنان در مناطق 5 و 6 ضعیف بوده و بسیاری از طرح های مربوط به احداث مراکز اوقات فراغت تحقق نیافته است. 

6 – میزان دسترسی زنان به امکانات و خدمات تفریحی و فرهنگی و همچنین میزان رضایت نسبی آنان از پراکندگی کاربری های مذکور با توجه به نتایج حاصل از پژوهش رضایتمند عنوان شده است.

7– با توجه به افزایش جمعیت و گسترش شهرنشینی و با در نظر گرفتن امکانات، بودجه و منابع موجود نمی توان با روش های سنتی در زمینه گذران اوقات فراغت بانوان در مناطق 5 و 6 تعادل بخشی نمود.

8 -  به دلیل اهمیت امنیت زنان در نحوه گذران اوقات فراغتشان، نقش نیروهای انتظامی و کلانتری ها بسیار حائز اهمیت بوده که با توجه به توزیع آنها کمبود چشمگیری را نشان می دهد.



[1] - Aslavsn

[2] - Hanys Guntrvstr

[3] - gender

[4] - Strategic Factors Summary

[5] - E xternal Factors Analysis Summary ( EFAS )

[6] - Strength

[7] - Weaknesses

[8] - Opportunities

[9] - Threats

احمدی، محمود. (1385). اقتصاد اوقات فراغت، پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه آزاد اسلامی مشهد.

2- آمارنامه شهر اصفهان. (1389). مدیریت روابط عمومی شهرداری اصفهان.

3- پور اسماعیل، احسان. (1375). بهره وری از اوقات فراغت با توجه به نظرات جامعه شناسان و مقایسه آن با آموزه های روحانی، پژوهش دینی، شماره 12.

4- پورمحمدی، محمدرضا. (1386). برنامه ریزی کاربری اراضی شهری، تهران، مرکز چاپ و انتشارات وزارت امور خارجه چاپ سوم.

5- تندنویس، فریدون. (1381). نحوه گذران اوقات فراغت دانشجویان دانشگاه های تهران با تأکید بر فعالیت های ورزشی، تهران، انتشارات دانشکده تربیت بدنی.

6- تورکیلدسن، جورج. (1383). نظری به مبانی مدیریت اوقات فراغت، ترجمه محمد تقی زاده مطلق، تهران، نشریه جستارهای شهرسازی، شماره 10- 11، پاییز و زمستان 1383.

7- جلالی فراهانی، مجید. (1388). تربیت بدنی و ورزش معلولان، تهران، انتشارات پژوهشکده تربیت بدنی وزارت علوم و تحقیقات و فن آوری.                      

 8- حسینی، معصومه و رحیمی، لیلا. (1385). بررسی چگونگی گذران اوقات فراغت در بین زنان شهر اراک، تهران، نشر ره آورد دانش.

9- حکمت نیا،حسن و موسوی، میر نجف. (1385). کاربرد مدل در جغرافیا با تأکید بر برنامه ریزی شهری و ناحیه ای، تهران، انتشارات علم نوین، چاپ اول.

10- دهخدا، علی اکبر.(1339). لغت نامه، تهران، نشر نی، چاپ سوم.

11- رجبی، فریبا. (1388). ورزش و اوقات فراغت، نشریه ماهنامه اصلاح و تربیت، شماره 93.

12- رضوانی، علی اصغر. (1379). جغرافیا و صنعت توریسم، تهران، انتشارات دانشگاه پیام نور، چاپ چهارم.

13- رهنمایی، محمد تقی و شاه حسینی، پروانه. (1383). فرآیند برنامه ریزی شهری در ایران، تهران، انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی،چاپ پنجم.

14- زیاری، کرامت الله. (1384). مکتب‌ها، نظریه‌ها و مدل‌های برنامه ریزی منطقه‌ای، یزد، انتشارات دانشگاه یزد، چاپ دوم.

15- سازمان ملی جوانان. (1381). پروژه بررسی وضعیت اوقات فراغت جوانان، تهران، انتشارات سازمان ملی جوانان.

16- سعیدی رضوانی، نوید. (1373). شهرداریها و اوقات فراغت شهروندان و اقدامات شهرداریها، پروژه تحقیقاتی، انتشارات شهرداری تبریز.

17- عابدین زاده آستارایی، نرگس. (1376). بررسی چگونگی گذران اوقات فراغت دختران منطقه 17 آموزش و پرورش، پایان نامه کارشناسی ارشد رشته تربیت بدنی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران.

18- علوی زاده، سید امیر. (1387). بررسی چگونگی نحوه گذران اوقات فراغت بانوان شهر کاشمر، فصلنامه جمعیت، تهران، شماره 63-64، بهار و تابستان.

19- فرج اللهی، نصرت اله. (1383). بررسی جایگاه گذران اوقات فراغت دانشجویان دختر دانشگاه تهران، پایان نامه کارشناسی ارشد، تهران.

20- کوهستانی، حسینعلی و خلیل زاده، علی. (1378). پژوهش در اوقات فراغت و راههای بهره برداری از آن، تهران، نشر تیهو.

21- گلوک، ویلیام و جاج، اف. (1382). سیاست بازرگانی و مدیریت استراتژیک، تهران، موسسه انتشارات کتاب تهران،

22- گودرزی، محمود و اسدی، حسن. (1379). تحلیل میزان و نوع فعالیت های فراغتی و ورزشی استادان دانشگاه تهران، مجله حرکت، تهران، شماره 4.

23- لومسدن، لس. (1380). بازاریابی گردشگری، ترجمه محمد ابراهیم گوهریان، تهران، نشر دفتر پژوهشهای فرهنگی.

24- مشیری، سید رحیم و مهدوی، مسعود. (1388). کاربرد مدل SWOT در تحلیل مدیریت گردشگری مطالعه موردی: کلانشهر مشهد، مجله جغرافیا و توسعه، تهران، سال هفتم، شماره پیاپی 14.

25- نوایی نژاد، شکوه. (1376). جایگاه ورزش در اوقات فراغت بانوان کشور با تأکید بر فعالیت های بدنی، معاونت ورزش بانوان، تهران، نشر سازمان تربیت بدنی.

26- وفا، جعفر. (1372). تحلیلی نوین از اوقات فراغت و تفریحات سالم، تهران، انتشارات شکوری، چاپ اول.

27- هانگر، جی، ویلن. (1384). دیوید و توماس، ال، مبانی مدیریت استراتژیک، ترجمه سید محمد اعرابی و داود ایزدی، تهران، انتشارات دفتر پژوهشهای فرهنگی.

28- هریسون، جفری و جان، کارن. (1382). مدیریت استراتژیک، ترجمه بهروز قاسمی، تهران، انتشارات هیئت.

29- هیوود، لس و همکاران. (1380). اوقات فراغت، ترجمه محمد احسانی، پژوهشکده تربیت بدنی و علوم ورزشی، تهران، نشر امید دانش، چاپ دوم.

30- یلدا، ترانه. (1388). فراغت را همه جا می توان یافت، تهران، نشریه جستارهای شهرسازی، شماره 10 – 11، پاییز و زمستان1388.       

31 - Lipplo Bodo , Die Bedeutung der Freizeit in der modern Gesellschaft aus Sozialethisgher Perspektive. Lizentiatsarbeit Zur Erlangen des Lizentiats der Theologie an der Katholisch – Theologischen Fakultat der Ludwig – Maximilians – Universitat Munchen , 1995, Parker. S: Leisure and Work , Georg Allen and Unwin london , 1983 32 - 

33- Vaster Heinz – Gunter , Zeitalter der Freizeit , Eine Soziologische Bestandaufnahme , Darmstad  , 1988